Ένα από τα βασικά αιτήματα της εποχής μας είναι η ανύψωση του βιοτικού επιπέδου των εκατομμυρίων ανθρώπων που σε όλα τα πλάτη και μήκη του πλανήτη μας εξακολουθούν να ζουν σε οικονομική εξαθλίωση. Η οικονομική ευημερία μίας ομάδας ανθρώπων εξαρτάται από την αύξηση παραγωγής με ρυθμό ταχύτερο από την αντίστοιχη αύξηση της κατανάλωσης ή/και του πληθυσμού.  Μια τέτοια αύξηση της παραγωγής είναι αδύνατη μέσα στα πλαίσια μιας γεωργικής οικονομίας στην οποία τα περιθώρια παραγωγής είναι περιορισμένα. Ετσι, η εκβιομηχάνιση και οικονομική ανάπτυξη είναι δύο έννοιες αλληλένδετες.

Το ερώτημα που προκύπτει είναι εάν οι κοινωνίες μπορούν να  εξασφαλίσουν την οικονομική τους πρόοδο και ευημερία χωρίς να θυσιάσουν την ατομική και πολιτική τους ευημερία στο βωμό ενός παντοδύναμου κράτους.  Απο την απάντηση που θα δώσουν τα άτομα  θα εξαρτηθεί και η μελλοντική πορεία της ομάδας.

Η πορεία για το στάδιο της Μαζικής Ευημερίας στηρίζεται στο τρίπτυχο: «Μαζική Παραγωγή – Μαζική Κατανάλωση – Μαζική Αγοραστική Δύναμη»,  ενώ πρέπει να έχει προηγηθεί το στάδιο της Οικονομικής Ανάπτυξης. Η Οικονομική Ανάπτυξη απαιτεί κυρίως χρόνο, και εργασία ενώ το Κεφάλαιο που θα τεθεί στην ενίσχυση του παραγωγικού εξοπλισμού,  μπορεί να μειώσει το χρονικό διάστημα κατά ένα μέρος.

Ένα άλλο ερώτημα που δημιουργείται είναι αν η επιτάχυνση της διέλευσης από το στάδιο της οικονομικής αναπτύξεως άξιζει την καταβολή επιπλέον θυσιών.

Το κυριότερο επιχείρημα των κομμουνιστών,  είναι ότι το σοσιαλιστικό σύστημα εξασφαλίζει ταχύτερη μεταβαση της οικονομίας από το στάδιο της ανάπτυξης  στο στάδιο της Ευημερίας.  Υποστηρίζουν δε ότι η Σοβιετική ηγεσία εμείωσε το χρονικό διάστημα διέλευσης της οικονομίας από το στάδιο της οικονομικής ανάπτυξης. Μολονότι Σοβιετική οικονομία έφτασε κάποια στιγμή σε υψηλά επίπεδα παραγωγής,  μέσω υπερβολικά μεγάλων θυσιών της ελευθερίας και του βιοτικού επιπέδου σχεδόν τεσσάρων γενεών, το κομμουνιστικό κόμμα δεν επέτρεψε  στην οικονομία και στους πολίτες ,  να εισέλθουν στο στάδιο της Μαζικής Ευημερίας κυρίως λόγω της χαλάρωσης στον ασφυκτικό έλεγχο της κοινωνίας που απαιτείται.

Όπως έχει αποδειχτεί στην πράξη ένα κομμουνιστικό κράτος είναι ένα ολοκληρωτικό κράτος στην πολιτική και στην οικονομική υπόσταση, βασιζμένο  σε ένα μονολιθικό κόμμα που ελέγχεται από μια δράκα ατόμων που βρίσκονται στην κορυφή της πυραμίδας.

Αντίθετα,  σε μια πραγματικά σύγχρονη «δυτική» Δημοκρατία,  η ισχύς βρίσκεται κατανεμημένη σε ένα αριθμό λιγότερο ή καθόλου αλληλοεξαρτώμενων πολιτικών και Οικονομικών φορέων.  Εφόσον βέβαια οι φορείς αντιπροσωπεύουν όλα τα τμήματα της κοινωνίας,  καμία τάξη δεν έχει τη δυνατότητα να αποκτήσει ολοκληρωτικό έλεγχο πάνω σε όλο το κοινωνικό οικοδόμημα.  Πολλοί,  εξετάζοντας την οικονομική πρόοδο της Αμερικής παραγνωρίζουν τον παράγοντα στον οποίον κυρίως οφείλεται,  το πολιτικό και οικονομικό συστημα.

Η βασική καινοτομία του δυτικού οικονομικού συστήματος.

Δεν χωράει αμφιβολία ότι πολλά από τα βασικά χαρακτηριστικά του σύγχρονου δυτικού συστήματος διαφέρουν από τον κοινό καπιταλισμό που περιγράφει ο Μάρξ.  Μερικά από αυτά είναι οφθαλμοφανή,  αλλά για να κατανοήσουμε καλύτερα το σύγχρονο δυτικό οικονομικό σύστημα πρέπει να  εννοήσουμε μερικά χαρακτηριστικά τα οποία δεν είναι φανερά.

Ο Μαρξ είχε βασίσει την κριτική του καπιταλιστικού συστήματος στη θεωρία ότι η εργασία αποτελεί προϊόν και όπως κάθε προϊόν έχει μια ορισμένη αξία τιμή.  Καθόρισε δεν την τιμή της ίση προς το σύνολο των αγαθών που απαιτούνται για τη συντήρηση και αναπαραγωγή της εργατικής τάξεως.  Κατά τον Μαρξ ο εργοδότης ποτέ δεν πλήρωνει στον εργάτη την προκαθορισμένη αξία της εργασίας του.  Εξέλαβε δε ως πρότυπο το καπιταλιστικό σύστημα της εποχής του (18ος – 19ος αιώνας), τότε η εργασία εθεωρείτο πράγματι προϊόν.

Αλλά στο δυτικό κόσμο ένα νέο στοιχείο έχει μεταβάλει τη μορφή του οικονομικού συστήματος.  Το στοιχείο αυτό είναι η ταύτιση του εργαζομένου και του καταναλωτή στο ίδιο πρόσωπο.

Υπό το σύστημα του κλασικού καπιταλισμού η παραγωγική προσπάθεια απέβλεπε στην ικανοποίηση των αναγκών μιάς αριθμητικά περιορισμένης πελατείας,  της φεουδαρχίας/αριστοκρατίας.  Η δεδομένη συγκρότηση της οικονομίας αναμφισβήτητα επιτρέπει την εκμετάλλευση του έργατη,  για την οποία τόση μελάνη έχουν ξοδέψει οι μαρξιστές.  Αλλά από τη στιγμή που ο εργάτης απέκτησε αγοραστική δύναμη,  οι βασικές αρχές του κλασικού καπιταλιστικού πολιτικού συστήματος μεταβλήθηκαν ριζικά.  Εφόσον η μαζική παραγωγή εξαρτάται από την ύπαρξη καταναλωτικής αγοράς και συνεπώς μαζικής αγοραστικής δύναμης,  ο «καπιταλιστής» δεν συμφέρει οικονομικά να εκμεταλλευτεί πλέον των εργαζομένο αφού ο εργαζόμενος είναι ταυτόχρονα και καταναλωτής άρα εμμέσως εργοδότης του «καπιταλιστή». Η θεωρία του Μαρξ,  λογικά δεν μπορεί να σταθεί με τα σημερινά οικονομικά δεδομένα.

Η βιομηχανία, η τεχνολογία και η μαζική παραγωγή έχουν επιφέρει πολλές και αξιοσημείωτες αλλαγές στη συγκρότηση της παραγωγικής μηχανής του δυτικού κόσμου.  Μέσω του αυτοματισμού χρειάζονται λιγότεροι εργάτες για την παραγωγή του ίδιου αριθμού προϊότων.  Στο παλαιό καπιταλιστικό σύστημα  εργάτες όχι απαραίτητοι στην παραγωγή,  δεν είχαν πλέον καμία αξία.  Αλλά στο σύγχρονο δυτικό «καπιταλιστικό» σύστημα κάθε εργαζόμενος είναι απαραίτητος.  Εκτεταμένη ανεργία είναι οικονομικά ασύμφορη, αφού οδηγεί στην μείωση της αγοραστικής δύναμης και άρα στην μείωση των κερδών των «καπιταλιστών».  Είναι φανερό ότι οι «καπιταλιστικές» κυβερνήσεις έχουν συμφέρον να διαφυλάξουν την αγοραστική δύναμη του εργάτη και άρα τη βελτίωση των όρων διαβίωσής του.  Στο δυτικό οικονομικό σύστημα συνεπώς,  η εξασφάλιση του βιοτικού επιπέδου για όσο το δυνατόν μεγαλύτερο μέρος του πληθυσμού δεν αποτελεί σύστημα κοινωνικής ευθύνης αλλά βασική οικονομική απαίτηση.  Έτσι, μπορεί ίσως να εξηγηθεί η παρατήρηση ότι ακόμα και οι φτωχότεροι στις δυτικές «καπιταλιστικές» κοινωνίες ζούσαν καλύτερα από τους πολίτες των «προοδευτικών» σοσιαλιστικών κρατών.

Από τη βασική αρχή οτι η μαζική παραγωγή πρέπει να συνοδεύεται από μαζική κατανάλωση η οποία με τη σειρά της χρειάζεται μαζική αγοραστική δύναμη,  πηγάζουν πολλές ιδιομορφίες του σύγχρονου δυτικού συστήματος το οποίο διαφέρει βασικά από τον καπιταλισμό που έχει παγιωθεί στο νου αυτών που μιλούν για μονοπωλιακή εκμετάλλευση και  πάλη των τάξεων.

Επιπλέον οι επικριτές του δυτικού οικονομικού συστήματος ισχυρίζονται ότι τα ιδιωτικά μονοπώλια ελεγχόμενα από έναν αριθμό μεγιστάνων πραγματοποιούν τεράστια κέρδη και στερούν τους εργάτες αό τους καρπούς των κόπων τους.  Αυτή η αρκετά διαδεδομένη θεωρία δεν μπορεί να αποδείξει ότι η πραγματοποίηση κέρδους οφείλεται στην εκμετάλλευση είτε του εργάτη είτε του καταναλωτή καθώς δεν φαίνεται να ανταποκρίνεται στα οικονομικά δεδομένα που προκύπτουν απο τη μελέτη του σύγχρονου δυτικού συστήματος.  Εν πρώτοις δεν υπάρχει προκαθορισμένο χρηματικό ποσό από το οποίο πρέπει να προέλθει το κέρδος και βεβαίως η αύξηση του ενός δεν αποβαίνει αυτόματα σε βάρος του άλλου.  Τα κέρδη μιας επιχείρησης επιτυγχάνονται αφενός με τη μείωση του κόστους παραγωγής και αφετέρου με την αύξηση πωλήσεων σε τιμές προσιτό στο ευρύ κοινό.  Ετσι ενώ τα συνολικά κέρδη αυξάνονται το κέρδος κατά μονάδα μειώνεται.  Το κριτήριο της επιτυχίας του οικονομικού συστήματος είναι η οικονομική σταθερότητα και η σταθερή παραγωγή.

Ομως η οικονομική σταθερότητα επιτυγχάνεται ευκολότερα σε μια οπισθοδρομική ή/και ολοκληρωτική παρά σε μια ελεύθερη και προοδευτική οικονομία. Σε μια ολοκληρωτική (κομμουνιστική) οικονομία η σταθερότητα στην πραγματικότητα δεν είναι παρά οικονομική αποτελμάτωση.  Σε μια προοδευτική οικονομία το θεμελιώδες πρόβλημα είναι πως ο διασφαλιστεί η πρόοδος χωρίς θυσίες στις ατομικές ελευθερίες.

Ακόμα και στη σύγχρονη εποχή των ραγδαίων μεταβολών,  οι βασικές επιδιώξεις των ανθρώπων σε όλες τις χώρες παραμένουν κοινές:  προσωπική αξιοπρέπεια,   ελευθερία, εθνική ανεξαρτησία και υλική ευημερία.  Κι όμως παρά τις κοινές επιδιώξεις υπάρχουν τεράστιες διαφορές στην  πραγματοποίηση των σκοπών αυτών.  Από τη μία έχουμε την επιθυμία για ένα παντοδύναμο κράτος που πρέπει να ασκεί απόλυτο και πλήρη έλεγχο πάνω στη ζωή του ατόμου και αυτή που θεωρεί ότι το άτομο έχει τη δύναμη και την ικανότητα να ρυθμίζει ελεύθερα τη ζωή του μέσα στα πλαίσια της  κοινωνίας.  Το δεύτερο σύστημα της ελεύθερης οικονομίας εξασφαλίζει στην πράξη ότι βασικές επιδίωξεις του ανθρώπου,  ελευθερία και υλική ευημερία,  θα επιτευχθούν παράλληλα.

Επίσης, κάποιοι θεωρητικοί του σοσιαλισμού υποστηρίζουν ότι προκειμένου  υποανάπτυκτες χώρες  να βγούν από το τέλμα της φτώχειας πρέπει να εφαρμόσουν το μαρξιστικό σύστημα κοινωνικής και οικονομικής οργάνωσης και να υιοθετήσουν τις αποφασιστικές μεθόδους του ολοκληρωτισμού.  Είναι όμως ευτυχές γεγονός ότι οι επιστημονικές κατακτήσεις του εικοστού αιώνα μπορούν να επιτρέψουν την μετάβαση αυτή μέσα σε δημοκρατικά πλαίσια χωρίς ανάγκη περιορισμού των βασικών ατομικών ελευθεριών.

Στις ερχόμενες δεκαετίες θα φανεί αν τα ελεύθερα έθνη θα έχουν τη σύνεση να χρησιμοποιήσουν τα τεχνικά,  επιστημονικά οικονομικά μέσα που έχουν στη διάθεσή τους για να λύσουν τις διαφορές μεταξύ πλούσιων και φτωχών κρατών στα πλαίσια των δημοκρατικών διαδικασιών και να προσπεράσουν την πρόκληση του αγροίκου ολοκληρωτισμού

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s