H Γεωπολιτική Επιστήμη

H Γεωπολιτική Επιστήμη

Η ΠΡΩΤΗ ΠΕΡΙΟΔΟΣ ΤΗΣ ΓΕΩΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΕΠΙΣΤΉΜΗΣ (1897 – 1945)

Η σχέσις του ανθρώπου με την δομή και την χρήση του χώρου είναι αρχαία όσο και η ανθρωπότης. Ο χάρτης είναι το μέσον δια του οποίου εκφράζεται και υλοποιείται η σχέσις αυτή. Οι αρχαίοι Έλληνες ήσαν οι πρώτοι οι οποίοι υπερέβησαν τα προϊστορικά γραφήματα και παρουσίασαν μία ολοκληρωμένη μορφή του τότε γνωστού κόσμου υπό την μορφή ενός χάρτου. Η παρουσίαση αυτή μάλιστα εσυνοδεύετο υπό σοβαρών μαθηματικών γνώσεων, αστρονομικών παρατηρήσεων και γεωδαιτικών εφαρμογών. Ο γεωγράφος Κλαύδιος Πτολεμαίος (Claudius Ptolemaeus) εις το έργο του Γεωγραφία (Geographia) παρουσιάζει όλη την Γεωγραφική γνώση του Αρχαίου κόσμου και εμφανίζει μεταξύ των άλλων ένα χάρτη του τότε γνωστού κατοικημένου κόσμου, της οικουμένης (oikoumene). Εις το επίκεντρο του χάρτου αυτού ευρίσκετο η Μεσόγειος θάλασσα (Mediterranean Sea). Ο παγκόσμιος χάρτης του Πτολεμαίου όχι μόνον ήτο το μοναδικό βοήθημα την εποχή της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας αλλά ήτο και εν χρήσει εις την Ευρώπη έως τον 15ο αιώνα. Continue reading «H Γεωπολιτική Επιστήμη»

Advertisements

Παναγιώτης Κονδύλης: Στοχασμοὶ καὶ ἀποφθέγματα

Παναγιώτης Κονδύλης: Στοχασμοὶ καὶ ἀποφθέγματα

Μετάφραση ἀπὸ τὴν Γερμανική: Λάμπρος Λαρέλης, Νέα Ἑστία, τ. 1717, Νοέμβριος 1999.


Συμβολὲς στὴ θεωρία τῆς ἐπικοινωνίας καὶ τῆς ἀγάπης πρὸς τὸν πλησίον

  • Ἀκριβῶς οἱ πνευματωδέστερες συζητήσεις ἀποδεικνύουν τὸ ἀδύνατο τῆς συναίνεσης: αὐτὲς δείχνουν ὅτι γιὰ κάθε ἐπιχείρημα ὑπάρχει καὶ ἕνα ἀντεπιχείρημα.
  • Ὁ διάλογος μεταξὺ ἑτεροφρόνων εἶναι ἀδύνατος καὶ μεταξὺ ὁμοδόξων περιττός.
  • Ἀπαρχὴ ξεχωριστῆς οἰκειότητας: νὰ κουτσομπολεύεις κατ᾿ ἰδίαν μ᾿ ἕναν τρίτο τοὺς κοινούς σας φίλους.
  • Ὅταν προσδοκοῦμε ἀπὸ τοὺς ἄλλους νὰ μᾶς «καταλάβουν», στὴν οὐσία τοὺς ζητοῦμε νὰ μᾶς συμμεριστοῦν τὴν αὐτοκατανόησή μας. Φιλία εἶναι ἡ (σιωπηρὴ) συμφωνία ὅτι ἡ μία πλευρὰ συμμερίζεται τὴν αὐτοκατανόηση τῆς ἄλλης.
  • Μιά συζήτηση περὶ φιλίας ἢ ἀγάπης μπορεῖ νὰ σημάνει τὴν ἀρχὴ ἢ τὸ τέλος τῆς φιλίας ἢ τῆς ἀγάπης.
  • Οἱ ἀλαζόνες προκαλοῦν τὴν ἀντιπάθεια ἐπειδὴ δὲν μποροῦμε νὰ περιμένουμε ἐπιβεβαίωση τῆς δικῆς μας φιλαυτίας.
  • Οἱ ἀνόητοι μονίμως παραπονοῦνται ὅτι οἱ εὐφυεῖς εἶναι ἐπηρμένοι.
  • Στὶς ἐπιτυχίες αἰσθανόμαστε πάνω ἀπὸ τὸ ἀνθρώπινο μέτρο, στὶς ἀποτυχίες ἀναλογιζόμαστε τὴν κοινὴ ἀνθρώπινη μοίρα.
  • Ἡ μεγάλη ματαιοδοξία σέ ἀντίθεση πρὸς τὴ μικρή, ποὺ ζεῖ ἀπὸ τὶς προσόδους τοῦ πυρετώδους πάρε-δῶσε στὸ Vanity Fair τῆς καθημερινότητας, εἶναι σὲ μεγάλο βαθμὸ ἀνεξάρτητη ἀπὸ τὸν ἔπαινο καὶ τὴν ἐπιδοκιμασία· γι᾿ αὐτὸ καὶ φαντάζει σὰν μετριοφροσύνη.
  • Ἡ εὐγένεια συνιστᾶ συχνότατα τὸν πιὸ ἐπιδέξιο καιροσκοπισμό: μόνο εὐγενεῖς ἄνθρωποι κατορθώνουν νὰ κρατοῦν πάντοτε καὶ συγχρόνως ὅλες τὶς πόρτες ἀνοιχτές. Continue reading «Παναγιώτης Κονδύλης: Στοχασμοὶ καὶ ἀποφθέγματα»

Στρατός και άλλα


Του ΣΑΡΑΝΤΟΥ ΚΑΡΓΑΚΟΥ, ΕΣΤΙΑ 17-12-2010

Στις 24 Σεπτεμβρίου είχα γιά μία ἀκόμη φορά τήν τιμή νά διδάξω στήν Σχολή εθνικής αμύνης (ΣΕΘΑ) τήν ὑψηλή στρατηγική του Φιλίππου καί του Αλεξάνδρου. Είπα στούς σπουδαστές ότι δέν προσήλθα γιά νά τούς ὁμιλήσω αλλά γιά νά τούς αποχαιρετίσω. Θά ήταν τό τελευταίο μου μάθημα. Πρέπει νά ξέρει κανείς πότε πρέπει νά αποχωρεί και εν συντομία, τούς εξήγησα τίς έννοιες της Στρατηγικής καί της Τακτικής καί τίς προσδιόρισα μέ τά ερωτηματικά «τί;», «γιατί;», «πόσο;» (σέ χρονική καί τοπική έκταση) καί «πως;», «μέ τί;». Ἐν συνεχεία εξήγησα γιατί ο στρατός σήμερα δέν ασκεί στρατηγική, είναι όμως ο κυριώτερος βραχίονας της Στρατηγικής.
Στρατηγική, χωρίς ισχυρό στρατό, είναι θεωρία χωρίς πράξη καί επί του προκειμένου ισχύει τό Λατινικό: «Theoria sine praxe est currus sine axe» (=Θεωρία χωρίς πράξη είναι χωρίς άξονα αμάξι).
Τόν στρατό, τόνισα, δέν τόν θέλουμε γιά νά κάνουμε πόλεμο, αλλά γιά νά αποφεύγουμε τόν πόλεμο και τόν εξευτελισμό σέ περίπτωση πολέμου. Πάντα θά έχει ισχύ τό αίτημα του Γάλλου στρατάρχη Λυωταί: «Δώστε μου πολύ στρατό, γιά νά μήν χρειαστεί νά τόν χρησιμοποιήσω», πού είναι παραλλαγή του Λατινικοῦ «Si vis pacem, para bellum» (=αν θέλεις ειρήνη, παρασκευάζου γιά πόλεμο).
Ο πόλεμος, δυστυχώς, είναι τό θλιβερό πεπρωμένο του ανθρώπου. επί γραπτής ιστορίας 3.000 ετών είχαμε μόνον 240 χρόνια ειρήνης! Μιά δική μου νεανική έρευνα έδειξε ὅτι από τό 1945 μέχρι τό 1969, δηλαδή σέ διάστημα 24 ετών, είχαμε 55 πολέμους. Κι ἄν σ’ αυτούς προσθέσουμε τούς 320 εμφυλίους, τότε φθάνουμε στό θλιβερό προνόμιο νά έχουμε έναν πόλεμο κάθε μήνα. Μετά τό 1969 έχασα τό λογαριασμό!
Ο πόλεμος, από πολλές καί ποικίλες μορφές θά εξακολουθεί νά είναι ενδημικό φαινόμενο, εφόσον, όπως γράφει ο Θουκυδίδης, η φύση του ανθρώπου θά παραμένει ίδια. Δυστυχώς, αντί νά καλυτερεύει, χειροτερεύει. Συνεπώς, θά δικαιώνεται διαρκώς ο Ηράκλειτος, πού πρώτος επεσήμανε τό «Πόλεμος πάντων πατήρ, πάντων δέ βασιλεύς».
Ασφαλώς όλοι οι λαοί λατρεύουν καί τραγουδούν τήν ειρήνη. Γράφει ο δικός μας Παλαμάς:«Τί κι αν του πολέμου τό χορό χορεύω/γονατιστός ειρήνη ἐσέ λατρεύω». Ωστόσο η ειρήνη, γιά νά εκφραστεί μέ μία φράση του εθνικού μας ποιητή Λορέντζου Μαβίλη, είναι «ένα πλανερό μαγνάδι». Γιά τήν ειρήνη ισχύει πάντα αυτό πού έχει γράψει στούς «Νόμους» του ο Πλάτων: «εν γάρ καλό εισίν ου πλείστοι των ανθρώπων ειρήνην, τούτο είναι μόνον όνομα, τω δη έργω πάσαις πρός πάσας τάς πόλεις αεί πόλεμον εκήρυκτον κατά φύσιν είναι». Καί τό γιατί, τό εξηγεῖ ο φιλόσοφος μέ έναν τρόπο πού θά ζήλευε ο Κάρολος Μάρξ: «Διά γάρ τήν των χρημάτων κτήσιν πάντες οι πόλεμοι γίνονται». Αυτό τό λέει στόν διάλογο «Φαίδων».
Σήμερα ζούμε τήν αυταπάτη μιας ειρήνης. Ας τό δεχθούμε έτσι. Μόνον πού δέν πρέπει ποτέ νά ξεχνάμε αυτό πού μας κληροδότησε ο στρατηγός Ντε Γκώλλ: «Η ιστορία κάθε πολέμου αρχίζει από τόν καιρό της ειρήνης». Γι᾽ αυτό κάθε κράτος πραγματικά φιλειρηνικό πρέπει νά έχει πάντα καλό στρατό.
Τόν καλό στρατό δέν τόν κάνουν τά πολεμικά μέσα. Λέει ὁ Θουκυδίδης: «άνδρες πόλις, οι τείχη καί νιες ανδρών κεναί». Τόν καλό στρατό τόν κάνει η καλή ποιότητα των αξιωματικών καί στρατιωτών. Ἡ σκληρή εκγύμναση καί η πειθαρχία. Ἡ πειθαρχία ήταν τό μεγάλο πολεμικό μυστικό της Σπάρτης. Αυτή –μέ τίς αναγκαίες αλλαγές– έγινε κύριο συστατικό των στρατών πού οργάνωσαν ο Μέγας Φίλιππος καί ο γυιός του Αλέξανδρος. Η disciplinα έκανε ἀακατάβλητο τόν ρωμαϊκό στρατό. Η πειθαρχία υπήρξε η βάση του νεώτερου γερμανικού στρατού. Ο μεγάλος στρατηγός, ο Μόλτκε ο πρεσβύτερος, ο οργανωτής του πρωσικού στρατού, είχε πει: «από τή στιγμή πού ένας στρατιώτης θά εμφανισθεί μέ αγυάλιστο κουμπί, έχει γίνει η αρχή γιά τή διάλυση του στρατού».
Οι αρχαίοι Έλληνες πρωτοπόρησαν καί σέ θέματα στρατηγικής καί σέ θέματα τακτικής,  γιατί η βάση του στρατού τους ήταν η φάλαγγα, Η οποία στηρίζεται στήν πυκνότητα, στή συνοχή, κάτι πού  είχε –πέρα από άλλα στοιχεία– απόλυτη πειθαρχία.
Γιά νά φθάσω στόν Αλέξανδρο, ξεκινώ από τήν Σπάρτη. Πρώτοι οἱ Σπαρτιάτες εγκατέλειψαν τό άλογο καί τό άρμα καί στηρίχθηκαν στή φάλαγγα. Τό πέλμα νίκησε τήν οπλή: Τό δόρυ νίκησε τό τόξο καί τό ακόντιο. Οι Σπαρτιάτες καθόρισαν τίς αρχές της επιστημονικής διεξαγωγής του πολέμου. Κι ακόμη έθεσαν τίς βάσεις σε αυτό πού ονομάζεται πολιτισμός του πολέμου. Όσο περίεργα κι αν ακούγεται αυτό. Η ευγένεια ως στοιχείο καλής κοινωνικής συμπεριφοράς, ξεκίνησε από τό στρατό. Παραπέμπω στή λέξη «ιπποτισμός». Αυτή την ιπποτική συμπεριφορά –καί όχι μόνον οι νίκες– ανέδειξαν τόν Αλέξανδρο ως τήν κορυφαία στρατιωτική φυσιογνωμία.
Έκλεισα τήν ομιλία μου μέ μιά φράση του μεγάλου Κινέζου θεωρητικού του πολέμου Σούν Τσού (4ος αιώνας π.χ.):
«Η τέχνη του πολέμου εΙναι ζωτικής σημασίας γιά τό κράτος. Είναι θέμα ζωής καί θανάτου, δρόμος πρός τή σωτηρία και τήν καταστροφή. Γι αυτό δέν πρέπει σέ καμμία περίπτωση νά παραμελείται».
Πηγή: Εστία 17/12/2010

Η δορυφοριοποίηση της Ελλάδας, Παναγιώτης Κονδύλης

Η δορυφοριοποίηση της Ελλάδας, Παναγιώτης Κονδύλης

Παναγιώτης Κονδύλης, ΘΕΩΡΙΑ ΤΟΥ ΠΟΛΕΜΟΥ (σ.410- 411)

«…στο βαθμό που η Eλλάδα θα καθίσταται ανεπαίσθητα γεωπολιτικός δορυφόρος της Τουρκίας, ο κίνδυνος πολέμου θα απομακρύνεται, οι ψευδαισθήσεις θα αβγατίζουν και η παράλυση θα γίνεται ακόμα ηδονικότερη, εφόσον η υποχωρητικότητα θα αμείβεται με αμερικανικούς και ευρωπαικούς επαίνους, που τους χρειάζεται κατεπειγόντως ο εκσυγχρονιζόμενος βαλκάνιος και επίσης με δάνεια και δώρα για να χρηματοδοτείται ο παρασιτικός καταναλωτισμός.

Υπ’ αυτές τις συνθήκες, ότι στην πραγματικότητα θα συνιστά κάμψη της ελληνικής αντίστασης κάτω από την πίεση του υπέρτερου τουρκικού δυναμικού,οι Ελληνες θα συνηθίσουν σιγά-σιγά να το ονομάζουν «πολιτισμένη συμπεριφορά«, ‘υπέρβαση του εθνικισμού«, και «εξευρωπαισμό» (σ.σ τώρα τελευταία το ονομάζουν και «Στρατηγική Ψυχραιμία«). Πράγματι, το σημερινό δίλημμα(1997) είναι αντικειμενικά τρομακτικό και ψυχολογικά αφόρητο: η ειρήνη σημαίνει για την Ελλάδα δορυφοροποίηση και ο πόλεμος σημαίνει συντριβή. Η υπέρβαση του διλήμματος αυτού,η ανατροπή των σημερινών γεωπολιτικών και στρατηγικών συσχετισμών απαιτεί ούτε λίγο ούτε πολύ, την επιτέλεση ενός ηράκλειου άθλου, για τον οποίο η ελληνική κοινωνία , έτσι όπως είναι, δεν διαθέτει τα κότσια.

Οι μετριότητες, οι υπομετριότητες και ανθυπομετρητιότητες που συναπαρτίζουν τον ελληνικό πολιτικό και παραπολιτικό κόσμο, δεν έχουν το ανάστημα να θέσουν και να λύσουν ιστορικά προβλήματα τέτοιας έκτασης και τέτοιου βάθου».

Περισσότερα

Οι δημιουργοί της σύγχρονης στρατηγικής: Από τον Μακκιαβέλλι έως την πυρηνική εποχή, Peter Paret.

Οι δημιουργοί της σύγχρονης στρατηγικής: Από τον Μακκιαβέλλι έως την πυρηνική εποχή, Peter Paret.

εκδόσεις ΤΟΥΡΙΚΗ, ISBN960-86839-9-8

Τα δοκίμια αυτού του τόμου αναλύουν τον πόλεμο, τα στρατηγικά του χαρα­κτηριστικά αλλά και τις πολιτικές και κοινωνικές του παρα­μέτρους, κατά τη διάρκεια των παρελθόντων πέντε αιώ­νων. Πρόκειται επίσης στην ουσία για μια επιστημονική πα­ρουσίαση της θεωρίας και της πρακτικής του πολέμου από την Αναγέννηση μέχρι τη σημερινή εποχή. Γίνεται λόγος για μεγάλους θεωρητικούς του πολέμου και κορυφαίους στρα­τιωτικούς και πολιτικούς ηγέτες, μέχρι τις απρόσωπες δυ­νάμεις που κινούν την ιστορία.

Άλλα δοκίμια ιχνηλατούν την αλληλεπίδραση θεωρίας και εμπειρίας και άλλα αναλύουν τη στρατηγική συγκεκριμένων συγκρούσεων του Πρώτου και Δευτέρου Παγκοσμίου Πολέμου ή τη σχέση μεταξύ τε­χνολογίας, πολιτικής και πολέμου στην πυρηνική εποχή. Κάθε δοκίμιο τοποθετεί τα ιδι­αίτερα χαρακτηριστικά της στρατιωτικής σκέψης και δράσης στο πλαίσιο του πολιτι­κού, κοινωνικού και οικονομικού τους περιβάλλοντος.

Εν κατακλείδι πρόκειται για ένα βιβλίο αναφοράς που επανερμηνεύει και φωτίζει τον πόλεμο, μια από τις πιο ισχυρές δυνάμεις στην ιστορία, μια δύναμη που δεν μπορεί να ελεγχθεί στο μέλλον χωρίς την κατανόηση του παρελθόντος.

Τα κακώς κείμενα


Θεόφιλος Καρράς, ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗ,  Ιούλιος 2006

Οι ενδείξεις ότι τα εδώ και δεκαετίες συσσωρευμένα προβλήματα Των Ενόπλων Δυνάμεων έχουν δημιουργήσει μια ασφυκτική κατάσταση αυξάνονται ανησυχητικά τα τελευταία χρόνια. Δυστυχώς όμως στα πλαίσια μιας αντίληψης που θεωρεί ότι δεν πρέπει να θίγονται τα «κακώς κείμενα» στις Ένοπλες Δυνάμεις, δεν εξετάζονται συστηματικά οι εγγενείς ή επίκτητες αδυναμίες, οι οποίες επηρεάζουν τη λειτουργία σε βασικούς τομείς ή εγκυμονούν κινδύνους σε επιχειρησιακά θέματα.

Το προσφιλές άθλημα του «κουκουλώματος» των προβλημάτων βολεύει όσους βρίσκονται στους διάφορους βαθμούς διοίκησης λόγω τύχης ή συγκυριών. Βολεύει όσους φοβούνται τις αλλαγές και απλώς διαχειρίζονται τα προβλήματα της καθημερινότητάς, χωρίς να λαμβάνουν υπόψη ότι τα δεδομένα μπορεί να αλλάξουν.

Βολεύει επίσης εκείνους που έβγαλαν μια σχολή αλλά υιοθέτησαν μια δημοσιοϋπαλληλική αντίληψη για τα πράγματα, προσφιλή στη χώρα μας, επικίνδυνη όμως αφού αποτελεί τροχοπέδη για την πρόοδο. Τέλος εξυπηρετεί τις πολιτικές και στρατιωτικές ηγεσίες που θέλουν να ωραιοποιούν την κατάσταση, και γι’ αυτό δίνονται τα τεράστια κονδύλια που ρίχνονται πολλές φορές στο πιθάρι των Δαναΐδων των εξοπλισμών, χωρίς να γίνεται έλεγχος για την αποτελεσματικότητα στην αντιμετώπιση του αντιπάλου. Με το άρθρο φιλοδοξούμε να δώσουμε το έναυσμα για ένα δημόσιο διάλογο ο οποίος θα αποκαλύψει τα προβλήματα άλλα και θα αναδείξει πιθανές λύσεις. Όπως ισχύει για κάθε ζωντανό οργανισμό, η ακινησία επιφέρει τον θάνατο, και δυστυχώς οι Ελληνικές Ένοπλες Δυνάμεις έχουν αδρανοποιηθεί υπό το βάρος διαχρονικών προβλημάτων.

Υπάρχουν δυο σχολές σκέψης στις ελληνικές Ένοπλες Δυνάμεις σήμερα. Η μια θεωρεί ότι το σύστημα είναι καλά δομημένο εδώ και πενήντα χρόνια και ότι οι αδυναμίες που υπάρχουν οφείλονται στις ανεπάρκειες ορισμένων ατόμων. Η δεύτερη σχολή σκέψης θεωρεί ότι το σύστημα δεν είναι πλέον αποτελεσματικό, έχει σοβαρές αδυναμίες και πρέπει να αλλάξει ριζικά. Υπάρχουν βέβαια και άλλες απόψεις, σύμφωνα με τις οποίες το υπάρχον σύστημα μπορεί να βελτιωθεί στη βάση του παλιού ή ότι στη χώρα μας δεν υπάρχει χώρος για ριζοσπαστικές αλλαγές γιατί αυτές θα προκαλέσουν αντιδράσεις ή ότι σε κάθε κοινωνία υπάρχουν ανεπαρκείς ηγέτες και αδυναμίες του συστήματος. Continue reading «Τα κακώς κείμενα»

Ιδεολογίες και εθνική στρατηγική, Παναγιώτη Κονδύλη

Ιδεολογίες και εθνική στρατηγική, Παναγιώτη Κονδύλη

του Παναγιώτη Κονδύλη, ΤΟ ΒΗΜΑ 4-1-1998

Αφότου ήλθε στο προσκήνιο το Κυπριακό ως σήμερα ­ δηλαδή επί μισόν αιώνα ­ όχι λίγες ήττες επεσώρευσε στην Ελλάδα η πανθολογούμενη άλλωστε ανυπαρξία μιας μακροπρόθεσμης εθνικής στρατηγικής αποδεκτής από τον κύριο κορμό του πολιτικού κόσμου και επεξεργασμένης χάρη στη σύμπραξη πολιτικών, διπλωματών στρατιωτικών και επιστημόνων. Εχοντας την εμπειρία τούτη δεν χρειάζεται να διαθέτει κανείς το προφητικό χάρισμα για να προβλέψει ότι στο μέλλον πολλά θα εξαρτηθούν από το αν θα πραγματοποιηθεί τώρα ό,τι δεν έγινε στο παρελθόν. Δύο παράγοντες επέδρασαν, και εξακολουθούν να επιδρούν, αρνητικότατα: η λειτουργία του πολιτικού συστήματος και η εμπλοκή σε ιδεολογήματα. Ο πολιτικός κόσμος δεν βρέθηκε στο ύψος των περιστάσεων όχι μόνον γιατί οι α ή β εκπρόσωποί του έλαβαν συχνά τις α ή β εσφαλμένες αποφάσεις στο α ή β ζήτημα, αλλά και επειδή στο σύνολό του δεν κατάφερε να δημιουργήσει ένα πάγιο και αθόρυβο θεσμικό πλαίσιο ικανό να εξουδετερώνει κατά το δυνατόν τους πειρασμούς κομματικής εκμετάλλευσης των εθνικών θεμάτων. Η ανικανότητα προς αυτοσυγκράτηση είναι κατ’ εξοχήν γνώρισμα εφηβικής ανωριμότητας. Και το γεγονός ότι ο ένας επιρρίπτει την ευθύνη στον άλλον αποδεικνύει απλώς ότι ενέχονται όλοι.  Continue reading «Ιδεολογίες και εθνική στρατηγική, Παναγιώτη Κονδύλη»