Φιλελευθερισμός και Κράτος Δικαίου

Φιλελευθερισμός και Κράτος Δικαίου

Τα αιτήματα της πολιτικής φιλοσοφίας για τη νομιμοποίηση του Κράτους πάνω στην ιδέα της ελευθερίας και της ισονομίας, αιτήματα που αρχικά υπήρξαν όπλα στον αγώνα χειραφέτησης από το παραδοσιακό Κράτος, φαίνεται να βρίσκουν στο κράτος της αστικής κοινωνίας την πραγματική πολιτική τους βάση. Επικρατεί η αντίληψη ότι στο εγκαθιδρυμένο κράτος της αστικής κοινωνίας δεν υπάρχει νομιμοποίηση της εξουσίας παρά μόνο εφ’ όσον αυτή ασκείται μέσα σε ορισμένα όρια και κάτω από ορισμένους όρους. Πρέπει δηλαδή, να διασφαλίζει την προσωπικότητα και την περιουσία των διοικουμένων, και να εξασφαλίζει συνθήκες ισονομίας· με άλλα λόγια, ό,τι συμπεριελάμβανε ο Rousseau στην ιδέα της γενικής βούλησης. Η ύπαρξη τους Κράτους στηρίζεται στην ιδέα του δικαίου, η οποία είναι έκφραση της νέας σχέσης μεταξύ του Κράτους και της Κοινωνίας (ο Hegel έγραφε, πανηγυρίζοντας, ότι μετά από τη Γαλλική Επανάσταση, η ανθρωπότητα στέκεται με το κεφάλι (την Ιδέα) κάτω και τα πόδια επάνω, δηλαδή ότι στηρίζεται στο δίκαιο). Το κράτος που στηρίζεται στο δίκαιο είναι Κράτος Δικαίου. Δεν κυβερνούν εδώ άτομα, αλλά το δίκαιο και ο νόμος. Έτσι, και από την πλευρά της νομιμοποίησης, προκύπτει ένας νέος, σε σχέση με τους παραδοσιακούς, τύπος εξουσίας. Ο τύπος αυτός δεν στηρίζεται στην παράδοση, αλλά έχει ορθολογικό χαρακτήρα (πρβλ. την τυπολογία του Max Weber), στηρίζεται δηλαδή στην πίστη ότι οι κανόνες που ισχύουν είναι νόμιμοι και ότι οι ασκούντες εξουσία δικαιούνται να κυβερνούν και να νομοθετούν βάσει ακριβώς αυτών των κανόνων. Στοιχεία αυτού του τύπου νομιμοποίησης είναι: Continue reading «Φιλελευθερισμός και Κράτος Δικαίου»

Advertisements

Από την κλασική στην σύγχρονη θεωρία της δημοκρατίας

Από την κλασική στην σύγχρονη θεωρία της δημοκρατίας

Από τα τέλη του 19ου αιώνα μπορούμε να διακρίνουμε βαθιές αλλαγές τόσο στον μεθοδολογικό όσο και στον περιεχομενικό προσανατολισμό που αναπτύσσεται στο χώρο του κοινωνικών επιστημών. Τα δημοκρατικά ιδεώδη της μαχόμενης αστικής τάξης φαίνονται να αποδυναμώνονται και εγκαταλείπεται η αισιοδοξία για την δυνατότητα πραγμάτωσης μιας volonte generale στην κοινωνία και στην πολιτική.

Η αναπτυσσόμενη κοινωνία της αγοράς παρουσιάζει δυσλειτουργίες που απαιτούν αποφασιστικές κρατικές παρεμβάσεις, συχνά για την ρύθμιση ατομικών περιπτώσεων, πράγμα που φαίνεται να έρχεται σε αντίθεση με το ιδεώδες της ισονομίας και της γενικότητας δικαιικών ρυθμίσεων. Το κοινωνικό πρόβλημα που δημιουργείται με την ανάπτυξη του καπιταλισμού και ο περιορισμός του ελεύθερου ανταγωνισμού αποτελούν έμπρακτη αμφισβήτηση των θεωριών που υποστηρίζουν την αυτόματη πραγμάτωση μιας επιθυμητής κατάστασης στην ιστορία μέσα από την δράση ενός «αόρατου χεριού» και τον ελεύθερο ανταγωνισμό των δυνάμεων στην αγορά. Εμφανίζονται ανορθολογικές θεωρίες για την κοινωνία και το κράτος, που κατανοούν το κράτος ως έκφραση της «ψυχής» ή της «βούλησης» του Λαού που παίρνει διαφορετική μορφή κάθε φορά στην ιστορία (Ιστορισμός). Σχετικοποιούνται έτσι οι ιδέες της ελευθερίας και της ισότητας ως δεσμευτικές αξίες για όλες τις κοινωνίες. Continue reading «Από την κλασική στην σύγχρονη θεωρία της δημοκρατίας»

H εξέλιξη προς το σύγχρονο Κράτος

H  εξέλιξη προς το σύγχρονο Κράτος

Το κράτος της φιλελεύθερης θεωρίας ήταν ένα κράτος που βρισκόταν δίπλα στην αστική κοινωνία και που εξασφάλιζε τους γενικούς νομικο-πολιτικούς όρους αναπαραγωγής της. Η κοινωνία αποτελούσε το δυναμικό, ενεργό στοιχείο, ενώ το κράτος αντιδρούσε, αν ήταν αναγκαίο, απέναντι στις δραστηριότητες που διαμορφώνονται στην κοινωνία. Η βασική κοινωνικο-οικονομική δραστηριότητα συντελούνταν μέσω της δράσης μεμονωμένων ατόμων στην αγορά που είτε ασκούσαν επιχειρηματική δραστηριότητα είτε προσέφεραν την εργασία τους (κατά τον Marx: την εργατική τους δύναμη) στην αγορά εργασίας. Μέσω του μηχανισμού της προσφοράς και της ζήτησης εξασφαλιζόταν η κατανομή των διαθέσιμων κοινωνικών πόρων στους διάφορους τομείς της οικονομίας. Continue reading «H εξέλιξη προς το σύγχρονο Κράτος»

Η μαρξιστική κριτική στην αστική δημοκρατία

Η μαρξιστική κριτική στην αστική δημοκρατία

Στις δεκαετίες του 1840 και του 1850, διατυπώνεται στη Γερμανία από τον Μαρξ και τον Ένγκελς ένας ιδιαίτερος τύπος κριτικής της αστικής κοινωνίας και των κλασσικών θεωριών, που είχαν ως αντικείμενο τους την περιγραφή και την αξιολόγησή της. Ο ιδιαίτερος αυτός τύπος κριτικής συγκροτείται στη βάση των ακόλουθων χαρακτηριστικών:

  • η ανάλυση προσανατολίζεται στον καταμερισμό της εργασίας και στις παραγωγικές κοινωνικές δυνάμεις ως όρους για την υλική αναπαραγωγή της ζωής (υλισμός).
  • τονίζεται ιδιαίτερα ο ιστορικός χαρακτήρας των κοινωνικοπολιτικών σχηματισμών (ιστορικότητα).
  • διερευνώνται, από τη μια μεριά, οι ιδιαίτεροι τύποι εξέλιξης των κοινωνικών αντιθέσεων που προκύπτουν μεταξύ των παραγωγικών δυνάμεων και των σχέσεων παραγωγής στην αστική κοινωνία, και από την άλλη μεριά, οι μεθοδολογικές συνέπειες που προκύπτουν από την ιδιαιτερότητα αυτή του αντικειμένου για την κοινωνική επιστήμη (διαλεκτική των κοινωνικών σχέσεων και διαλεκτική μέθοδος), και
  • διαμορφώνεται η αντίληψη για τον χαρακτήρα της χειραφετητικής επαναστατικής πράξης των εργαζομένων, πράξης που συγκροτείται μέσα από κοινωνικές αντιθέσεις και η οποία θα οδηγήσει στην υπέρβαση του αστικού κοινωνικού σχηματισμού και στην εγκαθίδρυση σοσιαλιστικής-κομμουνιστικής κοινωνίας (πραξεολογία και θεωρία της επανάστασης).

Continue reading «Η μαρξιστική κριτική στην αστική δημοκρατία»

Σοσιαλισμός και αστική δημοκρατική επανάσταση

Σοσιαλισμός και αστική δημοκρατική επανάσταση

Από την αρχαιότητα ως τις μέρες μας συναντάμε πολιτικά προγράμματα που επαγγέλλονται την κοινοκτημοσύνη και τη συλλογική ρύθμιση στη βάση της αλληλεγγύης των βασικών ζητημάτων της κοινωνικής ζωής χρησιμοποιώντας φιλοσοφικά και ηθικά επιχειρήματα. Τα σημαντικότερα σύγχρονα κοινωνιστικά -σοσιαλιστικά προγράμματα στην ιστορία της πολιτικής σκέψης συνδυάζουν ηθικά και οικονομικά επιχειρήματα κατευθύνονται την πολεμική τους κυρίως κατά του ατομικιστικού προγράμματος του φιλελευθερισμού, θεωρούν ότι η ίδια η δυναμική της αστικής κοινωνίας δείχνει ότι η φιλελεύθερη αντίληψη, που θεωρεί την κοινωνία σα να μπορεί «από μόνη της» να πραγματοποιεί την άριστη απασχόληση των διαθέσιμων πόρων της κοινωνίας (εργασία και κεφάλαιο), αποτελεί ουσιαστικά μια περίπτωση ενός θεωρητικού μοντέλλου θα μπορούσε εξίσου να υπάρχει υποαπασχόληση και ανεργία. Continue reading «Σοσιαλισμός και αστική δημοκρατική επανάσταση»

Η Εννοια της Πολιτικής

Η Εννοια της Πολιτικής

Στις σύγχρονες κοινωνίες, στα πλαίσια του καταμερισμού της εργασίας μεταξύ των επιστημών, έχουν δημιουργηθεί, τμήματα και τομείς Πολιτικών επιστημών στα Πανεπιστήμια, υπάρχουν σπουδές πολιτικής επιστήμης, πτυχία, διδακτορικές εργασίες, κλπ. στο χώρο της πολιτικής επιστήμης. Δεν υπάρχει ωστόσο ενιαία αντίληψη για τον χαρακτήρα της πολιτικής, για το γνωστικό αντικείμενό της και για τους τρόπους πρόσβασης σ’ αυτό το αντικείμενο. Οι διάφορες αντιλήψεις σχετικά με την πολιτική βρίσκονται οπωσδήποτε και σε σχέση με την ιδιαίτερη θέση στην κοινωνία και τα συμφέροντα που έχει όποιος μιλάει για πολιτική. Πρόβλημα είναι αν μπορούμε να μιλήσουμε για κάποιον που να είναι ειδικός στην πολιτική. Π.χ. η γνώμη ενός γιατρού ή ενός φυσικού βαραίνει στη συνείδηση όλων μας περισσότερο από τη γνώμη ενός μη ειδικού, όταν πρόκειται για θέματα υγείας ή προβλήματα που σχετίζονται με τη φυσική. Υπάρχει ειδικός στην πολιτική; Μπορεί βέβαια κάποιος να έχει διαβάσει πολλά βιβλία για την πολιτική και να ξέρει περισσότερα πράγματα σχετικά μ’ αυτήν από έναν άλλον. Continue reading «Η Εννοια της Πολιτικής»

Κοινωνική αναπαραγωγή και Πολιτικές αποφάσεις

Κοινωνική αναπαραγωγή και Πολιτικές αποφάσεις

Χαρακτηριστικό του αντικειμένου των Κοινωνικών Επιστημών είναι η ιστορικότητά του. Στην ιστορία δεν υπάρχει η «κοινωνία», αλλά υπάρχουν «Κοινωνίες» που βρίσκονται σε διαφορετικό επίπεδο ανάπτυξης και έχουν διαφορετικά γνωρίσματα. Προκύπτουν έτσι ερωτήματα που αναφέρονται στον χαρακτήρα των «κοινών» χαρακτηριστικών και των διαφορών των κοινωνιών καθώς και των κριτηρίων ιστορικής εξέλιξης ή στασιμότητάς τους. Αν διατυπώσουμε έναν ορισμό της Κοινωνίας θα πρέπει αυτός ο ορισμός να συμπεριλάβει όλες τις Κοινωνίες. Σημαίνει αυτό ότι ο ορισμός θα είναι α-ιστορικός, ή υπέρ-ιστορικός; Θα μπορούσαμε λ.χ. να δεχθούμε την προσέγγιση του αμερικανού κοινωνιολόγου Τ. Parsons, ο οποίος ορίζει την κοινωνία με αφετηρία το ερώτημα, τι προβλήματα θα πρέπει να «λύσει» η κοινωνία αυτή (λειτουργισμός). Continue reading «Κοινωνική αναπαραγωγή και Πολιτικές αποφάσεις»