H Γεωπολιτική Επιστήμη


Η ΠΡΩΤΗ ΠΕΡΙΟΔΟΣ ΤΗΣ ΓΕΩΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΕΠΙΣΤΉΜΗΣ (1897 – 1945)

Η σχέσις του ανθρώπου με την δομή και την χρήση του χώρου είναι αρχαία όσο και η ανθρωπότης. Ο χάρτης είναι το μέσον δια του οποίου εκφράζεται και υλοποιείται η σχέσις αυτή. Οι αρχαίοι Έλληνες ήσαν οι πρώτοι οι οποίοι υπερέβησαν τα προϊστορικά γραφήματα και παρουσίασαν μία ολοκληρωμένη μορφή του τότε γνωστού κόσμου υπό την μορφή ενός χάρτου. Η παρουσίαση αυτή μάλιστα εσυνοδεύετο υπό σοβαρών μαθηματικών γνώσεων, αστρονομικών παρατηρήσεων και γεωδαιτικών εφαρμογών. Ο γεωγράφος Κλαύδιος Πτολεμαίος (Claudius Ptolemaeus) εις το έργο του Γεωγραφία (Geographia) παρουσιάζει όλη την Γεωγραφική γνώση του Αρχαίου κόσμου και εμφανίζει μεταξύ των άλλων ένα χάρτη του τότε γνωστού κατοικημένου κόσμου, της οικουμένης (oikoumene). Εις το επίκεντρο του χάρτου αυτού ευρίσκετο η Μεσόγειος θάλασσα (Mediterranean Sea). Ο παγκόσμιος χάρτης του Πτολεμαίου όχι μόνον ήτο το μοναδικό βοήθημα την εποχή της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας αλλά ήτο και εν χρήσει εις την Ευρώπη έως τον 15ο αιώνα. Continue reading «H Γεωπολιτική Επιστήμη»

Advertisements

Στρατός και άλλα


Του ΣΑΡΑΝΤΟΥ ΚΑΡΓΑΚΟΥ, ΕΣΤΙΑ 17-12-2010

Στις 24 Σεπτεμβρίου είχα γιά μία ἀκόμη φορά τήν τιμή νά διδάξω στήν Σχολή εθνικής αμύνης (ΣΕΘΑ) τήν ὑψηλή στρατηγική του Φιλίππου καί του Αλεξάνδρου. Είπα στούς σπουδαστές ότι δέν προσήλθα γιά νά τούς ὁμιλήσω αλλά γιά νά τούς αποχαιρετίσω. Θά ήταν τό τελευταίο μου μάθημα. Πρέπει νά ξέρει κανείς πότε πρέπει νά αποχωρεί και εν συντομία, τούς εξήγησα τίς έννοιες της Στρατηγικής καί της Τακτικής καί τίς προσδιόρισα μέ τά ερωτηματικά «τί;», «γιατί;», «πόσο;» (σέ χρονική καί τοπική έκταση) καί «πως;», «μέ τί;». Ἐν συνεχεία εξήγησα γιατί ο στρατός σήμερα δέν ασκεί στρατηγική, είναι όμως ο κυριώτερος βραχίονας της Στρατηγικής.
Στρατηγική, χωρίς ισχυρό στρατό, είναι θεωρία χωρίς πράξη καί επί του προκειμένου ισχύει τό Λατινικό: «Theoria sine praxe est currus sine axe» (=Θεωρία χωρίς πράξη είναι χωρίς άξονα αμάξι).
Τόν στρατό, τόνισα, δέν τόν θέλουμε γιά νά κάνουμε πόλεμο, αλλά γιά νά αποφεύγουμε τόν πόλεμο και τόν εξευτελισμό σέ περίπτωση πολέμου. Πάντα θά έχει ισχύ τό αίτημα του Γάλλου στρατάρχη Λυωταί: «Δώστε μου πολύ στρατό, γιά νά μήν χρειαστεί νά τόν χρησιμοποιήσω», πού είναι παραλλαγή του Λατινικοῦ «Si vis pacem, para bellum» (=αν θέλεις ειρήνη, παρασκευάζου γιά πόλεμο).
Ο πόλεμος, δυστυχώς, είναι τό θλιβερό πεπρωμένο του ανθρώπου. επί γραπτής ιστορίας 3.000 ετών είχαμε μόνον 240 χρόνια ειρήνης! Μιά δική μου νεανική έρευνα έδειξε ὅτι από τό 1945 μέχρι τό 1969, δηλαδή σέ διάστημα 24 ετών, είχαμε 55 πολέμους. Κι ἄν σ’ αυτούς προσθέσουμε τούς 320 εμφυλίους, τότε φθάνουμε στό θλιβερό προνόμιο νά έχουμε έναν πόλεμο κάθε μήνα. Μετά τό 1969 έχασα τό λογαριασμό!
Ο πόλεμος, από πολλές καί ποικίλες μορφές θά εξακολουθεί νά είναι ενδημικό φαινόμενο, εφόσον, όπως γράφει ο Θουκυδίδης, η φύση του ανθρώπου θά παραμένει ίδια. Δυστυχώς, αντί νά καλυτερεύει, χειροτερεύει. Συνεπώς, θά δικαιώνεται διαρκώς ο Ηράκλειτος, πού πρώτος επεσήμανε τό «Πόλεμος πάντων πατήρ, πάντων δέ βασιλεύς».
Ασφαλώς όλοι οι λαοί λατρεύουν καί τραγουδούν τήν ειρήνη. Γράφει ο δικός μας Παλαμάς:«Τί κι αν του πολέμου τό χορό χορεύω/γονατιστός ειρήνη ἐσέ λατρεύω». Ωστόσο η ειρήνη, γιά νά εκφραστεί μέ μία φράση του εθνικού μας ποιητή Λορέντζου Μαβίλη, είναι «ένα πλανερό μαγνάδι». Γιά τήν ειρήνη ισχύει πάντα αυτό πού έχει γράψει στούς «Νόμους» του ο Πλάτων: «εν γάρ καλό εισίν ου πλείστοι των ανθρώπων ειρήνην, τούτο είναι μόνον όνομα, τω δη έργω πάσαις πρός πάσας τάς πόλεις αεί πόλεμον εκήρυκτον κατά φύσιν είναι». Καί τό γιατί, τό εξηγεῖ ο φιλόσοφος μέ έναν τρόπο πού θά ζήλευε ο Κάρολος Μάρξ: «Διά γάρ τήν των χρημάτων κτήσιν πάντες οι πόλεμοι γίνονται». Αυτό τό λέει στόν διάλογο «Φαίδων».
Σήμερα ζούμε τήν αυταπάτη μιας ειρήνης. Ας τό δεχθούμε έτσι. Μόνον πού δέν πρέπει ποτέ νά ξεχνάμε αυτό πού μας κληροδότησε ο στρατηγός Ντε Γκώλλ: «Η ιστορία κάθε πολέμου αρχίζει από τόν καιρό της ειρήνης». Γι᾽ αυτό κάθε κράτος πραγματικά φιλειρηνικό πρέπει νά έχει πάντα καλό στρατό.
Τόν καλό στρατό δέν τόν κάνουν τά πολεμικά μέσα. Λέει ὁ Θουκυδίδης: «άνδρες πόλις, οι τείχη καί νιες ανδρών κεναί». Τόν καλό στρατό τόν κάνει η καλή ποιότητα των αξιωματικών καί στρατιωτών. Ἡ σκληρή εκγύμναση καί η πειθαρχία. Ἡ πειθαρχία ήταν τό μεγάλο πολεμικό μυστικό της Σπάρτης. Αυτή –μέ τίς αναγκαίες αλλαγές– έγινε κύριο συστατικό των στρατών πού οργάνωσαν ο Μέγας Φίλιππος καί ο γυιός του Αλέξανδρος. Η disciplinα έκανε ἀακατάβλητο τόν ρωμαϊκό στρατό. Η πειθαρχία υπήρξε η βάση του νεώτερου γερμανικού στρατού. Ο μεγάλος στρατηγός, ο Μόλτκε ο πρεσβύτερος, ο οργανωτής του πρωσικού στρατού, είχε πει: «από τή στιγμή πού ένας στρατιώτης θά εμφανισθεί μέ αγυάλιστο κουμπί, έχει γίνει η αρχή γιά τή διάλυση του στρατού».
Οι αρχαίοι Έλληνες πρωτοπόρησαν καί σέ θέματα στρατηγικής καί σέ θέματα τακτικής,  γιατί η βάση του στρατού τους ήταν η φάλαγγα, Η οποία στηρίζεται στήν πυκνότητα, στή συνοχή, κάτι πού  είχε –πέρα από άλλα στοιχεία– απόλυτη πειθαρχία.
Γιά νά φθάσω στόν Αλέξανδρο, ξεκινώ από τήν Σπάρτη. Πρώτοι οἱ Σπαρτιάτες εγκατέλειψαν τό άλογο καί τό άρμα καί στηρίχθηκαν στή φάλαγγα. Τό πέλμα νίκησε τήν οπλή: Τό δόρυ νίκησε τό τόξο καί τό ακόντιο. Οι Σπαρτιάτες καθόρισαν τίς αρχές της επιστημονικής διεξαγωγής του πολέμου. Κι ακόμη έθεσαν τίς βάσεις σε αυτό πού ονομάζεται πολιτισμός του πολέμου. Όσο περίεργα κι αν ακούγεται αυτό. Η ευγένεια ως στοιχείο καλής κοινωνικής συμπεριφοράς, ξεκίνησε από τό στρατό. Παραπέμπω στή λέξη «ιπποτισμός». Αυτή την ιπποτική συμπεριφορά –καί όχι μόνον οι νίκες– ανέδειξαν τόν Αλέξανδρο ως τήν κορυφαία στρατιωτική φυσιογνωμία.
Έκλεισα τήν ομιλία μου μέ μιά φράση του μεγάλου Κινέζου θεωρητικού του πολέμου Σούν Τσού (4ος αιώνας π.χ.):
«Η τέχνη του πολέμου εΙναι ζωτικής σημασίας γιά τό κράτος. Είναι θέμα ζωής καί θανάτου, δρόμος πρός τή σωτηρία και τήν καταστροφή. Γι αυτό δέν πρέπει σέ καμμία περίπτωση νά παραμελείται».
Πηγή: Εστία 17/12/2010

Στρατιωτικά Δόγματα της Παγκοσμιοποίσης

Στρατιωτικά Δόγματα της Παγκοσμιοποίσης

του Μάνου Ηλιάδη, ΚΟΣΜΟΣ του ΕΠΕΝΔΥΤΗ 10/11/2007

… πραγματοποιήθηκε στις 1 και 2 Νοεμβρίου στις αίθουσες του Πολεμικού Μουσείου, το διεθνές συνέδριο «Στρατηγική 2007», το οποίο ήταν  το 5ο κατά  σειρά που διοργάνωσε η Ελληνική Εταιρεία Στρατηγικών Μελετών (ΕΛΕΣΜΕ).

Η θεματολογία του συνεδρίου είχε οργανωθεί σε 6 θεματικές ενότητες, καλύπτουσες τις περιοχές:

– το διεθνές περιβάλλον, την  γεωστρατηγική κατάσταση και τις διεθνείς απειλές.

–  την ηγεσία.

-τις νέες στρατηγικές.

-Το διεθνές δίκαιο θαλάσσης και το Διεθνές Δικαστήριο της Χάγης.

-Την ενέργεια και οικονομία.

-Την στρατιωτική στρατηγική-επιχειρησιακή σκέψη και τα σύγχρονα μέσα διεξαγωγής αγώνα. Continue reading «Στρατιωτικά Δόγματα της Παγκοσμιοποίσης»

Πόσο ικανές είναι οι Ελληνικές Ενοπλες Δυνάμεις


Δημήτρης Αδαμόπουλος, ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗ, ΙΟΥΛΙΟΣ 2007

Η στρατιωτική αναποτελεσματικότητα

Οι διαδοχικές στρατιωτικές αναδιοργανώσεις (τέσσερις ή πέντε), καθώς και οι διάφορες στρατιωτικοδιπλωματικές ελληνικές αποτυχίες τα τελευταία 10 χρόνια πρέπει να μας προβληματίσουν για δύο σημαντικά θέματα τα οποία θα πρέπει να ληφθούν σοβαρά υπόψη, τουλάχιστον από εδώ και στο εξής. Το πρώτο είναι η προφανής στρατιωτική αναποτελεσματικότητα και το δεύτερο, η έλλειψη στρατηγικής και επιχειρησιακής σκέψης.

Αν μάλιστα λάβουμε υπόψη τη σχεδόν γενικευμένη σε όλο το εύρος του πολιτικού φάσματος τάση για μείωση των οικονομι­κών πόρων που διατίθενται για την εθνική άμυνα, τότε οι ανωτέρω παράμετροι καθίστανται όχι απλώς κρίσιμοι (που είναι ούτως ή άλλως) αλλά καθοριστικοί για την περαιτέρω εξέλιξη των πραγμάτων. Οι συνθήκες είναι πλέον ώριμες, όχι μόνο για την ανάπτυξη προβληματισμού, αλλά και για την έκφραση του μέσα από ένα δημόσιο ουσιαστικό διάλογο, στον οποίο τις πρώτες θέσεις θα πρέπει να καταλά­βουν τα στελέχη των Ελληνικών Ενόπλων Δυνάμεων (ΕΕΔ). Σε αυτό το πλαίσιο απευ­θύνουμε ανοιχτή πρόσκληση σε όλους να μετάσχουν ενεργητικά στον διάλογο, διατυπώνοντας τις απόψεις τους μέσα από τις φιλόξενες σελίδες της «Σ». Continue reading «Πόσο ικανές είναι οι Ελληνικές Ενοπλες Δυνάμεις»

Οι δημιουργοί της σύγχρονης στρατηγικής: Από τον Μακκιαβέλλι έως την πυρηνική εποχή, Peter Paret.

Οι δημιουργοί της σύγχρονης στρατηγικής: Από τον Μακκιαβέλλι έως την πυρηνική εποχή, Peter Paret.

εκδόσεις ΤΟΥΡΙΚΗ, ISBN960-86839-9-8

Τα δοκίμια αυτού του τόμου αναλύουν τον πόλεμο, τα στρατηγικά του χαρα­κτηριστικά αλλά και τις πολιτικές και κοινωνικές του παρα­μέτρους, κατά τη διάρκεια των παρελθόντων πέντε αιώ­νων. Πρόκειται επίσης στην ουσία για μια επιστημονική πα­ρουσίαση της θεωρίας και της πρακτικής του πολέμου από την Αναγέννηση μέχρι τη σημερινή εποχή. Γίνεται λόγος για μεγάλους θεωρητικούς του πολέμου και κορυφαίους στρα­τιωτικούς και πολιτικούς ηγέτες, μέχρι τις απρόσωπες δυ­νάμεις που κινούν την ιστορία.

Άλλα δοκίμια ιχνηλατούν την αλληλεπίδραση θεωρίας και εμπειρίας και άλλα αναλύουν τη στρατηγική συγκεκριμένων συγκρούσεων του Πρώτου και Δευτέρου Παγκοσμίου Πολέμου ή τη σχέση μεταξύ τε­χνολογίας, πολιτικής και πολέμου στην πυρηνική εποχή. Κάθε δοκίμιο τοποθετεί τα ιδι­αίτερα χαρακτηριστικά της στρατιωτικής σκέψης και δράσης στο πλαίσιο του πολιτι­κού, κοινωνικού και οικονομικού τους περιβάλλοντος.

Εν κατακλείδι πρόκειται για ένα βιβλίο αναφοράς που επανερμηνεύει και φωτίζει τον πόλεμο, μια από τις πιο ισχυρές δυνάμεις στην ιστορία, μια δύναμη που δεν μπορεί να ελεγχθεί στο μέλλον χωρίς την κατανόηση του παρελθόντος.

Τα κακώς κείμενα


Θεόφιλος Καρράς, ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗ,  Ιούλιος 2006

Οι ενδείξεις ότι τα εδώ και δεκαετίες συσσωρευμένα προβλήματα Των Ενόπλων Δυνάμεων έχουν δημιουργήσει μια ασφυκτική κατάσταση αυξάνονται ανησυχητικά τα τελευταία χρόνια. Δυστυχώς όμως στα πλαίσια μιας αντίληψης που θεωρεί ότι δεν πρέπει να θίγονται τα «κακώς κείμενα» στις Ένοπλες Δυνάμεις, δεν εξετάζονται συστηματικά οι εγγενείς ή επίκτητες αδυναμίες, οι οποίες επηρεάζουν τη λειτουργία σε βασικούς τομείς ή εγκυμονούν κινδύνους σε επιχειρησιακά θέματα.

Το προσφιλές άθλημα του «κουκουλώματος» των προβλημάτων βολεύει όσους βρίσκονται στους διάφορους βαθμούς διοίκησης λόγω τύχης ή συγκυριών. Βολεύει όσους φοβούνται τις αλλαγές και απλώς διαχειρίζονται τα προβλήματα της καθημερινότητάς, χωρίς να λαμβάνουν υπόψη ότι τα δεδομένα μπορεί να αλλάξουν.

Βολεύει επίσης εκείνους που έβγαλαν μια σχολή αλλά υιοθέτησαν μια δημοσιοϋπαλληλική αντίληψη για τα πράγματα, προσφιλή στη χώρα μας, επικίνδυνη όμως αφού αποτελεί τροχοπέδη για την πρόοδο. Τέλος εξυπηρετεί τις πολιτικές και στρατιωτικές ηγεσίες που θέλουν να ωραιοποιούν την κατάσταση, και γι’ αυτό δίνονται τα τεράστια κονδύλια που ρίχνονται πολλές φορές στο πιθάρι των Δαναΐδων των εξοπλισμών, χωρίς να γίνεται έλεγχος για την αποτελεσματικότητα στην αντιμετώπιση του αντιπάλου. Με το άρθρο φιλοδοξούμε να δώσουμε το έναυσμα για ένα δημόσιο διάλογο ο οποίος θα αποκαλύψει τα προβλήματα άλλα και θα αναδείξει πιθανές λύσεις. Όπως ισχύει για κάθε ζωντανό οργανισμό, η ακινησία επιφέρει τον θάνατο, και δυστυχώς οι Ελληνικές Ένοπλες Δυνάμεις έχουν αδρανοποιηθεί υπό το βάρος διαχρονικών προβλημάτων.

Υπάρχουν δυο σχολές σκέψης στις ελληνικές Ένοπλες Δυνάμεις σήμερα. Η μια θεωρεί ότι το σύστημα είναι καλά δομημένο εδώ και πενήντα χρόνια και ότι οι αδυναμίες που υπάρχουν οφείλονται στις ανεπάρκειες ορισμένων ατόμων. Η δεύτερη σχολή σκέψης θεωρεί ότι το σύστημα δεν είναι πλέον αποτελεσματικό, έχει σοβαρές αδυναμίες και πρέπει να αλλάξει ριζικά. Υπάρχουν βέβαια και άλλες απόψεις, σύμφωνα με τις οποίες το υπάρχον σύστημα μπορεί να βελτιωθεί στη βάση του παλιού ή ότι στη χώρα μας δεν υπάρχει χώρος για ριζοσπαστικές αλλαγές γιατί αυτές θα προκαλέσουν αντιδράσεις ή ότι σε κάθε κοινωνία υπάρχουν ανεπαρκείς ηγέτες και αδυναμίες του συστήματος. Continue reading «Τα κακώς κείμενα»

Εφαρμογή των αρχών του Sun Tzu στο οικονομικό πεδίο

Εφαρμογή των αρχών του Sun Tzu στο οικονομικό πεδίο

Ο Σουν Τσου έζησε στη Βορειοανατολική Κίνα πριν από 2500 χρόνια, περίπου την ίδια εποχή με τον περίφημο Κινέζο φιλόσοφο Κομφούκιο. Συνέγραψε το βιβλίο «Η τέχνη του πολέμου» στα τέλη του 6ου με αρχές 5ου αιώνα π.Χ. στο βασίλειο Βου της Κίνας. Γύρω στα 100 π.Χ. ένας χρονικογράφος, ο Σου Μα Τσιέν, μας δίνει την πληρέστερη βιβλιογραφία που έχουμε για τον Σουν Βου πραγματικό όνομα του Σουν Τσου. Όπως αναφέρει ο χρονικογράφος, ο Χου Λου βασιλιάς του κράτους Βου, εκτιμώντας το βιβλίο του Σουν Τσου τον διόρισε αρχηγό  των στρατευμάτων του. Οι νίκες που πέτυχε ο Σουν Τσου και οι διάδοχοί του εφαρμόζοντας τα διδάγματά του έγιναν θρυλικές. Ο Σουν Τσου και ο πατέρας του πριν από αυτόν, θεωρήθηκαν αυθεντίες της στρατιωτικής στρατηγικής λόγω των πολλών νικών τους στα πεδία των μαχών.

Ο Σουν Τσου στο έργο του Η τέχνη του πολέμου ανέπτυξε τις βασικές αρχές της επιτυχίας στον πόλεμο με κύρια εστίαση στην στρατηγική ανταγωνιστικότητα (competitive strategy). Continue reading «Εφαρμογή των αρχών του Sun Tzu στο οικονομικό πεδίο»