Απειλές και τάσεις στα Βαλκάνια

Η βαλκανική χερσόνησος είναι ένα σταυροδρόμι που ενώνει τρεις ηπείρους, την Ευρώπη, την Αφρική και την Ασία. Δεν θα ήταν υπερβολή να πούμε ότι η βαλκανική χερσόνησος αποτελεί το σημείο συνάντησης του δυτικού και ανατολικού κόσμου, ενώ παράλληλα αποτελεί το όριο μεταξύ του φτωχού νότου και του πλούσιου βορρά.

Πολύπλοκα προβλήματα, που βασανίζουν και ταυτόχρονα απειλούν την Ευρώπη βρίσκονται στη βαλκανική χερσόνησο. Όλα αυτά τα προβλήματα μπορούν να οδηγήσουν σε εντάσεις και συγκρούσεις.

Οι εξελίξεις στα Βαλκάνια επηρεάζουν άμεσα την Ευρώπη με δυο τρόπους:

1. Η επέκταση στην Ευρώπη της αντίληψης των εθνικιστών των Βαλκανίων θα έχει ως αποτέλεσμα να αναστραφεί η προσπάθεια που γίνεται στην Ευρώπη για την υπερεθνική συνεργασία.

2. Η υποβάθμιση του χώρου της βαλκανικής θα έχει ως αποτέλεσμα τη δημιουργία κύματος προσφύγων που θα κινηθεί προς τις οικονομικά ισχυρές χώρες της Δυτικής Ευρώπης. Η παρουσία μεγάλου αριθμού προσφύγων σε συνδυασμό με την ύπαρξη μεγάλου αριθμού ανέργων μπορεί να οδηγήσει στην ενδυνάμωση ακραίων κινημάτων των οποίων η ιδεολογία είναι αντίθετη με τις αξίες της Δημοκρατίας.

Το τέλος του ψυχρού πολέμου και η διάλυση της Γιουγκοσλαβίας είχαν ως αποτέλεσμα να δημιουργηθεί στα Βαλκάνια ένα νέο διεθνές περιβάλλον τελείως διαφορετικό από αυτό των προηγουμένων δεκαετιών.

Τα κύρια χαρακτηριστικά του νέου βαλκανικού περιβάλλοντος είναι:

  1. Η ύπαρξη κρατών με αδύναμες οικονομίες και ασθενείς δημοκρατικούς θεσμούς.
  2. Η δημιουργία κρατών που η επιβίωσή τους στηρίζεται στη διεθνή κοινότητα.
  3. Η συνύπαρξη μέσα σ’ αυτό το μεταψυχροπολεμικό βαλκανικό περιβάλλον τάσεων σταθεροποίησης και προοπτικών συνεργασίας με τάσεις αποσταθεροποίησης.
  4. Στρατηγικός στόχος των υπόψη κρατών είναι η ένταξή τους στις ευρωατλαντικές δομές.

Νέες Τάσεις στα Βαλκάνια

Στα Βαλκάνια δημιουργούνται Τάσεις Σταθεροποίησης και Προοπτικές Συνεργασίας καθώς και Τάσεις Αποσταθεροποίησης

Πιο αναλυτικά:

  • Τάσεις Σταθεροποίησης και Προοπτικές Συνεργασίας

 

  1. Δημιουργία Δημοκρατικών Θεσμών. Τα Βαλκάνια είναι μια περιοχή η οποία από τις αρχές της δεκαετίας του ’90 βρίσκεται σε μια διαρκή προσπάθεια δημιουργίας και ενίσχυσης των δημοκρατικών θεσμών ώστε να μπορέσει η Δημοκρατία να λειτουργεί με τον τρόπο που λειτουργεί στις χώρες της Δύσης.  Οι δυσκολίες που συναντά η προσπάθεια εκδημοκρατισμού είναι:
    •  Οι χώρες των Βαλκανίων θα πρέπει να ξεπεράσουν μηχανισμούς και νοοτροπίες που συνδέονται με τον κεντρικό έλεγχο της πολιτείας του παρελθόντος.
    • Ορισμένα κράτη της βαλκανικής είναι αναγκασμένα να επιβεβαιώσουν την εδαφική τους κυριαρχία. Το γεγονός αυτό τα κάνει να προχωρούν διστακτικά στον εκδημοκρατισμό τους.
    • Μετάβαση στην Οικονομία της Αγοράς. Το σύνολο των χωρών των Βαλκανίων μετά την κατάρρευση του υπαρκτού σοσιαλισμού βρίσκεται στη διαδικασία τις μετάβασης προς την ελεύθερη οικονομία της αγοράς. Ο στόχος των χωρών των Βαλκανίων είναι ο εκσυγχρονισμός της οικονομίας τους, ώστε αυτή να καταστεί ανταγωνιστική
  2. Η Ένταξη στην Ευρωπαϊκή Ένωση (ΕΕ). Το σύνολο σχεδόν των χωρών των Βαλκανίων υιοθέτησε ευθύς εξαρχής μια εντυπωσιακά θετική στάση έναντι της ΕΕ. Θεώρησαν ότι η ΕΕ αποτελεί το πλαίσιο εντός του οποίου επιθυμούσαν να ενταχθούν ώστε να προστατεύσουν την εθνική τους ταυτότητα,την κρατική τους οντότητα και την οικονομική τους ευημερία. Η ΕΕ, θέλοντας να ενθαρρύνει την προσπάθεια των βαλκανικών χωρών, έχει προχωρήσει στην ανάληψη πρωτοβουλιών, των οποίων κύριος στόχος είναι η ανασυγκρότηση των χωρών της περιοχής, η ενδυνάμωση των δημοκρατικών θεσμών και η ενθάρρυνση της συνεργασίας. Οι πρωτοβουλίες αυτές είναι:
    • Η πρωτοβουλία Royammont (Δεκ 1995). Η πρωτοβουλία αυτή στοχεύει στη βελτίωση και αποκατάσταση του διαλόγου ανάμεσα στα κράτη-μέλη της πρώην Γιουγκοσλαβίας
    • Η διαδικασία Σταθεροποίησης και Συνεργασίας (Stabilization and association Process-21 Ιουν1999). Στόχος της διαδικασίας αυτής είναι να προάγει τον πολιτικό διάλογο σε περιφερειακό επίπεδο και αποσκοπεί στην προώθηση των οικονομικών και εμπορικών σχέσεων.
    • Το Σύμφωνο Σταθερότητας για την ΝΑ Ευρώπη (Stabilization Pack for Southeastern Europe-10 Ιουν 1999). Η Ευρωπαϊκή Ένωση με το Σύμφωνο Σταθερότητας προσεγγίζει συνολικά τα προβλήματα της περιοχής καθώς καλύπτει θέματα:
      Εκδημοκρατισμού και ανθρωπίνων δικαιωμάτων, Οικονομικής ανόρθωσης, ανάπτυξης και συνεργασία
  3. Η Ένταξη στο ΝΑΤΟ. Η διάλυση του Συμφώνου της Βαρσοβίας δημιούργησε ένα κενό ασφαλείας. Έτσι οι βαλκανικές χώρες διαπίστωσαν ότι δεν υπάρχει πλέον ένας μηχανισμός να τις προστατεύει. Επιπλέον οι νέες χώρες που προέκυψαν από την διάλυση της Γιουγκοσλαβίας εκδηλώνουν την επιθυμία τους να ενταχθούν στο ΝΑΤΟ προκειμένου να εδραιώσουν την κρατική τους υπόσταση. Το ΝΑΤΟ ανταποκρινόμενο στο αίτημα των χωρών που ήταν μέλη του Συμφώνου της Βαρσοβίας, δημιούργησε νέους θεσμούς όπως το Ευρωατλαντικό Συμβούλιο Συνεργασίας (North Atlantic Cooperation CouncilNACC) και το πρόγραμμα Συνεργασίας για την Ειρήνη (Partnership for PeacePfP) με σκοπό να φέρει σε επαφή τους πρώην αντιπάλους ενισχύοντας την προσπάθεια των χωρών για ένταξη στο ΝΑΤΟ. Το σύνολο σχεδόν των χωρών των Βαλκανίων εντάχθηκε στο NACC και τo PfP δηλώνοντας εμπράκτως ότι συμμερίζονται τις αρχές και τις αξίες του ΝΑΤΟ. Οι βαλκανικές χώρες με τη συμμετοχή τους στους νέους θεσμούς και δράσεις, που το ΝΑΤΟ δημιούργησε, απέκτησαν τη δυνατότητα να μάθουν τον τρόπο με τον οποίο λειτουργεί το ΝΑΤΟ. Σύμφωνα με το παραπάνω πνεύμα του ΝΑΤΟ, το 1996 ξεκίνησε η SEDM (Southeastern Europe Defense Ministerial) που έχει ως σκοπό να φέρει κοντά τους Υπουργούς Άμυνας των τεσσάρων χωρών του ΝΑΤΟ (ΗΠΑ, Ελλάδα, Ιταλία, Τουρκία) και τους Υπουργούς Άμυνας έξι (6) βαλκανικών χωρών (Αλβανία, Βουλγαρία, Κροατία, ΠΓΔΜ, Ρουμανία και Σλοβενία).
  • Αποτέλεσμα αυτών είναι η ίδρυση της MPFSEE(Multinational Peace Force South Eastern Europe).

 

Παράλληλα οι βαλκανικές χώρες είναι πρόθυμες να συμμετάσχουν σε όλες τις περιφερειακές πρωτοβουλίες όπως ο Οργανισμός Συνεργασίας Ευξείνου Πόντου (Black Sea CooperationBSEC), η Βαλκανική Διάσκεψη για τη Σταθερότητα, την Ασφάλεια και τη Συνεργασία της ΝΑ Ευρώπης (Balkan Conference on Stability, Security and Cooperation in South Eastern Europe) και η Κέντρο-Ευρωπαϊκή Πρωτοβουλία (Central European InitiativeCΕI).

  • Τάσεις Αποσταθεροποίησης

 

  1. Αναβίωση του Εθνικισμού. Με το τέλος της διπολικής αντιπαράθεσης στις βαλκανικές χώρες εμφανίσθηκε η τάση της αποκατάστασης των «δεσμών» ανάμεσα στο «έθνος» και το «κράτος», να δημιουργηθούν δηλαδή εθνικά καθαρά κράτη. Η επιθυμία αυτή και η καχυποψία για τους άλλους ίσως να αποτελούν τις κύριες αιτίες των συγκρούσεων στα Βαλκάνια
  2. Έλλειψη Σταθερών Δημοκρατικών Θεσμών. Το σύνολο των πρώην κομουνιστικών κρατών έχει εισέλθει σε μια επώδυνη μεταβατική περίοδο κατά την οποία επιχειρείται η αλλαγή των παλαιών δομών και η δημιουργία νέων τόσο σε πολιτικό όσο και σε οικονομικό επίπεδο. Η έλλειψη ισχυρών δημοκρατικών θεσμών οδηγεί στη δημιουργία «προσωποπαγών» καθεστώτων ή στην παρατεταμένη πολιτική αστάθεια
  3. Οργανωμένο Έγκλημα. Ένα από τα χαρακτηριστικά των οικονομιών που βρίσκονται στη διαδικασία της μετάβασης στην οικονομία της ελευθερης αγοράς είναι η εμφάνιση του οργανωμένου εγκλήματος. Το οργανωμένο έγκλημα στις οικονομίες των πρώην κομουνιστικών βαλκανικών κρατών βρίσκει ιδανικές συνθήκες να αναπτυχθεί καθώς υπάρχει έλλειψη ισχυρών θεσμών και ελεγκτικών μηχανισμών. Το οργανωμένο έγκλημα εκμεταλλευόμενο τους ασθενείς θεσμούς διεισδύει μέσα στο κράτος το διαφθείρει και υπονομεύει κάθε προσπάθεια για εκσυγχρονισμό. Στην περίπτωση των Βαλκανίων, ως επι το πλείστον, το οργανωμένο έγκλημα καλύπτεται πίσω από τον εθνικισμό.

  • Απειλές και Κίνδυνοι Ασφαλείας στη βαλκανική Χερσόνησο

 

Απειλές για τα Βαλκάνια. Η αμφισβήτηση του status quo της περιοχής, όπως αυτό έχει διαμορφωθεί από τα τέλη του 19ου και 20ου αιώνα, καθιστά τα Βαλκάνια ως τη μόνη περιοχή της Ευρώπης όπου είναι πιθανή μια στρατιωτική σύγκρουση.

Κίνδυνοι για την Ασφάλεια στα Βαλκάνια. Η Αποσταθεροποίηση των Κρατών της Βαλκανικής είναι ο μεγαλύτερος κίνδυνος για τα Βαλκάνια. Η αποσταθεροποίηση πιθανόν να είναι το αποτέλεσμα:

  • Εθνοτικής σύγκρουσης.
  • Επικράτηση αυταρχικών εθνικιστικών τάσεων.
  • Οικονομική Κατάρρευση.

Η πιθανή αποσταθεροποίηση ίσως να ληφθεί ως ευκαιρία από άλλες χώρες της περιοχής για την εκπλήρωση των αλυτρωτικών τους επιδιώξεων με αποτέλεσμα τη γενική αποσταθεροποίηση των Βαλκανίων.

  1. Μαζική Μετανάστευση. Το αυξανόμενο επίπεδο αστάθειας σε συνδυασμό με τις αδύναμες οικονομίες στα Βαλκάνια, δημιουργούν τις συνθήκες για τη δημιουργία ενός κύματος μεταναστών που θα κατευθυνθούν προς τις γειτονικές χώρες και τη δυτική Ευρώπη
  2. Αυτονομιστικά κινήματα. Οι αυτονομιστές πιστεύουν ότι με την ένοπλη δράση θα πετύχουν την απόσχιση περιοχών των Βαλκανίων. Η επιτυχία της δράσης των αυτονομιστικών ομάδων ενισχύει τη θέλησή τους για την απελευθέρωση και άλλων περιοχών χωρίς να υπάρχει ένα ορατό τέλος.
  3. Διεθνής Τρομοκρατία. Τα Βαλκάνια αποτελούν ένα ιδανικό πεδίο δράσης για τη διεθνή τρομοκρατία, καθώς στην περιοχή συνυπάρχουν όλοι εκείνοι οι παράγοντες που μπορούν να την προσελκύσουν όπως ο εθνικισμός, ο θρησκευτικός φανατισμός, οι φιλόδοξοι πολιτικοί, οι δυσαρεστημένοι πολίτες, οικονομικά εξαθλιωμένα τμήμα πληθυσμού.
  4. Εθνικισμός και ο Αλυτρωτισμός. Ο εθνικισμός και ο αλυτρωτισμός αποτελούν απειλές γιατί ενισχύουν την καχυποψία μεταξύ των βαλκανικών χωρών και ταυτόχρονα όπου εκδηλώνονται σκοπεύουν στην βιαία αλλαγή των υπαρχόντων συνόρων. Οι εθνικιστές, θέλοντας να δημιουργήσουν εθνικά κράτη, οδηγούνται σε συμπεριφορές αντιδημοκρατικές. Η συμπεριφορά αυτή ενισχύει την καχυποψία και βαθαίνει το χάσμα μεταξύ των ανθρώπων, καθιστώντας αδύνατη την εξεύρεση λύσης μέσα από διαπραγματεύσεις.
  5. Οργανωμένο Έγκλημα. Το οργανωμένο έγκλημα είναι ενδεχόμενο να αποτελέσει σοβαρή απειλή για τη σταθερότητα της περιοχής. Οι αδύναμες οικονομίες σε συνδυασμό με τους αναποτελεσματικούς θεσμούς δημιουργούν τις ιδανικές συνθήκες για τη δράση του οργανωμένου εγκλήματος. Η στενή σχέση του οργανωμένου εγκλήματος με την εξουσία περιορίζει την τελευταία να προχωρήσει σε λήψη μέτρων για τον εκσυγχρονισμό και τη βελτίωση του πολιτικού και οικονομικού συστήματος.

Συμπεράσματα
Κατά τη μεταψυχροπολεμική περίοδο τα Βαλκάνια συνεχίζουν να αποτελούν μια ευρωπαϊκή περιφέρεια όπου ο κίνδυνος αποσταθεροποίησης είναι ορατός. Η άποψη αυτή ενισχύεται από το γεγονός ότι τα Βαλκάνια αποτελούν μια περιοχή έντονων αντιφάσεων καθώς συνυπάρχουν οι τάσεις αποσταθεροποίησης μ’ αυτές της σταθεροποίησης και της συνεργασίας. Είναι χαρακτηριστικό ότι από τη μια πλευρά οι βαλκανικές χώρες προσπαθούν να ενταχθούν στην υπερεθνική Ευρωπαϊκή Ένωση και το ΝΑΤΟ της συλλογικής προσπάθειας και από την άλλη επιδιώκουν τη διαίρεση και τη δημιουργία εθνικά καθαρών Κρατών.

Η απειλή στρατιωτικής σύγκρουσης παραμένει ορατή στην περιοχή των Βαλκανίων καθώς κάποιες χώρες αμφισβητούν το Status Quo, που έχει διαμορφωθεί στη περιοχή.

Το ΝΑΤΟ έχει να αντιμετωπίσει ένα σύνολο ασύμμετρων απειλών διαφορετικών από τις απειλές της περιόδου του ψυχρού πολέμου για τις όποιες δημιουργήθηκε. Το γεγονός αυτό θέτει νέες προκλήσεις για τη Συμμαχία.Οι προκλήσεις αυτές αφορούν το δόγμα, την τακτική, τη συνεργασία με δυνάμεις εκτός ΝΑΤΟ και τη δημιουργία καταλλήλων δυνάμεων για την αντιμετώπιση των κινδύνων που έχουν αναφερθεί.

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s