Πληθυσμιακή Βόμβα:Πόσο πραγματική είναι η απειλή;

Του Γιώργου Στάμκου

Έχοντας αποφύγει τον εφιάλτη της πυρηνικής καταστροφής η ανθρωπότητα φαίνεται να απειλείται από τον ίδιο της τον εαυτό:
από μια πρωτόγνωρη πληθυσμιακή έκρηξη, που δημιουργεί τεράστια προβλήματα και ανισορροπίες. O υπερπληθυσμός χαρακτηρίζεται ως βόμβα και μάλιστα ωρολογιακή, που κληροδοτεί αυτός ο αιώνας στον επόμενο. O άνθρωπος πάντως βρίσκει συνεχώς τρόπους ν_ανταπεξέρχεται στην πληθυσμιακή του αύξηση, η οποία αρχίζει να παρουσιάζει σημάδια κάμψης. Τελικά, θ αποδειχτούν αληθινοί ή παράλογοι οι φόβοι των δημογράφων; Υπάρχει όντως πρόβλημα υπερπληθυσμού ή πρόκειται μόνο για ένα φαινόμενο μικρής συγκριτικά διάρκειας στην ιστορία του είδους μας;

Δεν υπάρχει ούτε πλούτος ούτε δύναμη, παρά μόνο άνθρωποι.Jean Bodin

H ιστορία μας διαμορφώθηκε από την ποιότητα της τροφής. Το μέλλον μας θα καθοριστεί από την ποσότητά της. Lyall Watson

Όταν ο 1803 μ.Χ. ο Βρετανός Thomas Malthus δημοσίευσε την πολύκροτη και πολυσυζητημένη μελέτη του σχετικά με την αύξηση του παγκόσμιου πληθυσμού, ο πλανήτης Γη δεν φιλοξενούσε πάνω από 900 εκατομμύρια ανθρώπους. Χρειάστηκαν εκατοντάδες χιλιάδες χρόνια για να φθάσει το ανθρώπινο είδος στις αρχές του 19ου αιώνα σ αυτό το εκπληκτικό νούμερο. Αρκεί να σκεφτεί κανείς ότι πριν την έναρξη της Γεωργικής Επανάστασης, το 8000 π.Χ., ο συνολικός πληθυσμός της Γης δεν ξεπερνούσε τα 5 εκατομμύρια! O Malthus διαπιστώνοντας ότι ο ανθρώπινος πληθυσμός αυξανόταν κατά γεωμετρική πρόοδο, ενώ η παραγωγή τροφίμων μόνον κατά αριθμητική, διατύπωσε πολύ απαισιόδοξες προβλέψεις για το μέλλον της ανθρωπότητας. Αν οι ρυθμοί αύξησης του παγκόσμιου πληθυσμού συνεχίζονταν αμείωτοι τότε, υποστήριζε ο Malthus, η ανθρωπότητα θα βυθιζόταν πολύ σύντομα στο τέλμα της πείνας και της εξαθλίωσης. Το 1981 ο πληθυσμός της Γης είχε πενταπλασιαστεί από την εποχή του Malthus
-φτάνοντας τα 4,5 δισεκατομμύρια- αλλά τίποτε απ_ όσα είχε προβλέψει ο Βρετανός δημογράφος δεν είχε πραγματοποιηθεί. H ανθρωπότητα δεν αντιμετώπισε κανένα μαζικό λιμό, ούτε και
βυθίστηκε συνολικά στην εξαθλίωση. Οι προβλέψεις του Malthus αποδείχτηκαν τελικά αναληθείς, αλλά η διατύπωσή τους και μόνον ήταν αρκετή για να κρούσει τον κώδωνα του κινδύνου: Αν η αύξηση του παγκόσμιου πληθυσμού συνεχιζόταν ανεξέλεγκτη τότε κάποια στιγμή στον 21ο αιώνα η ανθρωπότητα θα αντιμετώπιζε τεράστια προβλήματα, παρόμοια μ_ αυτά που προέβλεψε ο Malthus.
O υπερπληθυσμός αποδεικνύεται όντως μια βόμβα, και μάλιστα ωρολογιακή, που κληροδοτεί αυτός ο αιώνας στον επόμενο. Κάθε λεπτό που περνάει προστίθενται 150 άνθρωποι στον πληθυσμό της Γης, κάθε 24ωρο 220.000 και κάθε χρόνο πάνω από 80 εκατομμύρια, όσο δηλαδή ο πληθυσμός της Γερμανίας. Με βάση αυτά τα δεδομένα ο ανθρώπινος πληθυσμός διπλασιάζεται κάθε 37 χρόνια (1,82% ετήσια αύξηση). Έτσι, τα 5,25 δισ. του 1991 προβλέπεται να γίνουν 10,5 δισ. το 2028 μ.Χ. ‘ραγε θα μπορέσει ο άνθρωπος να αυξήσει την ίδια περίοδο τις παραγωγικές του
δυνατότητες, ώστε να εξασφαλίσει επάρκεια τροφίμων σ_ αυτά τα δισεκατομμύρια; Θα μπορέσει να αντιμετωπίσει ικανοποιητικά όλα εκείνα τα προβλήματα που συνδέονται ή απορρέουν από το φαινόμενο του υπερπληθυσμού; O πλανήτης μας είναι σε θέση να ανταποκριθεί και να αντέξει τέτοιας κλίμακας πληθυσμιακές πιέσεις; Υπάρχει τέλος πραγματικά πρόβλημα υπερπληθυσμού ή είναι πολύ νωρίς ακόμη να μιλάμε για κάτι τέτοιο;

H δημογραφική έκρηξη στον τρίτο κόσμο

Εύκολα θα μπορούσε κανείς να χωρίσει τον πλανήτη μας σε γόνιμο Νότο και γηρασμένο Βορρά, αν ένωνε με μια νοητή ευθεία τον Ριο Γκράντε με τις βόρειες ακτές της Μεσογείου και τον Καύκασο με τη Χερσόνησο της Κορέας. Με ελάχιστες εξαιρέσεις, όλες οι χώρες που βρίσκονται κάτω απ_ αυτήν τη διαχωριστική γραμμή, οι χώρες δηλαδή του Τρίτου Κόσμου, καταγράφουν εκρηκτικούς ρυθμούς δημογραφικής αύξησης (1,5-4% ετησίως). Με μια ματιά το πρόβλημα του υπερπληθυσμού φαίνεται να είναι προνόμιο των τριτοκοσμικων χωρών, εφόσον ο ανεπτυγμένος βορράς έχει κατορθώσει να θέσει υπό έλεγχο την πληθυσμιακή του αύξηση.
Αλλά τα πράγματα δεν είναι και τόσο απλά. Εδώ και μια εικοσαετία περίπου το βόρειο ημισφαίριο γηράσκει και φθίνει δημογραφικά, μιας και δεν πετυχαίνει πλέον την ομαλή αντικατάσταση των γενεών (2,1 παιδιά ανά οικογένεια). Μπορεί ο Βορράς να πέτυχε στον οικονομικό τομέα, αλλά έχει ήδη χάσει τη μάχη της δημογραφίας. Και εδώ ακριβώς βρίσκεται η ουσία του προβλήματος: Το είδος μας πληθαίνει εκρηκτικά σε λάθος τόπο -στο φτωχό κι εξαθλιωμένο Νότο. Αντιστρέφοντας την κατάσταση,
θα έλεγε κανείς ότι ο πλούσιος βορράς θα μπορούσε άνετα ν ανταπεξέλθει σε τριτοκοσμικούς ρυθμούς πληθυσμιακής αύξησης, χωρίς να αντιμετωπίσει σοβαρά προβλήματα. Ωστόσο όμως 90% της αύξησης του παγκόσμιου πληθυσμού συντελείται στα φτωχότερα κράτη του πλανήτη μας, εκεί όπου απουσιάζει και η στοιχειώδης υποδομή σε τομείς όπως παραγωγή τροφίμων, υγεία, στέγη και εκπαίδευση. Αλλά ας εξετάσουμε πιο αναλυτικά το πρόβλημα του υπερπληθυσμού στον Τρίτο Κόσμο.
Οι περιοχές του πλανήτη μας στις οποίες έχει αποδοθεί το όνομα Τρίτος Κόσμος, ονομασία-κατάλοιπο του ψυχρού πολέμου, από τις αρχές του 20ου αιώνα γνωρίζουν μια πληθυσμιακή αύξηση, που δεν έχει προηγούμενο στην ιστορία του είδους μας. Από τη μια είναι η εκρηκτική μεγέθυνση του αριθμού των γεννήσεων, το λεγόμενο δηλαδή Baby Boom, και από την άλλη η δραστική πτώση της θνησιμότητας, κυρίως λόγω της προόδου της επιστήμης στην πρόληψη και καταπολέμηση των ασθενειών. Για παράδειγμα η Αφρική μπήκε στον 20ο αιώνα έχοντας μόνον 100 εκατομμύρια κατοίκους, το 1950 ο πληθυσμός της ξεπέρασε τα 250 και σήμερα έχει φτάσει στα 650 εκατομμύρια. Οι προβλέψεις για το κοντινό μέλλον είναι εντυπωσιακές: Το 2000 η Αφρική θα έχει 900 εκ. κατοίκους, ενώ το 2025 θα έχει 1,7 δισ. Με μια εκπληκτική δημογραφική αύξηση η Μαύρη ήπειρος θα έχει δεκαεφταπλασιάσει
τον πληθυσμό της μέσα σε μόλις 125 χρόνια (1900-2025)! Έτσι, ενώ το 1900 ο πληθυσμός της αντιπροσώπευε μόνον το 6,25% των κατοίκων του πλανήτη μας, το 2025 θα αντιπροσωπεύει το 20% του παγκόσμιου πληθυσμού. O ένας δηλαδή στους πέντε γήινους θα είναι Αφρικανός.
H Μαύρη ήπειρος έχει αυτήν τη στιγμή τη δυνατότητα να διπλασιάζει τον πληθυσμό της κάθε 22 χρόνια, ο υπόλοιπος Τρίτος κόσμος τον διπλασιάζει κάθε 30 χρόνια, ενώ οι βιομηχανικές χώρες χρειάζονται για κάτι τέτοιο 170 χρόνια. Το γεγονός αυτό σημαίνει ότι οι ανεπτυγμένες χώρες, που σήμερα αποτελούν το 1/3 του παγκόσμιου πληθυσμού, θα περιοριστούν το 2025 στο 16% αυτού. Και να σκεφτεί κανείς ότι στη διάρκεια της δεκαετίας του _80 παρατηρήθηκε μια επιβράδυνση του ρυθμού αύξησης του παγκόσμιου πληθυσμού (πτώση από το 1,92% στο 1,8%), που οφειλόταν κυρίως στην επιτυχία της Κίνας να ρίξει
το ρυθμό της ετήσιας αύξησης της στο 1,1% (από 3% που ήταν αρχικά). Αν η Κίνα, που αντιπροσωπεύει το 1/5 των κατοίκων του πλανήτη μας, δεν είχε εφαρμόσει τον έλεγχο των γεννήσεων τότε ο πληθυσμός της γης θα ήταν σήμερα πάνω από 6 δισεκατομμύρια.
Ενθαρρυντικό θεωρείται πάντως το γεγονός ότι πολλές τριτοκοσμικές χώρες προχώρησαν ή σκοπεύουν να προχωρήσουν σε έλεγχο των γεννήσεων, με αποτέλεσμα η αύξηση του παγκόσμιου πληθυσμού να περιοριστεί σε _λογικά_ πλαίσια. Αλλά αυτό είναι μια προοπτική που τοποθετείται χρονικά μετά το 2025. Ως τότε όμως ο Τρίτος Κόσμος θα βρίσκεται στη δίνη του υπερπληθυσμού -αντιμέτωπος με όλο το φάσμα των προβλημάτων που απορρέουν απ αυτόν.

H σκοτεινή πλευρά της έκρηξης των γεννήσεων

Μπορεί στην εποχή μας το φαινόμενο του υπερπληθυσμού να χαρακτηρίζει μόνον τις οικονομικά καθυστερημένες περιοχές της γης, αλλά όμως οι επιπτώσεις του φαίνεται να έχουν αντίκτυπο σ_ ολόκληρη την υδρόγειο. Βέβαια, για τις χώρες του τρίτου κόσμου τα πράγματα είναι ξεκάθαρα: Περισσότεροι άνθρωποι, όταν δεν υπάρχουν υψηλοί ρυθμοί ανάπτυξης, σημαίνουν πτώση του
βιοτικού επιπέδου και συνεπώς φτώχεια. Για παράδειγμα, το 1989 οι οικονομίες στην Αφρική σημείωσαν ρυθμό ανάπτυξης 2,8%, ενώ οι πληθυσμοί σημείωσαν αύξηση πάνω από 3%. Έτσι, κατά το ίδιο
έτος, ο μέσος Αφρικανός έγινε τουλάχιστον κατά 0,2% φτωχότερος. Σε χώρες ήδη φτωχές η συρρίκνωση του κατά κεφαλήν εισοδήματος έχει τραγικές συνέπειες. Αρκεί να αναλογιστεί κανείς ότι το 1/2 των κατοίκων του πλανήτη Γη έχει εισόδημα ετησίως λιγότερο από 500$, ποσό που σύμφωνα με τον OHE
αντιστοιχεί στο λεγόμενο _όριο της φτώχειας_. Δηλαδή περίπου 2,5 δισ. ανθρώπινα πλάσματα αντιμετωπίζουν καθημερινά το φάσμα της φτώχειας, ενώ 1 δισ. απ_ αυτά ζει σε συνθήκες απόλυτης
ένδειας.
O συνδυασμός υπερπληθυσμού-οικονομικής υπανάπτυξης δημιουργεί την πείνα στον τρίτο κόσμο. Από το 1950 ως το 1970 η παγκόσμια παραγωγή τροφίμων υπερδιπλασιάστηκε, ενώ ο πληθυσμός της γης
αυξήθηκε μόνον κατά 50%. H μέση ετήσια αύξηση του πληθυσμού της γης είναι σήμερα 1,8%, ενώ η αύξηση της παραγωγής τροφίμων είναι γύρω στο 2,5%. Αυτό σημαίνει ότι παγκόσμιο επισιτιστικό
πρόβλημα δεν υπάρχει, εφόσον ο πληθυσμός δεν αυξάνεται με την ίδια ταχύτητα που αυξάνεται η παραγωγή τροφίμων. Παρόλα αυτά υπάρχουν ακόμη εκατομμύρια άνθρωποι που λιμοκτονούν. Και
λιμοκτονούν όχι επειδή δεν υπάρχουν τρόφιμα, αλλά γιατί δεν έχουν χρήματα για να τ_ αγοράσουν. Οι υπανάπτυκτες χώρες του πλανήτη μας παράγουν και αγοράζουν συνεχώς λιγότερα τρόφιμα, που σίγουρα δεν επαρκούν για τον συνεχώς αυξανόμενο πληθυσμό τους. Το πρόβλημα της παγκόσμιας διατροφής σίγουρα δεν οφείλεται στον υπερπληθυσμό, αλλά στη φτώχεια. Και η φτώχεια είναι κυρίως αποτέλεσμα της κακής οικονομικής πολιτικής.
Οι χώρες της EOK, που απασχολούν μόνον το 5% του εργατικού δυναμικού τους στη γεωργία, έδωσαν κίνητρα (γενναιόδωρες επιδοτήσεις), ώστε αυτή η μικρή αγροτική δύναμη να τις εφοδιάζει με περισσότερα τρόφιμα απ_ όσα πραγματικά χρειάζονται. Υψώθηκαν έτσι βουνά από βούτυρο, λόφοι με απούλητο σιτάρι και λίμνες από αδιάθετο κρασί. Αντίθετα στις χώρες του τρίτου κόσμου οι δικτάτορες, που τις κυβερνούν, δεν φαίνονται πρόθυμοι να ικανοποιήσουν την τεράστια αγροτική μάζα των υπηκόων τους, κρατούν έτσι τις τιμές των τροφίμων χαμηλά και οι αγρότες αντιδρούν με υποπαραγωγικότητα. Αν σταματήσει ο φαύλος κύκλος της πολιτικής διαφθοράς, εφαρμοσθεί μια συνετή οικονομική πολιτική και συνδράμουν οι νέες τεχνολογίες, τότε δε θα μιλάμε πλέον για επισιτιστικό πρόβλημα στον τρίτο κόσμο.
Και βέβαια θ_ απαλλάξουμε τον υπερπληθυσμό από τη βαρύτατη κατηγορία του αποκλειστικού φορέα φτώχειας και πείνας. Μπορεί ο υπερπληθυσμός να μην ευθύνεται άμεσα για την εξαθλίωση του
τρίτου κόσμου, αλλά φαίνεται να εντείνει το περιβαλλοντολογικό-ενεργειακό πρόβλημα της συνεχώς
αναπτυσσόμενης ανθρωπότητας. H πληθυσμιακή αύξηση επηρεάζει το περιβάλλον υποβαθμίζοντάς το. Τα πλήθη των εξαθλιωμένων του Νότου δεν έχουν προβλήματα συνείδησης ή οικολογικής ηθικής
όταν στρέφονται ενάντια στο φυσικό περιβάλλον. Όποιος πεινάει δεν νοιάζεται αν αυτό που κάνει έχει αντίκτυπο στην οικολογική ισορροπία του πλανήτη. Έτσι τα τροπικά δάση συνεχώς αποψιλώνονται (οι ζούγκλες που καταλαμβάνουν το 5% της γήϊνης επιφάνειας, φιλοξενούν τα 3/4 των ζωντανών ειδών), οι έρημοι επεκτείνονται, ζωντανοί οργανισμοί εξαφανίζονται, μολύνονται οι ποταμοί, οι θάλασσες και δημιουργούνται δηλητηριώδη νέφη πάνω από τις τριτοκόσμιες μεγαλουπόλεις. Από την άλλη η
εντατική καλλιέργεια σε συνδυασμό με την υπερβολική χρήση λιπασμάτων μετατρέπει κάθε χρόνο σε έρημο έκταση ίση μ_ αυτήν της χώρας μας.
Είναι γεγονός ότι περισσότεροι άνθρωποι σημαίνουν και περισσότερη μόλυνση αλλά και περισσότερες ανάγκες. Ανάγκες για ενέργεια, καύσιμα, ορυκτά, ξυλεία, καλλιεργήσιμες εκτάσεις και παροχή υπηρεσιών (υγεία, εκπαίδευση, κοινωνική ασφάλιση κ.α.).
Για να εξασφαλίσουν στον αυξανόμενο πληθυσμό τους όλα τα παραπάνω, οι τριτοκοσμικές χώρες αναγκάζονται από τη μια να αναζητήσουν κεφάλαια από το εξωτερικό (σύναψη δανείων) και από
την άλλη να αξιοποιήσουν στο έπακρο της πλουτοπαραγωγικές τους πηγές. H υπερβολική ζήτηση συναλλάγματος αναγκάζει τις χώρες αυτές να δώσουν βαρύτητα στις εξαγωγές ορυκτών καυσίμων και
βιομηχανικών γεωργικών προϊόντων (βαμβάκι, καφές κ.α.), και όχι στην καθεαυτό παραγωγή τροφίμων. Για την εξυπηρέτηση του 1,5 τρισ. $ χρέους τους, οι χώρες αυτές αναγκάζονται να πληρώνουν κάθε χρόνο υπέρογκα τοκοχρεωλύσια, πράγμα που είναι εις βάρος της αναπτυξιακής τους πορείας.
Πώς μπορεί ο τρίτος κόσμος να ανταπεξέλθει στον υπερπληθυσμό του, όταν δεν μπορεί ν_ αντιμετωπίσει καν τη φτώχεια; O ανεπτυγμένος βορράς κατηγορεί πολλές φορές το φτωχό νότο για οικολογική ανηθικότητα, αλλά ποιός είναι στην πραγματικότητα ο υπεύθυνος της καταστροφής του περιβάλλοντος; Το φαινόμενο του υπερπληθυσμού ή μήπως οι προσπάθειες των τριτοκοσμικών κυβερνήσεων να αντιγράψουν παρωχημένα πλέον δυτικά μοντέλα ανάπτυξης; Μήπως οι ανεπτυγμένες χώρες δεν έκαναν το ίδιο στο πρόσφατο παρελθόν τους, όταν θυσίασαν στο βωμό της βιομηχανικής ανάπτυξης τα οικοσυστήματα του βόρειου ημισφαιρίου; Σήμερα βέβαια έχουμε τύψεις για τη μόλυνση των ποταμών, των λιμνών, των θαλασσών, την καταστροφή των δασών, και την ύπαρξη της αιθαλομίχλης στις πόλεις μας, και
προσπαθούμε αργοπορημένα να εξιλεωθούμε σώζοντας ό,τι απόμεινε. Το κάνουμε αυτό έχοντας φτάσει πλέον σ_ ένα ικανοποιητικό επίπεδο οικονομικής ανάπτυξης. Και κατηγορούμε τον τρίτο κόσμο γιατί προσπαθεί να μας αντιγράψει ακολουθώντας το δικό μας μοντέλο ανάπτυξης. Μήπως το μεγαλύτερο μερίδιο ευθύνης για την οικολογική καταστροφή στο νότο δεν το φέρει ο υπερπληθυσμός, αλλά οι _περίεργες_ παγκόσμιες οικονομικές σχέσεις, που δεν επιτρέπουν την εφαρμογή προηγμένων τεχνολογιών στην ανάπτυξη των φτωχότερων περιοχών του πλανήτη μας;
Αλλά ίσως η χειρότερη όψη του υπερπληθυσμού να αντανακλάται στα μεταναστευτικά ρεύματα που δημιουργεί και στις πολιτικές και ψυχολογικές επιπτώσεις τους. O υπερπληθυσμός στις φτωχές
περιοχές του πλανήτη μας προκαλεί πιέσεις για μετακίνηση εξαθλιωμένων μαζών προς τις πλούσιες και δημογραφικά γερασμένες χώρες του βορρά. Κατά τη δεκαετία που διανύουμε αναμένεται να μετακινηθούν πάνω από 150 εκατομμύρια άνθρωποι, με κατεύθυνση κυρίως από νότο προς βορρά και από ανατολή προς δύση. Αυτές όμως οι μετακινήσεις είναι σίγουρο ότι θα προκαλέσουν πολλά προβλήματα (ξενοφοβία, ρατσισμός κ.α.), ενώ είναι αμφίβολο αν θα χρησιμεύσουν ως βαλβίδα εκτόνωσης για το πληθυσμιακό πλεόνασμα του τρίτου κόσμου.
Οι ανεπτυγμένες χώρες δικαιολογημένα ανησυχούν γι_ αυτά τα μεταναστευτικά ρεύματα που θα σπρώξουν όλο και πιο πολλούς εξαθλιωμένους στις πολυτελείς μητροπόλεις τους. Αλλά τί μπορούν να κάνουν γι_ αυτό; Να μετατρέψουν τα κράτη τους σε οχυρά και να μην επιτρέπουν σε κανένα φτωχό να εισέλθει στους συρματόπλεκτους παραδείσους τους; Κάτι τέτοιο όμως θα καταστρατηγούσε τις αρχές της δημοκρατίας που με τόσο πάθος υποστηρίζει η δύση.
Οι άνθρωποι μοιάζουν να σωριάζονται ο ένας πάνω στον άλλο. Όπως άλλωστε λέει χαρακτηριστικά και ο Γάλλος διανοούμενος Πασκάλ Μπρικνέρ: _O υπερπληθυσμός κάνει την ανθρωπότητα να αντιδρά στον πολλαπλασιασμό της με την αποστροφή προς τον εαυτό της: ο άνθρωπος έχει γίνει παράσιτο για τον άνθρωπο.
Ανίκανοι να δραπετεύσουμε από μια υδρόγειο γεμάτη σαν αβγό και υποχρεωμένοι να ζήσουμε με συνανθρώπους που δεν έχουμε διαλέξει, βλέπουμε τους εαυτούς μας σαν επιβάτες στιβαγμένους
μέσα σ_ ένα παραφορτωμένο όχημα, με το φόβο ότι πάντα σε κάποια στάση μπορεί να ανέβουν και άλλοι που θα μας στερήσουν το ζωτικό μας χώρο_.

Ανθρωπος: Ένας κατ_ εξοχήν φυσικός πόρος

Αλλά γιατί να φορτώνουμε στον υπερπληθυσμό μόνον κατηγορίες;
Σίγουρα έχει σχέση με τη φτώχεια, την καταστροφή του περιβάλλοντος και την πολιτική απάθεια, έχει όμως και ορισμένα πλεονεκτήματα. Δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι η αύξηση του πληθυσμού τονώνει την παγκόσμια οικονομία, γιατί _ρίχνει_ στην αγορά περισσότερους παραγωγούς αλλά και καταναλωτές. O
καταναλωτής χαρακτηρίζεται πλέον ως παθητικός παραγωγός, εφόσον είναι γεγονός ότι η αυξημένη ζήτηση τροφοδοτεί την παραγωγικότητα. H παγκόσμια οικονομία, κατά τη δεκαετία του _80, σημείωσε ρυθμό ανάπτυξης 4,5% ετησίως, ενώ ο πληθυσμός αυξανόταν κατά μέσο όρο με ρυθμό 1,8%. H οικονομική ανάπτυξη υπερκάλυψε έτσι τη δημογραφική και η ανθρωπότητα έγινε ως σύνολο πλουσιότερη.
Οι πιο ανεπτυγμένες χώρες του πλανήτη μας έχουν και τη μεγαλύτερη πληθυσμιακή πυκνότητα, πράγμα που σημαίνει ότι ο υπερπληθυσμός δε συνδέεται απαραίτητα με τη φτώχεια, εφόσον οι παραγωγικές ικανότητες των χωρών αυτών ανταπεξέρχονται άνετα στην πληθυσμιακή τους αύξηση. Δεν χρειάζεται όμως να βλέπουμε τις ανθρώπινες μάζες μόνον ως περισσότερα στόματα. Είναι και περισσότεροι εγκέφαλοι. Και η καινοτόμος εισφορά του ανθρώπινου μυαλού αναγνωρίζεται ως το σημαντικότερο στοιχείο της οικονομικής προόδου. Μεγαλύτερη αξία έχει ο νους παρά τα χέρια. Κράτη με σχεδόν ανύπαρκτους φυσικούς πόρους, όπως η Ιαπωνία, αναπτύχθηκαν χάρη στην αξιοποίηση του ανθρώπινου
δυναμικού τους. O άνθρωπος αποτελεί έναν κατ_ εξοχήν φυσικό πόρο με ανεκτίμητη αξία και δυνατότητες.
H διόγκωση του πληθυσμού μπορεί να αυξάνει την κατανάλωση των πόρων, ωθεί όμως στην ανακάλυψη ή εφεύρεση νέων. H αύξηση του πληθυσμού φαίνεται να ενισχύει τη δυναμικότητα των νεωτεριστικών τάσεων. Ακόμη, τα περισσότερα μυαλά έχουν και αυξημένη ικανότητα αντιμετώπισης των κοινωνικών προβλημάτων.
Αλλά ίσως το σημαντικότερο όφελος από την πληθυσμιακή αύξηση να είναι η εισφορά επιπλέον ανθρώπων στο στοκ των χρήσιμων γνώσεων. Και η εισφορά αυτή καλύπτει σε τελική ανάλυση το
κόστος του υπερπληθυσμού.
Αν δεχτούμε την άποψη αυτή ως γεγονός τότε δε θα πρέπει να δυσανασχετούμε για την αριθμητική διόγκωσή μας, αλλά να φροντίζουμε ώστε αυτή να γίνεται σε συνδυασμό με την αύξηση των παραγωγικών μας ικανοτήτων. Σ_ αυτήν την περίπτωση όμως δεν υπάρχουν κάποιοι φραγμοί, κάποια όρια που δεν πρέπει να ξεπεράσουμε; Για να το θέσουμε διαφορετικά: Πόσους ανθρώπους μπορεί να _αντέξει_ ο πλανήτης μας;

Τα όρια αντοχής της Γης

O γαλάζιος μας πλανήτης έχει τεράστιες πλουτοπαραγωγικές πηγές, που με την κατάλληλη τεχνολογία, είναι σε θέση να καλύψουν ικανοποιητικά τις ανάγκες μιας αριθμητικά διευρυμένης ανθρωπότητας. Είναι μάλλον πολύ νωρίς ακόμη για να μιλάμε για υπερπληθυσμό, εφόσον δεν έχουμε αξιοποιήσει επαρκώς τις
δυνατότητές μας για παραγωγή τροφίμων. H γενετική και η βιοτεχνολογία θα επιφέρουν επαναστατικές αλλαγές στην παραγωγή και κατανάλωση των τροφίμων. H απόδοση ανά στρέμμα θα πολλαπλασιαστεί, νέες πιο ανθεκτικές και αποδοτικές ποικιλίες θα δημιουργηθούν, η γενετική μηχανική θα _κατασκευάσει_ μια νέα γενιά ζώων – στην ουσία κρεατομηχανές, που θα αξιοποιούν στο έπακρο ακόμη και την αποθηκευμένη κυτταρίνη τους. Από την άλλη, με κατάλληλους βιοτεχνολογικούς χειρισμούς, τεράστιες
ερημικές εκτάσεις θα μετατραπούν σε αγροκτήματα, ενώ ακόμη και η θάλασσα θα μπορεί να καλλιεργηθεί. Αλλά και χωρίς να κάνουμε τίποτε απ_ όλα αυτά, εφαρμόζοντας μόνο τη λεγόμενη _Ιαπωνική δίαιτα του 1967_ (1200 θερμίδες ημερησίως), θα μπορούσαμε με τα σημερινά δεδομένα να θρέψουμε τουλάχιστον 150 δισεκατομμύρια ανθρώπους. Αν μετατραπούμε από παμφάγοι σε
χορτοφάγοι, τότε ακόμη και με τις σημερινές μας δυνατότητες θα μπορούσαμε να εξασφαλίσουμε τροφή σε 1 τρισεκατομμύριο ανθρώπους. Για να τραφεί σήμερα ένας μέσος παμφάγος Αμερικανός
απαιτούνται 1300 τ.μ. καλλιεργήσιμου εδάφους, για έναν φυτοφάγο χρειάζονται μόνον 2000 τ.μ., ενώ για έναν χορτοφάγο απαιτούνται μόλις 650 τ.μ.. Στην περίπτωση που συνδυάσουμε χορτοφαγία-Ιαπωνική δίαιτα-νέες τεχνολογίες, τότε θα έχουμε τη δυνατότητα να θρέψουμε αρκετά τρισεκατομμύρια ανθρώπους. Αλλά ωστόσο ποτέ δε θα χρειασθεί να κάνουμε κάτι τέτοιο. Κι αυτό για τον απλούστατο λόγο ότι ο πληθυσμός της γης τείνει προς τη σταθεροποίηση. Αυτή βέβαια δε θα γίνει στα 10 δισ., όπως
πιστευόταν μέχρι πρόσφατα, αλλά στα 15 δισ. γύρω στα τέλη του 21ου αιώνα.
Το 2100 μ.Χ. ο ανθρώπινος πληθυσμός θα αυξάνεται με ρυθμό 0,2% το χρόνο, πράγμα που σημαίνει ότι για το διπλασιασμό του θα χρειάζεται μισή χιλιετηρίδα. Με αυτά τα δεδομένα δε θα γνωρίσουμε ποτέ πραγματικό πρόβλημα υπερπληθυσμού, αλλά ωστόσο περισσότερες αρνητικές επιπτώσεις θα έχει η δημογραφική γήρανση του είδους μας. Σήμερα η μέση ηλικία της ανθρωπότητας είναι 22 χρόνια, ενώ το 2100 θα είναι 40 χρόνια. Είναι πράγματι μεγάλο μειονέκτημα για το είδος μας να απαρτίζεται
στην πλειοψηφία του από γηρασμένα μέλη, ενώ θα διανύει ακόμη την περίοδο της φλογερής του νεότητας. H παρουσία πολυάριθμου νεανικού πληθυσμού υπήρξε ανέκαθεν παράγοντας προόδου και
εξέλιξης, ενώ η ύπαρξη πολλών γέρων οδηγεί στην οπισθοδρόμηση, την ακαμψία και στην παρακμή. H γήρανση του πληθυσμού θα είναι το μεγάλο πρόβλημα των επιστημόνων του 22ου αιώνα.
Εφόσον ο πληθυσμός της γης δε θα ξεπεράσει ποτέ το όριο των 100 δισ., δε θα υπάρξουν και ουσιαστικές μεταβολές στην οικολογική ισορροπία του πλανήτη μας. Απαραίτητη βέβαια προϋπόθεση είναι να απαλλαγεί ο άνθρωπος από τη σημερινή καταστροφική του συμπεριφορά και να γίνει ο κηπουρός αυτού του γαλαζοπράσινου κήπου, που λέγεται Γη. Πέρα απ_ αυτό, όταν μιλάμε για πληθυσμιακή αύξηση του είδους μας, δεν πρέπει να παραλείπουμε έναν πολύ σημαντικό παράγοντα: Την επέκταση του ανθρώπου στο διάστημα. Το άνοιγμα των τελευταίων συνόρων υπόσχεται λύσεις σε πολλά προβλήματα που απασχολούν την ανθρωπότητα και βεβαίως και στο πληθυσμιακό. Είναι αφέλεια
λοιπόν να μιλάμε για υπερπληθυσμό τη στιγμή που ένας απέραντος Νέος Κόσμος ανοίγεται μπροστά μας. Όταν θα μπορούμε να θέτουμε ολόκληρες πόλεις σε τροχιά, να ρυμουλκούμε αστεροειδείς και να
μετατρέπουμε άλλους κόσμους σε νέες Γαίες, το πρόβλημα του υπερπληθυσμού θεωρητικά αλλά και ουσιαστικά θα πάψει να υφίσταται. Εφόσον μάλιστα ο πληθυσμός μας θα σταθεροποιηθεί, με την κατάκτηση αυτού του Νέου Κόσμου θα υπάρχει μια τόσο υπερβολικά μεγάλη προσφορά ζωτικού χώρου, ώστε θα μπορούμε όλοι μας να νιώθουμε άνετα. Πάντως, μέχρι να έρθει αυτή η εποχή, θα περάσουμε μια δύσκολη μεταβατική περίοδο, στη διάρκεια της οποίας οι πληθυσμιακές πιέσεις θα οξυνθούν για να αμβλυνθούν στη συνέχεια. Στο χέρι μας είναι αυτήν την περίοδο να την περάσουμε όσο πιο ανώδυνα γίνεται και να ωφεληθούμε απ αυτή χαράζοντας ένα πιο ελπιδοφόρο μέλλον.
_

ΑΥΤΟ ΤΟ ΞΕΡΑΤΕ;

1.Κάθε 4 δευτερόλεπτα που περνάνε προστίθενται 10 άνθρωποι στον πληθυσμό της Γης. Το είδος μας γνωρίζει μια πληθυσμιακή αύξηση (80-90 εκ. ετησίως), που αγγίζει τα όρια του απειλητικού. Αν
για τα αμερικανόπουλα της φωτογραφίας το μέλλον εμφανίζεται ελπιδοφόρο, δε συμβαίνει το ίδιο για τα παιδιά του τρίτου κόσμου.

2. O υπερπληθυσμός είναι στην εποχή μας ένα καθαρά τριτοκοσμικό φαινόμενο. Το 90% της αύξησης του παγκόσμιου πληθυσμού συντελείται στα φτωχότερα 2/3 του πλανήτη μας. Εκατομμύρια άνθρωποι και ιδιαίτερα παιδιά αντιμετωπίζουν καθημερινά το φάσμα της πείνας και της εξαθλίωσης. Ποιός μπορεί να πει με σιγουριά ότι θα ξημερώσει και γι_ αυτά ένα καλύτερο αύριο;

3. Τα αστικά συγκροτήματα, τα αλλοτινά καμάρια του ανθρώπινου πολιτισμού, τείνουν σήμερα να μετραπούν σε μνημεία ανθρώπινης τραγωδίας. O συνωστισμός στις μεγαλουπόλεις οδηγεί στην
ανεξέλεγκτη επέκτασή τους και συνεπώς στην παρακμή. Τα τερατουργήματα αυτά αποτελούν ένα είδος βραδυφλεγούς βόμβας για τον πολιτισμό μας.

4. Χάρη στη λεγόμενη _πράσινη επανάσταση_, στις δεκαετίες του _50 και του _60 η παγκόσμια παραγωγή τροφίμων υπερδιπλασιάστηκε, ενώ ο πληθυσμός της γης αυξήθηκε μόνον κατά 50%. Σήμερα η παραγωγή τροφίμων αυξάνει με μεγαλύτερη ταχύτητα απ_ ότι ο πληθυσμός και επομένως η πείνα που υπάρχει είναι κυρίως αποτέλεσμα κακής οικονομικής πολιτικής.

Advertisements

One thought on “Πληθυσμιακή Βόμβα:Πόσο πραγματική είναι η απειλή;

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s