Στο τέλος του 17ου αιώνα, με την «Ένδοξη Επανάσταση» (Glorious Revolution) (1688) εγκαθιδρύεται η εξουσία του Κοινοβουλίου, και επιβάλλεται η ιδέα του ελέγχου του κράτους από το Κοινοβούλιο. Η εξέλιξη αυτή έχει ως συνέπεια μια διαφοροποίηση των εθιμικών συνταγματικών αρχών του αγγλικού πολιτεύματος, η οποία θεμελιώνει τις σύγχρονες αντιλήψεις περί κοινοβουλευτισμού και δημοκρατίας. Ήδη από τον 13ο αιώνα υπάρχει συμβατική δέσμευση του βασιλιά που διασφαλίζει την προστασία των πολιτικών τάξεων από την αυθαίρετη φορολογία, και παρέχει δικαστικές εγγυήσεις προκειμένου να γίνει οποιαδήποτε σύλληψη ή καταδίωξη. Με το Bill of Rights του 1689, ο Γουλιέλμος ο Γ’ της Οράγγης αναγνωρίζει στους πολίτες το δικαίωμα να απευθύνουν αιτήματα (petitions) προς το Στέμμα, το δικαίωμα της ελεύθερης συζήτησης στο Κοινοβούλιο, και περιορισμένο δικαίωμα ψήφου.

Από τον εμφύλιο πόλεμο ξεπηδούν νέες πολιτικές δυνάμεις, θα παίξουν σημαντικό ρόλο στο διαμορφούμενο συνταγματικό καθεστώς. Μια σημαντική τάση είναι οι Whigs, οι οποίοι προέρχονται από πρεσβυτεριανές ομάδες που έρχονται σε αντίθεση με την παραδοσιακή αγγλικανική απολυταρχία. Βασικές ιδέες του προτεσταντισμού των Whigs είναι η αντίσταση απέναντι στη μη-νομιμοποιημένη αρχή, η ελευθερία και η ανεξιθρησκεία (αντικαθολική ανεξιθρησκεία). Η διαφωνία που υπάρχει τον 17ο αιώνα για το ποια αρχή είναι νομιμοποιημένη και ποια όχι, οδηγεί στον εμφύλιο πόλεμο και λύνεται απ’ αυτόν.

Το άλλο κόμμα που διαμορφώνεται είναι οι Torries· αυτοί προσανατολίζονται προς την Αγγλικανική Εκκλησία και την ιδέα της ενότητας Κράτους και Εκκλησίας· υποστηρίζουν την εξουσία των αγγλικανών επισκόπων, η οποία σταθεροποιεί το παραδοσιακό πολιτικό σύστημα της απολυταρχίας (οι επίσκοποι, ως πνευματικοί άρχοντες, έχουν θέση στη Βουλή των Λόρδων). Οι Torries υποστηρίζουν τη βασιλική αυθεντία και τη νομιμοποίηση της απολυταρχίας των Stuarts, για λόγους παραδοσιακούς και θρησκευτικούς. Συνάγουν τη νομιμοποίηση του κράτους από τη βιβλική παράδοση. Το βασικό έργο στο οποίο στηρίζονται είναι το βιβλίο του Robert Filmer: «Patriarcha. A defence of the natural power of Kings against the unnatural liberty of the people (1680). Σ’ αυτό το έργο η βασιλική εξουσία ανάγεται στον Αδάμ και στους Πατριάρχες, και συνεπάγεται ένα Divine Right of Kings. Υποστηρίζεται ότι υπάρχει δυναστική κληρονομική διαδοχή θεία βουλήσει από τους Πατριάρχες μέχρι τους σημερινούς βασιλιάδες. Από τον τύπο αυτό νομιμοποίησης συνάγεται ως μόνη επιτρεπτή, η στάση της μη αντίστασης και της παθητικής υπακοής.

Οι αρχές των Whigs εκφράζονται θεωρητικά στο έργο του John Locke: Two Treatises of Government: In the former, The False Principles and Foundation of Sir Robert Filmer, and his Followers, are detected and overthrown. The Latter is an Essay concerning the true original, extent, and End of Civil Government. Σ’ αυτό υποστηρίζεται ένας τύπος νομιμοποίησης του Κράτους, που στηρίζεται στη φύση και στο λόγο του ανθρώπου, και όχι σε θρησκευτικές και παραδοσιακές αρχές. Ο άνθρωπος είναι από τη φύση του ελεύθερος και ίσος προς τους άλλους. Από τη φύση του τείνει να αυτοπραγματοποιείται ως ιδιοκτήτης· για να απολαύσει την ιδιοκτησία του, χρειάζεται εξασφάλιση της ζωής, της ελευθερίας και της ιδιοκτησίας, που παρέχεται μόνο σ’ ένα πολιτικό σώμα. Για τον σκοπό αυτό συνενώνονται οι πολίτες σε κράτος. Η κυριαρχία του κράτους αυτού ασκείται μέσω αντιπροσωπευτικών οργάνων, δηλαδή της νομοθετικής και της εκτελεστικής εξουσίας. Μεταξύ των πολιτών και των εξουσιών υπάρχει σχέση εμπιστοσύνης· εφόσον οι εξουσίες δεν φανούν αντάξιες αυτής της εμπιστοσύνης, οι πολίτες δεν υποχρεώνονται πλέον σε υπακοή, αλλά μπορούν να καταργήσουν τους φορείς της εξουσίας και να ορίσουν άλλους. Η αντίληψη αυτή της κυριαρχίας ερμηνεύει την κρατική εξουσία ως εξαρτημένη από τη βούληση των πολιτών, από το common law και τους νόμους του Κοινοβουλίου. Έτσι, με την επιχειρηματολογία του Locke, υποστηρίζονται οι θέσεις των ιδιοκτητών αστών και του gentry. Επιβάλλεται η αντίληψη ότι οι φορολογικές εισφορές εξαρτώνται από τη συναίνεση των επιβαρυνομένων πολιτών, η οποία δίνεται μέσω τυπικών διαδικασιών προκαθορισμένων, και ύστερα από διάλογο μεταξύ των ενδιαφερομένων μερών στο κοινοβούλιο, ο οποίος οδηγεί σε αποφάσεις που λαμβάνονται βάσει της αρχής της πλειοψηφίας. (Βέβαια, το εκλογικό σύστημα, έδινε μόνο σ’ έναν πολύ μικρό αριθμό κατοίκων και το δικαίωμα του εκλέγειν, βάσει κριτηρίων ευγενείας και ιδιοκτησίας). Διαμορφώνεται μια αντίληψη της δημοκρατίας (α) ως διαδικασίας λήψης αποφάσεων μέσω του κοινοβουλίου, το οποίο εκφράζει τον κυρίαρχο λαό, και (β) ως νομιμοποίησης των αποφάσεων αυτών ως κανόνων δικαίου, που ο κανονιστικός χαρακτήρας τους ανάγεται στη φύση του ανθρώπου, στην ελευθερία και στον ορθό λόγο. Οι αρχές αυτές, από το τέλος του 17ου αιώνα, επηρέασαν αποφασιστικά το πολιτικό σύστημα της Αγγλίας.

ΠΗΓΗ: Κοσμάς Ψυχοπαίδης, Πανεπιστημιακές Παραδόσεις, Αθήνα 1989

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s