H Γεωπολιτική Επιστήμη


Η ΠΡΩΤΗ ΠΕΡΙΟΔΟΣ ΤΗΣ ΓΕΩΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΕΠΙΣΤΉΜΗΣ (1897 – 1945)

Η σχέσις του ανθρώπου με την δομή και την χρήση του χώρου είναι αρχαία όσο και η ανθρωπότης. Ο χάρτης είναι το μέσον δια του οποίου εκφράζεται και υλοποιείται η σχέσις αυτή. Οι αρχαίοι Έλληνες ήσαν οι πρώτοι οι οποίοι υπερέβησαν τα προϊστορικά γραφήματα και παρουσίασαν μία ολοκληρωμένη μορφή του τότε γνωστού κόσμου υπό την μορφή ενός χάρτου. Η παρουσίαση αυτή μάλιστα εσυνοδεύετο υπό σοβαρών μαθηματικών γνώσεων, αστρονομικών παρατηρήσεων και γεωδαιτικών εφαρμογών. Ο γεωγράφος Κλαύδιος Πτολεμαίος (Claudius Ptolemaeus) εις το έργο του Γεωγραφία (Geographia) παρουσιάζει όλη την Γεωγραφική γνώση του Αρχαίου κόσμου και εμφανίζει μεταξύ των άλλων ένα χάρτη του τότε γνωστού κατοικημένου κόσμου, της οικουμένης (oikoumene). Εις το επίκεντρο του χάρτου αυτού ευρίσκετο η Μεσόγειος θάλασσα (Mediterranean Sea). Ο παγκόσμιος χάρτης του Πτολεμαίου όχι μόνον ήτο το μοναδικό βοήθημα την εποχή της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας αλλά ήτο και εν χρήσει εις την Ευρώπη έως τον 15ο αιώνα. Συνέχεια ανάγνωσης «H Γεωπολιτική Επιστήμη»

Η εξωτερική πολιτική καθρέφτης της πολιτικής ανωριμότητας

Η εξωτερική πολιτική καθρέφτης της πολιτικής ανωριμότητας

περ. ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗ, ΙΟΥΝΙΟΣ 2006

Ο τρόπος που συζητά μια κοινωνία την εξωτερική   πολιτική συνήθως αποκαλύπτει πολλά για τις αδυναμίες της να κατανοήσει τον εαυτό της και τη θέση της στον κόσμο. Αυτό το τελευταίο επαληθεύεται   πανηγυρικά με τη συζήτηση που έχει προκαλέσει τα   τελευταία χρόνια η κρίση στη Μέση Ανατολή.

Πρώτον, δεν έχουμε συνειδητοποιήσει ότι η αμερικανική επέμβαση στο Ιράκ ωφέλησε πρωτίστως τη Ρωσία και απειλεί πρωτίστως την Τουρκία.

Η παρατεταμένη αστάθεια που δημιουργήθηκε στο Ιράκ ευνόησε την ανατιμητική κερδοσκοπία στις διεθνείς αγορές πετρελαίου, πράγμα που ανέδειξε τη Ρωσία ως μια από τις μεγαλύτερες πετρελαιοπαραγωγούς χώρες του κόσμου, και μάλιστα σε εξαιρετικά υψηλές τιμές. Το ρωσικό πετρέλαιο έχει κόστος παραγωγής από 18 έως 22 δολάρια το βαρέλι. Όταν πουλιέται πάνω από 60 δολάρια το βαρέλι δίνει κέρδος της τάξης του 200-250%! Τα έσοδα από το πετρέλαιο και το φυσικό αέριο ήδη χρηματοδοτούν την παλινόρθωση της Ρωσίας σε στάτους υπερδύναμης. Της Ρωσίας, που μέχρι προ εξαετίας ήταν ένας αχανής σωρός ερειπίων… Συνέχεια ανάγνωσης «Η εξωτερική πολιτική καθρέφτης της πολιτικής ανωριμότητας»

Η Μεγάλη Σκακιέρα Zbigniew Brzezinski

Η Μεγάλη Σκακιέρα Zbigniew Brzezinski

ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΛΙΒΑΝΗ, 1998, ISBN: 9789602369258

Στο βιβλίο αυτό ο συγγραφέας παραδέχεται ότι η Αμερική έχει αναδειχθεί σε μοναδική παγκόσμια υπερδύναμη και θέτει το κρίσιμο ερώτημα: «Ποια πρέπει να είναι η αμερικανική στρατηγική προκειμένου οι ΗΠΑ να διατηρήσουν την θέση τους ως παγκόσμια υπερδύναμη τα επόμενα χρόνια». Ορίζει την ευρασιατική σκακιέρα, που εκτείνεται από τη Πορτογαλία μέχρι το Βερίγγειο πορθμό και από τη Λαπωνία μέχρι τη Μαλαισία και στην οποία (μεγάλη σκακιέρα) οι ΗΠΑ θα πρέπει να επικρατήσουν. Παραθέτει τους ορισμούς της γεωπολιτικής και γεωστρατηγικής και καθορίζει τους γεωστρατηγικούς παίκτες και τους γεωπολιτικούς άξονες. Αναζητά τους τρόπους με τους οποίους οι ΗΠΑ θα παραμείνουν η μοναδική υπερδύναμη στη συμπαγή ευρασιατική εδαφική έκταση.
Για να το αποδείξει αυτό θέτει ορισμένα ερωτήματα και μέσω αυτών καταδεικνύει τις απαραίτητες γεωπολιτικές και στρατηγικές ενέργειες που πρέπει να υιοθετηθούν προκειμένου να διατηρηθεί το όραμα της μεγάλης Αμερικής. Συνέχεια ανάγνωσης «Η Μεγάλη Σκακιέρα Zbigniew Brzezinski»

Νεο-οθωμανισμός, Γιώργος Καραμπελιάς

Νεο-οθωμανισμός, Γιώργος Καραμπελιάς

Συγγραφέας: Κείμενο-επιμέλεια:
Κείμενα: Φοίβος Αποστολόπουλος, Γεράσιμος Καραμπελιάς, Χρήστος Κoρκόβελος, Σπύρος Κουτρούλης, Στέφανος Κωνσταντινiδης, Ογκνυάν Μίντσεφ, Θεόδωρος Μπατρακούλης, Γιώργος Ρακκάς,  Θέμος Στοφορόπουλος, Θανάσης Τζιούμπας

Ο νεο-οθωμανισμός αποτελεί ολοκλήρωση και επέκταση του ισλαμο-κεμαλισμού, στο πεδίο των εξωτερικών σχέσεων και της περιφερειακής πολιτικής. Απέναντι στην εξασθένιση των περισσότερων από τους γείτονες της Τουρκίας, γεννιέται ο «πειρασμός» για μια επεκτατική πολιτική με νέους όρους, δηλαδή έναν συνδυασμό οικονομικής, στρατιωτικής και γεωπολιτικής ισχύος, η οποία χρησιμοποιεί το Ισλάμ και τη στρατηγική συμμαχία με τη Δύση ως τους δύο πυλώνες της. Εξ ου και οι παράλληλες κινήσεις για συμμετοχή-αποσύνθεση της Ευρωπαϊκής Ένωσης –διότι η τουρκική συμμετοχή θα οδηγούσε αναπόφευκτα σε μια «χαλαρή» Ευρώπη– και, παράλληλα, η ενίσχυση των δεσμών με τις γειτονικές χώρες, μέσω της χρήσης της ισχύος, της οικονομίας και του Ισλάμ. είτε ως ομοδοξίας, στην περίπτωση των Αράβων, των Κούρδων ή των κεντροασιατών, είτε με τη χρησιμοποίηση των μουσουλμανικών μειονοτήτων, στην περίπτωση της Ρωσίας και των Βαλκανίων. Συνέχεια ανάγνωσης «Νεο-οθωμανισμός, Γιώργος Καραμπελιάς»

Η γεωπολιτική στρατηγική και η στρατιωτική ισχύς της Τουρκίας, Χρήστος Μηνάγιας

Η γεωπολιτική στρατηγική και η στρατιωτική ισχύς της Τουρκίας, Χρήστος Μηνάγιας

εκδόσεις ΤΟΥΡΙΚΗ, ISBN 978-960-6761-05-8

Στο βιβλίο καταγράφεται η μεταβαλλόμενη γεωπολιτική στρατηγική της Τουρκίας καθώς και η στρατιωτική της ισχύς. Η Τουρκία, χωρίς να πα­ρεκκλίνει από την κεφαλική κληρονομιά της αρχή του κράτουςς- έθνους επιδιώκει να καταστεί ένα περιφερειακό κέντρο ισχύος με αυξημένο στρατηγικό, οικονομικό και πολιτιστικό ρόλο. Η παλαιά κε­μαλική εξωτερική πολιτική έρχεται σε πλήρη αντίθεση με τη νέα εξω­τερική πολιτική της Άγκυρας η οποία αντλεί μεν δύναμη από το οθω­μανικό της παρελθόν, ωστόσο χαρακτηρίζεται από εξωστρέφεια, προγραμματισμό, πολιτική βάθους και μια ευδιάκριτη αυτοπεποίθηση των εμπνευστών της. Συνέχεια ανάγνωσης «Η γεωπολιτική στρατηγική και η στρατιωτική ισχύς της Τουρκίας, Χρήστος Μηνάγιας»

Οι συντελεστές ισχύος ενός Κράτους


Βασικός συντελεστής ισχύος ενός κράτους είναι οι Ένοπλες Δυνάμεις και η δυνατότητα κινητοποίησής τους. Η περίπτωση του κράτους του Ισραήλ είναι χαρακτηριστική για την αποτίμηση της έννοιας της ισχύος στις Διεθνείς Σχέσεις: Πώς μπορεί ένα τόσο μικρό σε πληθυσμό και έκταση κράτος να επιδεικνύει τόσo δυσανάλογη μεγάλη ισχύ; Αντίστροφα, πως χώρες όπως ο Καναδάς, η Νιγηρία και η Ιαπωνία δεν είναι τόσο ισχυρές όσο θα μπορούσε να υποδηλώσει η έκτασή τους;

Απτά στοιχεία της Ισχύος
1. Πληθυσμός. Ο πληθυσμός θεωρείται απτό στοιχείο ισχύος καθώς είναι εύκολα μετρήσιμο αν και απροσδιόριστο μέγεθος, π.χ. ένα υγιές, μορφωμένο, συνενώμενο και καλά πληροφορημένο σύνολο ανθρώπων είναι πιο ισχυρό από ένα φανατισμένο, που υποσιτίζεται και πλήττεται από αρρώστιες πληθυσμό με υψηλό επίπεδο αναλφαβητισμού;
2. Έδαφος. Το έδαφος εμπεριέχει και αυτό το στοιχείο της απροσδιοριστίας καθώς χαρακτηριστικά όπως η διαμόρφωση του εδάφους, η στρατηγική τοποθεσία και ο αριθμός των γειτονικών κρατών παίζουν σημαντικό ρόλο π.χ. ένα νησιωτικό κράτος στη μέση του ωκεανού είναι περισσότερο ευάλωτο από ένα ορεινό κράτους που συνορεύει με πέντε χώρες;
3. Στρατιωτική δυνατότητα. Οι αμυντικές δαπάνες ή το μέγεθος των Ενόπλων Δυνάμεων δεν αποτυπώνoυν απαραίτητα με ακρίβεια τη στρατιωτική ισχύ ενός κράτους. Η ευελιξία, η εκπαίδευση, η ετοιμότητα, η ηγεσία, το ηθικό, η στάση του στρατιωτικού προσωπικού απέναντι στη κυβέρνηση, η ποιότητα και η προέλευση του στρατιωτικού εξοπλισμού μπορούν να επηρεάσουν σοβαρά την απόδοση των Ενόπλων Δυνάμεων.
4. Βιομηχανική ικανότητα, φυσικοί πόροι και τεχνολογία. Αναμφίβολα η κατοχή ορυκτού πλούτου (πετρέλαιο, σίδηρος, άνθρακας, ουράνιο), η ανεπτυγμένη τεχνολογία και η βιομηχανική παραγωγή επιδρούν στην οικονομική ευρωστία ενός κράτους.
5. Αγροτική ικανότητα. Τα ασθενικά κράτη που δε μπορούν να θρέψουν τους πληθυσμούς τους και αρέσκονται στις εισαγωγές βασικών ειδών διατροφής είναι περισσότερο ευάλωτα από κράτη με αυτάρκεια, χαρακτηριστικές είναι οι περιπτώσεις της Βόρειας Κορέας σήμερα και του Ιράκ παλαιότερα με το περίφημο πρόγραμμα «πετρέλαιο αντί τροφίμων» του ΟΗΕ.

Απροσδιόριστα στοιχεία της Ισχύος
1. Ηγεσία. Η αποδοτικότητα, η ανικατότητα ή ο παραλογισμός ενός ηγέτη έχουν καθοριστική αρνητική ή θετική επίδραση στην ισχύ ενός κράτους όπως έχει αποδειχθεί και ιστορικά (Ghandi, Hitler, Kennedy, Milosevic).
2. Αποδοτικότητα της γραφειοκρατίας. Ένα από τα πιο δύσκολα μετρήσιμα χαρακτηριστικά της ισχύος που σχετίζεται μεταξύ άλλων με τη στελέχωση του κρατικού μηχανισμού και τη διαφθορά.
3. Είδος της διακυβέρνησης. Η ποιότητα της διακυβέρνησης, η δυνατότητα κινητοποίησης του πληθυσμού για τη διεξαγωγή πολέμου, η λήψη αποφάσεων είναι παράγοντες που διαφοροποιούνται σε δημοκρατικά ή απολυταρχικά καθεστώτα.
4. Κοινωνική συνεκτικότητα. Η εθνική, θρησκευτική, γλωσσική ομοιογένεια, η κοινωνική συνοχή, οι διαιρέσεις της κοινωνίας (πολιτικές, ιδεολογικές, κοινωνικές) είναι παράγοντες που μπορούν να οδηγήσουν σε πόλωση ή ακόμα και σε εμφύλιους πολέμους, εξουδετερώνοντας ακόμα και την εδαφική ενότητα ενός κράτους (χαρακτηρικό παράδειγμα η ΕΣΣΔ).
5. Υπόληψη. Το κύρος, η φήμη ακόμα και η ιστορία έχουν επίδραση στην ισχύ ενός κράτους, π.χ. η φήμη της Σουηδίας ως φιλειρηνικού και αδέσμευτου κράτους.
6. Εξωτερική Υποστήριξη και Εξάρτηση. Οι συμμαχίες, η εξωτερική οικονομική και στρατιωτική βοήθεια, η ύπαρξη ξένων στρατιωτικών βάσεων, η συμμετοχή σε περιφερειακούς ή διεθνείς οργανισμούς είναι ζωτικά στοιχεία της ισχύος.
7. Τυχαία γεγονότα. Ο αιφνίδιος θάνατος ενός ηγέτη, η επιδημία μιας αρρώστιας ή μια φυσική καταστροφή είναι μερικά απρόβλεπτα γεγονότα που μπορούν να επηρεάσουν σοβαρά τις σχέσεις ισχύος μεταξύ των εθνών κρατών, π.χ. ο καταστροφικός σεισμός της Κωνσταντινούπολης το 1999 είχε ως αποτέλεσμα τη καταστροφή του κύριου ναυστάθμου του Τουρκικού Πολεμικού Ναυτικού και την απώλεια σημαντικού ποσοστού του αποθέματος τορπιλών και βλημάτων, μειώνοντας σημαντικά την ικανότητα διεξαγωγής ναυτικών επιχειρήσεων για αρκετό χρονικό διάστημα.

Ο τύπος του Ray S. Cline, όπου η αντιλαμβανόμενη ισχύς ισούται με το άθροισμα της κρίσιμης μάζας (πληθυσμού και εδαφικότητας), των οικονομικών και στρατιωτικών δυνατοτήτων επί του αθροίσματος του στρατηγικού σκοπού και της θέλησης της ηγεσίας να εφαρμόσει την εθνική στρατηγική. Δηλαδή Pp = (C+E+M)x(S+W).

Μια αιτία πολέμου (Ιράκ 2003)


Εδώ και πενήντα χρόνια το δολάριο είναι το νόμισμα με το οποίο γίνονται οι εμπορικές συναλλαγές παγκόσμια. Τα αμερικάνικα χαρτονομίσματα τυπώνονται μόνο από το Federal Reserve, το οποίο βασικά, αντιπροσωπεύεται από ένα κονσόρτσιουμ τραπεζών που εδρεύουν στην Αμερική.
Δηλαδή εάν η Ισπανία ή οποιαδήποτε άλλη χώρα, ήθελε να αγοράσει κάτι αξίας 50 εκατομμυρίων δολαρίων, έπρεπε πρώτα να παράγει και μετά να πουλήσει προϊόντα ή υπηρεσίες αντίστοιχης αξίας. Εάν οι ΗΠΑ ήθελαν το ίδιο πράγμα, το μόνο που έπρεπε να κάνουν ήταν να τυπώσουν τα χρήματα και μόνο.
Αυτό ακριβώς έκαναν οι ΗΠΑ τα τελευταία 50 χρόνια. Τύπωναν δολάρια κάθε φορά που είχαν ανάγκη, χωρίς να υπάρχει η αντίστοιχη κάλυψη σε χρυσό. Γι αυτό το λόγο σήμερα το εμπορικό ισοζύγιο των ΗΠΑ έχει σημειώσει ένα αρνητικότατο ρεκόρ: μείoν 2,5 τρισεκατομμύρια, δηλαδή 2.500 δισεκατομμύρια δολάρια. Για τα επόμενα τρία χρόνια προβλέπεται μια δραματική κατάληξη που μπορεί να φτάσει και τα 3.500 δισεκατομμύρια δολάρια. Όσο καιρό όμως το δολάριο παραμένει το παγκόσμιο νόμισμα συναλλαγών για τις ΗΠΑ, δεν υπάρχει απολύτως κανένα πρόβλημα. Κάθε φορά που η Αμερική χρειάζεται χρήματα, τα τυπώνει και έτσι πληρώνει όλα της τα χρέη. ‘Αρα οι ΗΠΑ ζουν με δανεικά σε σύγκριση με τον υπόλοιπο κόσμο.
Το πρόβλημα λοιπόν, μόλις τώρα αρχίζει. Το Ιράκ είναι η πρώτη χώρα του Οργανισμού Πετρελαιοπαραγωγών Χωρών (OPEC) που δεν δέχεται πλέον δολάρια και πουλάει πετρέλαιο μόνο έναντι ευρώ. Αυτό ξεκίνησε στις 6/11/2000, όταν η ισοτιμία του ευρώ ήταν 0,8 έναντι του δολαρίου. Στην αρχή το Ιράκ είχε χάσει πάρα πολλά χρήματα από αυτή την τολμηρή ενέργεια. Σήμερα όμως το ευρώ είναι μεγαλύτερο του δολαρίου και φυσικά τα κέρδη του Ιράκ πολύ μεγαλύτερα από την πώληση του πετρελαίου. Αυτή είναι η κίνηση του Σαντάμ που έχει εξοργίσει την Αμερική.
Το πρόβλημα γίνεται πιο σοβαρό καθώς άλλες δύο χώρες του ΟΠΕΚ, το Ιράν και η Σαουδική Αραβία, θέλουν και αυτές να εφαρμόσουν πωλήσεις σε ευρώ, ενώ ήδη η Βενεζουέλα, που κατέχει το 7% των πετρελαϊκών αποθεμάτων παγκοσμίως, έχει αλλάξει τα μισά συναλλαγματικά της αποθέματα από δολάρια σε ευρώ. Βασικά αυτή είναι και η τελική επιδίωξη όλων των χωρών του ΟΠΕΚ, καθώς το δολάριο χάνει όλο και περισσότερο έδαφος.
Οι κεντρικές τράπεζες των δύο από τις μεγαλύτερες χώρες του κόσμου, της Ρωσίας και της Κίνας, έκαναν ακριβώς το ίδιο πράγμα. Έτσι εξηγείται γιατί σήμερα υπάρχει πληθώρα δολαρίων στην παγκόσμια αγορά και ταυτόχρονα πολύ μεγάλη ζήτηση για το ευρωπαϊκό νόμισμα, με αποτέλεσμα την κατακόρυφη πτώση του αμερικανικού νομίσματος.
Αυτό είναι το τελικό χτύπημα για την αμερικάνικη οικονομία για την οποία ο Alan Greenspan, ο διοικητής των Ομοσπονδιακών Αποθεμάτων των ΗΠΑ (Federal Reserve), προβλέπει ότι θα χαθούν δισεκατομμύρια δολάρια στους επόμενους μήνες. Εάν το ευρώ πάρει την θέση του δολαρίου στις παγκόσμιες αγορές, εκτός απ’ το ότι το δολάριο θα χάσει ακόμη περισσότερη αξία, οι ΗΠΑ δεν θα μπορούν πλέον να ρίχνουν δολάρια στην αγορά όπως έκαναν μέχρι τώρα, δηλαδή χωρίς να υπάρχει η αντίστοιχη κάλυψη σε χρυσό. Επομένως, όλες οι χώρες του κόσμου θα προτιμούν συναλλαγές με το ευρωπαϊκό νόμισμα, δημιουργώντας έτσι συναλλαγματικά αποθέματα σε ευρώ για να αγοράζουνε πετρέλαιο από τον ΟΠΕΚ.
Ήδη, το δολάριο διατηρείται τεχνητά από διάφορες χώρες της νοτιοανατολικής Ασίας κατόπιν διάφορων πολιτικό-οικονομικών τεχνασμάτων των ΗΠΑ με τις κυβερνήσεις αυτών των κρατών. Άλλωστε, οι ΗΠΑ καταναλώνουν σχεδόν ό,τι παράγουν αυτές οι χώρες. Τους δανείζει χρήματα, αυτές παράγουν τα προϊόντα τους που τα απορροφούν οι ΗΠΑ και κατόπιν με το εμπορικό κέρδος πληρώνουν τα «δανεικά» στην Αμερική.
Οικονομολόγοι και τραπεζίτες προειδοποιούν ότι εάν η Ασία δεν υποστηρίξει το δολάριο έστω και τεχνητά, αυτό θα συντριβεί. Όμως πολλές χώρες στην Ασία έχουν στραφεί ήδη προς το ευρώ διότι και αυτές χρειάζονται πετρέλαιο. Και ο ΟΠΕΚ σύντομα θα πουλάει πετρέλαιο μόνο σε ευρώ.
Έτσι λοιπόν, ο Μπους ονόμασε Άξονα του Κακού όλες αυτές τις χώρες που πουλάνε πετρέλαια σε ευρώ ή θέλουν να καταργήσουν το δολάριο από τα συναλλαγματικά τους αποθέματα. Με διάφορα τεχνητά προσχήματα θέλουν να επιτεθούν εναντίον τους (π.χ. Ιράκ), ή να εγκαταστήσουν κυβερνήσεις μαριονέτες που οι ίδιοι θα ελέγχουν (π.χ. Βενεζουέλα), ώστε να επαναφέρουν την προηγούμενη κατάσταση.
Αυτός είναι ο λόγος που η Βρετανία το «παίζει» αναποφάσιστη για το ευρώ. Εάν το έκανε, αυτομάτως θα ήταν αντίθετη προς τις ΗΠΑ. Οι Βρετανοί είναι πονηροί όπως πάντα: εάν οι ΗΠΑ τα καταφέρουν με το δολάριο, αυτοί θα κρατήσουν την λίρα – εάν η Ε.Ε. σταματήσει τον πόλεμο, σύντομα θα ακολουθήσουν το ευρώ.
Το Ιράκ είναι μόνο το πρώτο βήμα…

ΠΗΓΕΣ

The Real Reasons for the Upcoming War With Iraq