Εμείς (Η επιστημονική φύση του ολοκληρωτισμού) ,Γιεβγκιένι Ζαμιάτιν

Εμείς (Η επιστημονική φύση του ολοκληρωτισμού) ,Γιεβγκιένι Ζαμιάτιν

μτφρ.: Ειρήνη Κουσκουμβελάκη, επίμετρο: Δημήτρης Κωνσταντίνου, εκδόσεις Εξάρχεια, Αθήνα

Ο Γιεβγκιένι Ιβάνοβιτς Ζαμιάτιν (1884-1937), μηχανικός αεροσκαφών και λογοτέχνης, υπήρξε στρατευμένο μέλος των Μπολσεβίκων τα προεπαναστατικά χρόνια, για να καταλήξει ένας από τους διωχθέντες συγγραφείς της ζντανοφικής περιόδου, μετά την οριστική επικράτηση του Στάλιν στο 15ο Συνέδριο του ΚΚΣΕ (1927). Με τη μεσολάβηση του Μαξίμ Γκόργκι κατόρθωσε να διαφύγει στο Παρίσι το 1931, όπου έζησε τα υπόλοιπα χρόνια της ζωής του (συνεργάστηκε επίσης με τον σκηνοθέτη Ζαν Ρενουάρ). Το Εμείς δημοσιεύτηκε ακριβώς την κρίσιμη χρονιά του 1927, σε ρωσικό περιοδικό του εξωτερικού, κι επρόκειτο να γίνει, όπως είπα, η αρχετυπική λογοτεχνική δυστοπία της εποχής – μια από τις πειστικότερες, υπό την αμφίεση της «επιστημονικής φαντασίας», καταγγελίες του ολοκληρωτισμού. Το ενδιαφέρον που έχει μια νέα ανάγνωσή του σήμερα, ύστερα από την ολοκλήρωση της καπιταλιστικής βαρβαρότητας της οποίας έγινε μάρτυρας στην εκπνοή του ο 20ός αιώνας, είναι να ανιχνεύσουμε ποια ακριβώς ταυτότητα του ολοκληρωτισμού αναδύεται από τις σελίδες του. Continue reading «Εμείς (Η επιστημονική φύση του ολοκληρωτισμού) ,Γιεβγκιένι Ζαμιάτιν»

Advertisements

Πρόοδος και προοδευτικοί

Πρόοδος και προοδευτικοί

Στο πολιτικό μας λεξιλόγιο «προοδευτικός» σημαίνει κεντροαριστερός, αριστερός, ή κομμουνιστής· έτσι κι αλλιώς, καλός άνθρωπος. Όμως ο όρος έχει παλιώσει και φθαρεί μαζί με την έννοια της προόδου. Η πρόοδος, όπως πολλές αξίες της νεωτερικότητας, χρειάζεται επαναπροσδιορισμό: Ποιο είναι το περιεχόμενό της σήμερα; Τι θα πει εξέλιξη, ανάπτυξη, βελτίωση; Η πρόοδος, θα συμφωνήσουμε όλοι, δεν είναι αναγκαστικά ευνοϊκή για την ποιότητα της ζωής: η μαρξιστική ιδέα, που έχει εξαντληθεί, δεν αφορά μόνο το μέλλον· αφορά επίσης το παρελθόν το οποίο οι μαρξιστές θέλουν να διαγράψουν – εκτός από τις «μαρξιστικές» του σελίδες, τις «γραμμένες με αίμα», τις ανεξίτηλες. Continue reading «Πρόοδος και προοδευτικοί»

Μπροστά και Αριστερά

Μπροστά και Αριστερά

Η παράσταση στον κινηµατογράφο «Η ΩΡΑΙΑ ΕΛΛΑΣ» είχε αρχίσει και το σκοτάδι ήταν πυκνό. Στο πανί προβάλλονταν µια παλιά ασπρόµαυρη ταινία µε τίτλο «Κρίση» και όταν µπήκε δεν έβλεπε ούτε τη µύτη του. Απελπισµένος στράφηκε προς την ταξιθέτρια µε το µικρό φακό.

– Πού θα βρω, αγαπητή µου, καλές και κενές θέσεις εξουσίας να κάτσω αναπαυτικά όπως παλιά;

– Μπροστά και αριστερά, κύριε, έχει µερικές άδειες.

– Μα εκεί κάθονται άλλοι.

– Ε δεν πειράζει, µπορείτε να κάτσετε δίπλα τους, εν ανάγκη, πάνω τους.


Η έξοδος από το σκοτάδι της ελληνικής κοινωνίας ήταν πάντα στην κατεύθυνση «ΑΡΙΣΤΕΡΑ». Το «ΜΠΡΟΣΤΑ» ήταν πλεονασµός. Η Αριστερά είναι συνώνυµο της προόδου και ο αριστερός του προοδευτικού. Γι’ αυτό και κάθε άλλη παράταξη χαρακτηρίζεται ως συντηρητική. Το δυστύχηµα είναι ότι η Αριστερά υποστηρίζει προοδευτικά και δηµοκρατικά αιτήµατα µόνο ως αντιπολίτευση και ως µειοψηφία. Οι χώρες στις οποίες έγινε εξουσία και επέβαλε τη δική της κοσµοθεωρία και το δικό της οικονοµικό σύστηµα, διακρίθηκαν για τη φτώχεια, την προσωπολατρία, τη βία και την ανελευθερία, πριν καταρρεύσουν ή µεταλλαχτούν. Μερικές στέκουν ακόµα. Η Β. Κορέα, η Κούβα, η Βενεζουέλα. Κανείς αριστερός όµως δεν θα ’θελε να ζει σ’ αυτές.

Η υποκρισία της ελληνικής κοινωνίας είναι η υποκρισία της αριστεράς. Δηλώνει ότι ενθουσιάζεται µε τα αιτήµατα της ισότητας, της δικαιοσύνης και της ελευθερίας, αλλά αναζητά κυβερνήσεις που θα κάνουν ό,τι µπορούν για να ευνοήσουν οµάδες, κάστες και συντεχνίες εις βάρος του συνόλου. Το αίτηµα της αξιοκρατίας δεν ήταν ποτέ ισχυρό, αφού ο διορισµός δεν ήταν συνήθως αξιοκρατικός. Το αίτηµα της ισονοµίας δεν ήταν ποτέ λαοφιλές, αφού οι νόµοι υπάρχουν για να περνάµε από τα παράθυρα που αφήνουν. Το αίτηµα της ελευθερίας δεν ήταν ποτέ ειλικρινές µιας και εννοούνταν ως αυθαιρεσία προς ικανοποίηση ατοµικών συµφερόντων.

Το σηµαντικό είναι ότι σε µια χώρα εξόχως αριστερόστροφη, δεν θα µπορούσαν παρά και η Δεξιά ή το Κέντρο να κλίνουν προς τα αριστερά προκειµένου να ικανοποιούν τα αιτήµατα του λαού και να αναπαράγουν την εξουσία τους. Ακόµα και ο παραδοσιακός εθνοκεντρισµός µεταλλάχτηκε από την αριστερά σε εθνολαϊκισµό και κατήγαγε νίκες λαµπρές. Οι δηµοκρατικοί θεσµοί (σύνταγµα, δικαιοσύνη, δηµόσια ασφάλεια κ.λπ.) θεωρούνταν πάντοτε µηχανισµοί των µεγάλων συµφερόντων που είχαν ως αποστολή τον περιορισµό των ελευθεριών του λαού και την προστασία των εχόντων. Είναι τα λεγόµενα «θεσµικά εµπόδια». Φυσικά σε µια «λαϊκή δηµοκρατία», σε ένα σοσιαλιστικό σύστηµα, οι θεσµοί θα απελευθέρωναν τις παραγωγικές δυνάµεις και θα έκαναν δίκαιες τις παραγωγικές σχέσεις. Κάτι σαν τη Σοβιετική Ένωση, ας πούµε.

Σήµερα ζούµε τα τελευταία σπαράγµατα της κυρίαρχης ιδεολογίας που άνθησε στη µεταπολίτευση. Μόνο που οι «ΕΟΚ και ΝΑΤΟ το ίδιο συνδικάτο» εγγυήθηκαν την ασφάλεια της χώρας, τη σταθεροποίηση της δηµοκρατίας και  την άνοδο του βιοτικού µας επιπέδου σε κλίµακες που δεν είχαµε ξαναδεί. Αυτό δεν µας εµπόδιζε να καταγγέλλουµε τους διεθνείς οργανισµούς ως µίσθαρνα όργανα του καπιταλισµού τα ελέη του οποίου καταναλώναµε αφειδώς. Πηγαίναµε µπροστά µε δεξιές πολιτικές και φιλελεύθερα δάνεια, αλλά δεν πάψαµε ποτέ να δηλώνουµε «αριστερά». Και να αναζητούµε τον άλλο κόσµο, το σοσιαλιστικό, που ήταν πάντα εφικτός. Πλην όµως φτωχός και τελείως ανεπιθύµητος, για µας.

Πρόσφατα η χώρα µας έκανε την υπέρβαση και ανέδειξε την Αριστερά στην εξουσία. Μόνο που δεν ήταν Μπροστά αλλά Πίσω, πίσω ολοταχώς. Ένα Πίσω τόσο σπλάτερ που βγάζει γέλιο. Δυστυχώς, δεν βρήκε τις λύσεις που πάντοτε ζητούσε. Σήµερα που το συνειδητοποιεί, απελπίζεται, οργίζεται και ετοιµάζεται να µεταβεί σε δεξιές πολιτικές µε την ελπίδα ότι αυτές θα παράγουν τον πλούτο που τόσο της λείπει. Δεν θα πάψει βεβαίως να δηλώνει «Μπροστά και Αριστερά» την ώρα που θα γεύεται και πάλι τα ελέη του καπιταλισµού.


Όταν κάθισε στη κενή θέση, µπροστά και αριστερά, διαπίστωσε ότι µια τεράστια κολόνα δεν τον άφηνε να έχει πρόσβαση σε ολόκληρη την οθόνη. Δεν έβρισκε διέξοδο προς την «Κρίση». Σκούντησε ελαφρά αυτόν που κάθονταν µπροστά του.

– Κύριε, µήπως µπορείτε να κάνετε το κεφάλι σας λίγο αριστερά για να βλέπω και γω από τα δεξιά σας;

– Όχι, κύριε. Και γω αριστερός είµαι, αλλά φως βλέπω µόνο από τα δεξιά

 

ΠΗΓΗ: Λεωνίδας Καστανάς, AthensVoice #621,5/7/2017

Η Διάκριση Αριστερά-Δεξιά ή η Εννοια της Αριστεράς


Μιχάλης Σπουρδαλάκης, Δημοκρατία και πολιτικά κόμματα

Από τα πρώτα της βήματα η Αριστερά συνδέεται άρρηκτα με δύο βασικές αντιλήψεις: του εκσυγχρονισμού και της επέκτασης των πολιτικών, κοινωνικοοικονομικών και πολιτισμικών δικαιωμάτων στα μη προνομιούχα στρώματα της κοινωνίας. Ένας τρόπος για να οριστεί ο εκσυγχρονισμός είναι να συνδεθεί με τις κοινωνικές διαδικασίες και ρυθμίσεις που θεσμοθετήθηκαν στη Δυτική Ευρώπη μετά τη Βιομηχανική Επανάσταση στην Αγγλία και την Επανάσταση του 1789 στη Γαλλία. Απόρροια των επαναστάσεων αυτών ήταν μια πρωτοφανής κοινωνική κινητοποίηση, καθώς οι κάθε είδους τοπικισμοί της προβιομηχανικής περιόδου εξασθένησαν ή καταλύθηκαν , και η πλειοψηφία του πληθυσμού εντάχθηκε στις ευρύτερες ενότητες της εθνικής αγοράς και του εθνικού κράτους. Continue reading «Η Διάκριση Αριστερά-Δεξιά ή η Εννοια της Αριστεράς»

Μίλαν Κούντερα, Το βιβλίο του γέλιου και της λήθης

Το πρώτο βήμα για να εξοντώσεις ένα έθνος είναι να διαγράψεις τη μνήμη του. Να καταστρέψεις τα βιβλία του, την κουλτούρα του, την ιστορία του. Μετά να βάλεις κάποιον να γράψει νέα βιβλία, να κατασκευάσει μια νέα παιδεία, να επινοήσει μια νέα ιστορία. Δεν θα χρειαστεί πολύς καιρός για να αρχίσει αυτό το έθνος να ξεχνά ποιο είναι και ποιο ήταν. Ο υπόλοιπος κόσμος γύρω του θα το ξεχάσει ακόμα πιο γρήγορα.  Μίλαν Κούντερα, Το βιβλίο τον γέλιου και της λήθης

Ελλάδα:Το τελευταίο σοβιετικό κράτος της Ευρώπης


Του Μελέτη Η. Μελετόπουλου*

Η χρεωκοπία της Ελλάδας και η έλευση του μηχανισμού της Τρόϊκας οδήγησαν αναγκαστικά σε αποκάλυψη πληθώρας στατιστικών στοιχείων σχετικά με το εύρος,την δομή και την ποιότητα του δημόσιου τομέα.Σήμερα διαθέτουμε πληρέστερη εικόνα,και επομένως μπορούμε να εξαγάγουμε ασφαλέστερα συμπεράσματα. Ένα βασικό συμπέρασμα είναι ότι η δομή της πολιτικής,της οικονομίας, της κοινωνίας και συνολικά του κράτους της Μεταπολίτευσης παρουσιάζει τεράστιες ομοιότητες με το σοβιετικό μοντέλο,και μάλιστα αυτό της ύστερης περιόδου του «υπαρκτού σοσιαλισμού».

Ποιά είναι τα στοιχεία σοβιετικού χαρακτήρα του κράτους της Μεταπολίτευσης;

1.Ο πρωτοφανής αριθμός δημοσίων υπαλλήλων του στενού και του ευρύτερου δημοσίου τομέα.Η πρόσφατη απογραφή κατέγραψε 768.000 υπαλλήλους της γενικής διακυβέρνησης και άγνωστον ακόμα αριθμό υπαλλήλων των ΔΕΚΟ (προφανώς η μη καταγραφή τους έχει σημασία).Συνολικά ο αριθμός, σύμφωνα με τις πιο έγκυρες εκτιμήσεις, πρέπει να υπερβαίνει το 1.000.000.Ο αριθμός αυτός αντιστοιχεί στο ένα πέμπτο του εργατικού δυναμικού της χώρας(περίπου 5.ΟΟΟ.ΟΟΟ),αναλογία τεράστια σε σχέση με τις σύγχρονες ευρωπαϊκές οικονομίες.Το εύρος αυτό δεν εξυπηρετεί απολύτως καμμία λειτουργική ανάγκη και στην ουσία αποτελεί έναν σοβιετικού τύπου κρατικό τομέα.Σ’αυτόν κυριαρχεί ο ανθρωπολογικός τύπος του αυταρχικού έναντι του πολίτη,προστατευόμενου από κάποιον κομματικό μηχανισμό,ανεύθυνου,αντιπαραγωγικού,αναποτελεσματικού και εν πολλοίς διεφθαρμένου,αλλά και μη λογοδοτούντος και μη απολύσιμου δημοσίου υπαλλήλου.Η κυριαρχία της γραφειοκρατίας επισημάνθηκε από όλους τους αναλυτές του σοβιετικού φαινομένου ως κύριο συστατικό του,που τελικώς κατίσχυσε των σοβιέτ,του «κόκκινου στρατού» και των άλλων μηχανισμών της πρωτογενούς σοβιετικής εξουσίας. Στην Ελλάδα,ο τεράστιος κρατικός τομέας ναι μεν προέκυψε από την πελατειακή και λαϊκιστική δομή των κομμάτων της Μεταπολίτευσης,αλλά δεν συνάντησε κάποια σοβαρή πολιτική ή ιδεολογική αντίσταση,κάτι που έχει ιδιαίτερη σημασία.Και πάντως το αποτέλεσμα ήταν μία δομή προσεγγίζουσα το σοβιετικό μοντέλο κράτους. Continue reading «Ελλάδα:Το τελευταίο σοβιετικό κράτος της Ευρώπης»

Το τέλος του κύκλου για τη σοσιαλδημοκρατία


Του IGNACIO RAMONET, Κυριακάτικη Ελευθεροτυπία, Κυριακή 21 Μαρτίου 2010

Και οι ιδέες πεθαίνουν. Το κοιμητήριο των πολιτικών παρατάξεων ξεχειλίζει από μνήματα όπου βρίσκονται θαμμένα τα λείψανα πολιτικών οργανώσεων που κάποτε πυροδοτούσαν πάθη, κινητοποιούσαν πλήθη και πλέον έχουν γίνει βορά της λήθης.

Θαπατέρο, Παπανδρέου, Μπράουν και Σόκρατες. Τέσσερις από τους πέντε σοσιαλδημοκράτες πρωθυπουργούς της Ε.Ε. Το 2002 έφθαναν τους δεκαπέντε. Ποιος θυμάται στην Ευρώπη, λόγου χάρη, τον ριζοσπαστισμό; Μία από τις πιο ισχυρές πολιτικές δυνάμεις (της κεντροαριστεράς) του δεύτερου μισού του 19ου αιώνα, παρασυρμένη από τους ανέμους της Ιστορίας… Τι απέγινε ο αναρχισμός; Και ο σταλινικός κομμουνισμός; Πού βρίσκονται τούτα τα αξιοθαύμαστα λαϊκά κινήματα που μέχρι προ τινος ήταν ικανά να επιστρατεύσουν εκατομμύρια αγρότες και εργάτες;

Εξαιτίας των ίδιων της των αποκηρύξεων, των συνθηκολογήσεων και των προδοσιών, η σοσιαλδημοκρατία γλιστράει σήμερα με τη σειρά της στον τάφο… Ολοκληρώνεται ο κύκλος της ζωής της. Και το πιο απροσδόκητο είναι πως αυτό συμβαίνει τη στιγμή που ο υποτιθέμενος κυριότερος ανταγωνιστής του, ο άκρατα νεοφιλελεύθερος καπιταλισμός, βρίσκεται σε μία από τις χειρότερες στιγμές του. Continue reading «Το τέλος του κύκλου για τη σοσιαλδημοκρατία»