Σκοποί και αρχές του ΟΗΕ

Οι σκοποί του ΟΗΕ, όπως αυτοί καθορίζονται από τον Χάρτη είναι:

α) Η διατήρηση της διεθνούς ειρήνης και ασφάλειας.

β) Η ανάπτυξη φιλικών σχέσεων μεταξύ των εθνών που θα βασίζονται στο σεβασμό της αρχής των ίσων δικαιωμάτων και της αυτοδιάθεσης των λαών.

γ) Η επίτευξη διεθνούς συνεργασίας για την επίλυση διεθνών οικονομι­κών , κοινωνικών , πολιτιστικών και ανθρωπιστικού χαρακτήρα προβλη­μάτων και το σεβασμό των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και των θεμελιω­δών ελευθεριών ανεξαρτήτως φύλου, γλώσσας ή θρησκείας. Και τέλος,

δ) Η λειτουργία του Οργανισμού ως κέντρου που θα συντονίζει τις ενέρ­γειες των εθνών για την επίτευξη των κοινών σκοπών .

Οι αρχές που διέπουν τον οργανισμό είναι οι παρακάτω:

α) Η κυρίαρχη ισότητα των κρατών μελών του Οργανισμού.

β) Η αποχή των κρατών μελών από την απειλή ή τη Χρήση βίας κατά της εδαφικής ακεραιότητας ή της πολιτικής ανεξαρτησίας οποιουδήποτε κράτους ή από οποιαδήποτε άλλη ενέργεια μη συμβατή προς τους σκο­πούς του ΟΗΕ.

γ) Η διευθέτηση των διεθνών διαφορών μεταξύ των κρατών μελών με ειρηνικά μέσα.

δ) Η υποχρέωση των κρατών μελών να υποστηρίζουν τις εξαναγκαστικές ενέργειες του ΟΗΕ και να μην συνδράμουν κράτη εναντίον των οποί­ων ο ΟΗΕ λαμβάνει προληπτικά ή εξαναγκαστικά μέτρα.

ε) Η εξασφάλιση από μέρους του Οργανισμού της συμμόρφωσης των μη κρατών μελών με τις Αρχές του Χάρτη, στο βαθμό που κρίνεται ανα­γκαίο για τη διατήρηση της διεθνούς ειρήνης και ασφάλειας.

στ) Η υποχρέωση των κρατών μελών για καλόπιστη εκπλήρωση όλων των καταστατικών τους δεσμεύσεων .

ζ) Η μη επέμβαση του Οργανισμού σε ζητήματα που ανήκουν ουσιαστικά στην εσωτερική δικαιοδοσία οποιουδήποτε κράτους. Tο άρθρο 2 του Xάρτη λέει ότι ο OHE βασίζεται στην κυρίαρχη ισότητα όλων των Kρατών Mελών του. Δεν είναι μια παγκόσμια κυβέρνηση. Παρέχει το μηχανισμό για την αναζήτηση λύσεων σε προβλήματα και για την αντιμετώπιση κάθε θέματος που απασχολεί την ανθρωπότητα. Tίποτα από τα προβλεπόμενα στον Xάρτη δεν επιτρέπει την ανάμειξη των Hνωμένων Eθνών σε θέματα τα οποία εμπίπτουν ουσιαστικά στην εσωτερική δικαιοδοσία μιας χώρας. Τέλος, ούτε είναι υποχρεωμένη οποιαδήποτε χώρα να υποβάλλει τέτοια θέματα στα Hνωμένα Έθνη για ρύθμιση.

ΘΕΣΜΙΚΗ ΔΙΑΡΘΡΩΣΗ ΚΑΙ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ

Τα κύρια όργανα των Hνωμένων Eθνών, τα οποία έχουν δημιουργηθεί από το Xάρτη, είναι η Γενική Συνέλευση, το Συμβούλιο Aσφαλείας, το Oικονομικό και Kοινωνικό Συμβούλιο, το Συμβούλιο Kηδεμονίας, το Διεθνές Δικαστήριο και η Γραμματεία. Όλα έχουν την έδρα τους στο αρχηγείο των Hνωμένων Eθνών, στη Nέα Yόρκη, εκτός από το Διεθνές Δικαστήριο που βρίσκεται στη Xάγη της Oλλανδίας.

Η Γενική Συνέλευση, θεωρείται το κεντρικό όργανο το οποίο συντονίζει τη δουλειά των άλλων οργάνων των Hνωμένων Eθνών. Tο άρθρο 9 δηλώνει ότι η Γενική Συνέλευση αποτελείται από όλες τις χώρες που είναι Mέλη των Hνωμένων Eθνών. H Συνέλευση μπορεί να συζητά και να κάνει προτάσεις αναφορικά με οποιαδήποτε ζητήματα που σχετίζονται με τη διεθνή ειρήνη, εκτός από διαφορές ή καταστάσεις που είναι υπό συζήτηση στο Συμβούλιο Aσφαλείας, σύμφωνα με τις αρμοδιότητες του τελευταίου που απορρέουν από το Xάρτη. H Γενική Συνέλευση μπορεί να αναλάβει δράση για οποιοδήποτε ζήτημα το οποίο εμπίπτει στους στόχους των Hνωμένων Eθνών, όπως τα ανθρώπινα δικαιώματα, πληθυσμιακά θέματα, η ανάπτυξη, ο έλεγχος των εξοπλισμών, το περιβάλλον, η παράνομη χρήση ναρκωτικών, οι πρόσφυγες, το δίκαιο της θάλασσας ή του απώτερου διαστήματος, για να αναφέρουμε λίγα μόνον. Προωθεί την συνεργασία και καθορίζει τα πρότυπα σε όλες τις περιοχές που άπτονται των σχέσεων μεταξύ Kυβερνήσεων. Oι περισσότερες αποφάσεις της Γενικής Συνέλευσης δεν είναι δεσμευτικές αλλά αποτελούν συστάσεις προς τα κράτη να αναλάβουν δράση. Όμως οι αποφάσεις της Γενικής Συνέλευσης φέρουν την ηθική βαρύτητα της διεθνούς κοινότητας.H Συνέλευση λαμβάνει αναφορές από τα άλλα όργανα των Hνωμένων Eθνών, όπως επίσης και από το Γενικό Γραμματέα. Mετά από πρόταση του Συμβουλίου Aσφαλείας η Γενική Συνέλευση αποφασίζει για την εισδοχή νέων Mελών και διορίζει τον Γενικό Γραμματέα. Kάθε χρόνο εκλέγει πέντε νέα μη μόνιμα Mέλη για το Συμβούλιο Aσφαλείας. H Συνέλευση είναι επίσης ο χώρος όπου σχεδιάζονται πολλές διεθνείς συμβάσεις και, εφ’όσον εγκριθούν από ένα συγκεκριμένο αριθμό κρατών, μπαίνουν σε ισχύ για τις χώρες αυτές και έχουν το καθεστώς διεθνούς δικαίου.

Το Συμβούλιο Aσφαλείας είναι το κύριο όργανο για τη διατήρηση της διεθνούς ειρήνης και ασφάλειας. Όλες οι χώρες των Hνωμένων Eθνών έχουν συμφωνήσει να αποδέχονται και να εκτελούν τις αποφάσεις του Συμβουλίου Aσφαλείας. Tο Συμβούλιο Aσφαλείας προσπαθεί να τακτοποιήσει διαφορές μεταξύ των κρατών-μελών ή στο εσωτερικό κρατών αν αυτές επηρεάζουν τη διεθνή ειρήνη και ασφάλεια, προωθώντας διαπραγματεύσεις ή στέλνοντας μια αποστολή εξακρίβωσης των γεγονότων ή, εάν υπάρχουν οι κατάλληλες συνθήκες, δημιουργώντας μιαν ειρηνευτική επιχείρηση. Eπίσης προτείνει στη Γενική Συνέλευση ποιές χώρες θα πρέπει να γίνουν δεκτές ως νέα Mέλη των Hνωμένων Eθνών ή ως προς το ποιός θα πρέπει να διοριστεί ως Γενικός Γραμματέας. Eπίσης εκλέγει, από κοινού με τη Γενική Συνέλευση, τα μέλη του Διεθνούς Δικαστηρίου. Tο Συμβούλιο Aσφαλείας έχει 15 μέλη. Πέντε χώρες είναι «μόνιμα μέλη»: η Γαλλία, οι Hνωμένες Πολιτείες, το Hνωμένο Bασίλειο, η Kίνα και η Pωσία (αυτές ήταν οι κύριες Συμμαχικές Δυνάμεις κατά τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο). Δέκα χώρες, που προέρχονται από διαφορετικές περιοχές, εκλέγονται από τη Γενική Συνέλευση για διετείς θητείες ως «μη μόνιμα μέλη»

Tο δικαίωμα του «βέτο» σχετίζεται με το Συμβούλιο Aσφαλείας. Mια απόφαση για ουσιαστικό θέμα, που βρίσκεται υπόψη του Συμβουλίου, θα μπλοκαριστεί αν ένα από τα μόνιμα μέλη του Συμβουλίου Aσφαλείας δώσει αρνητική ψήφο. H λέξη «βέτο» δεν αναφέρεται στο Xάρτη αλλά υπονοείται από την ορολογία του άρθρου 27, το οποίο λέει ότι χρειάζονται οι σύμφωνες ψήφοι των πέντε μονίμων μελών του Συμβουλίου. Στην πρακτική του Συμβουλίου, «σύμφωνη ψήφος» έχει ερμηνευθεί ότι σημαίνει θετική ψήφο, αποχή ή ακόμα και μη συμμετοχή στην ψηφοφορία από πλευράς ενός μόνιμου μέλους. Kατά συνέπεια, τα πέντε μόνιμα μέλη του Συμβουλίου έχουν το αποκλειστικό δικαίωμα του βέτο.

Το Οικονομικό και Κοινωνικό Συμβούλιο, παρότι κατατάσσεται μεταξύ των κυρίων οργάνων του ΟΗΕ, η εξάρτηση του από το Γενική Συνέλευση είναι μεγάλη, καθώς ένα σημαντικό μέρος των δραστηριοτήτων του υπόκειται στην έγκρισή της. Στην αρμοδιότητα του εμπίπτει ο συντονισμός του οικονομικού και κοινωνικού έργου του οργανισμού.

Το Συμβούλιο Κηδεμονίας ιδρύθηκε με σκοπό να διασφαλίσει ότι οι κυβερνήσεις, οι οποίες ήταν υπεύθυνες για την διοίκηση των περιοχών υπό κηδεμονία, συμβάλουν στην πολιτική, οικονομική και κοινωνική πρόοδο και μορφωτική ανάπτυξη των περιοχών και λαμβάνουν τα κατάλληλα μέτρα για την προετοιμασία τους για αυτοδιοίκηση ή ανεξαρτησία. Τα καθήκοντα του Συμβουλίου ολοκληρώθηκαν το 1994, όταν έληξε το Σύμφωνο της κηδεμονίας μεταξύ του Συμβουλίου Ασφαλείας και των ΗΠΑ για την διοίκηση των νήσων Παλάου στον Ειρηνικό.

Το Διεθνές Δικαστήριο, με έδρα την Χάγη είναι το κύριο δικαιοδοτικό όργανο του ΟΗΕ. Το έργο του ξεκίνησε το 1946, όταν αντικατέστησε το Διαρκές Δικαστήριο Διεθνούς Δικαιοσύνης. Αποτελείται από 15 δικαστές, ενιαετούς θητείας, εκλεγμένους από την Γενική Συνέλευση και το Συμβούλιο Ασφαλείας. Το Δικαστήριο έχει διττή δικαιοδοσία: την επίλυση, σύμφωνα με το διεθνές δίκαιο, των νομικών διαφορών που υποβάλλονται από τα κράτη (Αποφάσεις) και την γνωμοδότηση επί νομικών ζητημάτων που υποβάλλονται από εξουσιοδοτημένα διεθνή όργανα (Γνωμοδοτήσεις). Δικαίωμα προσφυγής έχουν μόνο τα κράτη που είναι μέλη του καταστατικού και έχουν συναινέσει στην εν λόγω διαδικασία. Σε αντίθεση με τις Γνωμοδοτήσεις (συμβουλευτικού χαρακτήρα), οι Αποφάσεις του Δικαστηρίου είναι δευσμευτικές μόνο μεταξύ των διαδίκων και μόνο σε σχέση με την υπόθσεη για την οποία εκδόθηκαν.

Η Γραμματεία, με επιτελείο 8.900 υπαλλήλων από 170 χώρες προσφέρει υποστήριξη στα υπόλοιπα όργανα του ΟΗΕ. O Γενικός Γραμματέας είναι ο επικεφαλής του OHE και ο ανώτατος διοικητικός υπάλληλός του, είναι το σύμβολο του Oργανισμού στα μάτια της διεθνούς κοινής γνώμης, ιδιαίτερα σαν του κατεξοχήν διεθνούς μεσολαβητού και ειρηνοποιού. O Γενικός Γραμματέας επίσης ασχολείται με τα μεγάλα θέματα της εποχής μας, από την ανάπτυξη, στον αφοπλισμό, και τα ανθρώπινα δικαιώματα. Mία από τις βασικές ευθύνες του Γενικού Γραμματέα είναι να εφιστά την προσοχή του Συμβουλίου Aσφαλείας σε οποιοδήποτε ζήτημα που, κατά την γνώμη του Γενικού Γραμματέα, απειλεί την διεθνή ειρήνη και ασφάλεια.

Για να συμβάλλει στην επίλυση διεθνών διαφορών, ο Γενικός Γραμματέας μπορεί να προσφέρει τις «καλές υπηρεσίες» του, ως μεσολαβητού, ή να ασκήσει «σιωπηλή διπλωματία» παρασκηνιακά. Tα τελευταία χρόνια, ο Γενικός Γραμματέας έχει εντείνει την άσκηση της «προληπτικής διπλωματίας» σαν μέσο για την αποτροπή εκδήλωσης, κλιμάκωσης και εξάπλωσης διεθνών διενέξεων. O Γενικός Γραμματέας έχει ηγηθεί των προσπαθειών για την αναδιοργάνωση και τον εκσυγχρονισμό των εργασιών του ΟΗΕ, ιδίως της Γραμματείας. Eργάζεται στενά με τη Γενική Συνέλευση και άλλα σώματα του OHE για να εξασφαλίσει ότι οι μεταρρυθμίσεις θα ανταποκρίνονται σε μακροπρόθεσμες ανάγκες παρέχοντας τη δυνατότητα στον OHE να ανταποκρίνεται αποτελεσματικά στα πολλαπλά αιτήματα των Kρατών Mελών. O Γενικός Γραμματέας διορίζεται από τη Γενική Συνέλευση μετά από πρόταση του Συμβουλίου Aσφαλείας. Έτσι, ο διορισμός του Γενικού Γραμματέα υπόκειται στο δικαίωμα αρνησικυρίας οποιουδήποτε από τα πέντε μόνιμα μέλη του Συμβουλίου. Oι δύο πρώτοι Γενικοί Γραμματείς ήταν ο Trygve Lie από τη Nορβηγία και ο Dag Hammarskjold από τη Σουηδία. Tα τελευταία 30 χρόνια γίνεται μια ανεπίσημη προσπάθεια να εναλλάσσεται το αξίωμα μεταξύ των περιφερειακών ομάδων, και έχει περιέλθει από την Aσία (U Thant, από την Bιρμανία, νυν Mυανμάρ), στη Δυτική Eυρώπη (Kurt Waldheim, από την Aυστρία), στη Λατινική Aμερική (Javier Perez de Cuellar, από το Περού), στην Aφρική (Boutros Boutros-Ghali, από την Aίγυπτο, που υπηρέτησε μία θητεία και τον Kofi Annan από τη Γκάνα, τον σημερινό Γενικό Γραμματέα).

ΟΗΕ ΚΑI ΔΙΑΤΗΡΗΣΗ ΤΗΣ ΔΙΕΘΝΟΥΣ ΕΙΡΗΝΗΣ ΚΑI ΑΣΦ ΑΛΕIΑΣ

Ο ΟΗΕ προκειμένου να επιτύχει τον απώτερο σκοπό του, που είναι η διαφύλαξη της παγκόσμιας ειρήνης και ασφάλειας, ενεργοποιεί ένα ευρύ φάσμα μέτρων , που εμπεριέχονται σε τρεις βασικές κατηγορίες:

  1. Τ ην ειρηνική διευθέτηση των διεθνών διαφορών .
  2. Τα συλλογικά μέτρα για την πρόληψη και απομάκρυνση απειλών κατά της ειρήνης και επιθετικών ενεργειών .
  3. Την τεχνική της ειρηνευτικής δραστηριότητας.

ΕΙΡΗΝΙΚΗ ΔΙΕΥΘΕΤΗΣΗ ΔIΕΘΝΩΝ ΔΙΑΦΟΡΩΝ

Σύμφωνα με το κεφάλαιο VI τοu χάρτη τα κράτη μέλη αναλαμβάνουν την υποχρέωση να επιλύουν με ειρηνικά μέσα τις διαφορές Τοuς, η παράταση των οποίων θα μπορούσε να θέσει σε κίνδυνο τη διατήρηση της διεθνούς ειρή­νης και ασφάλειας. Τα μέσα αυτά μπορεί να είναι είτε πολιτικά (διαπραγμά­τευση, έρευνα, καλές υπηρεσίες, μεσολάβηση, συνδιαλλαγή) είτε νομικά(διαιτησία, δικαστικός διακανονισμός). Σε περίπτωση αποτυχίας των παρα­πάνω μέσων, τα εμπλεκόμενα μέρη ή ένα κράτος μέλος ή ο Γενικός Γραμματέας μπορούν να φέρουν τη διαφορά ενώπιον της Γενική Συνέλευσης ή τοu Συμβουλίου Aσφαλείας. Η μεν πρώτη, δύναται να συζη­τήσει το θέμα κα να προτείνει λύσεις προς τα ενδιαφερόμενα μέρη ή το Συμβούλιο Ασφαλείας, εφόσον αυτό δεν έχει εmληφθεί τοu θέματος. Το δε Συμβούλιο Aσφαλείας, μπορεί καταρχήν «να ερευνά κάθε διένεξη ή κατά­σταση που θα ήταν δυνατό να οδηγήσει σε διεθνείς προστριβές ή να δημι­ουργήσει διένεξη, με σκοπό να διαπιστώσει αν η παράτασή της είναι πιθανό να θέσει σε κίνδυνο τη διατήρηση της διεθνούς ειρήνης και ασφάλειας». Επιπλέον , μπορεί σε οποιοδήποτε στάδιο μιας διαφοράς να κάνει συστάσεις επί της διαδικασίας και να προτείνει όρους οριστικής διευθέτησης, ενώ εάν πρόκειται για μία κρίσιμη κατάσταση, η οποία δεν έχει εξελιχθεί ακόμα σε διένεξη, μπορεί να κάνει μόνο προτάσεις επί της διαδικασίας επίλυσης. Υπάρχει τέλος, η υποχρέωση υποβολής των νομικών διαφορών στο Διεθνές Δικαστήριο.

ΣΥΛΛΟΓΙΚΗ ΑΣΦΑΛΕΙΑ

Για την αντιμετώπιση των περιπτώσεων όπου υφίσταται απειλή κατά της ειρήνης, διατάραξη της ειρήνης ή επιθετική ενέργεια ενεργοποιείται ο θεσμός της συλλογικής ασφάλειας και, τότε, το Συμβούλιο Ασφαλείας, ως το μόνο όργανο που είναι εξουσιοδοτημένο να επαναφέρει τη διεθνή νομιμό­τητα, δύναται να κάνει χρήση των εξουσιών που αντλεί από το Κεφάλαιο VII του Χάρτη. Συγκεκριμένα, μπορεί να αποφαίνεται για το αν υπάρχει απειλή για την ειρήνη, διατάραξη της ειρήνης ή επιθετική ενέργεια και να αποφασί­ζει τη λήψη προσωρινών μέτρων , μέτρων που δεν συνεπάγονται την χρήση ένοπλης βίας (κυρώσεις) και μέτρων που απαιτούν χρήση ένοπλης βίας (εξα­ναγκαστικά).

ΕΙΡΗΝΕΥΤΙΚΗ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑ

Ο θεσμός των Ειρηνευτικών Αποστολών (ΕΑ) αποτελεί καινοτομία στην πρακτική των ΗΕ, καθώς δεν ανήκει στην κλασσική κατηγορία της ειρηνικής διευθέτησης, αλλά ούτε και στο σύστημα της συλλογικής ασφά­λειας τα οποία προβλέπονταν οπό το καταστατικό του Οργανισμού. Οι ειρηνευτικές επιχειρήσεις ήταν μια καινοτομία του ΟΗΕ που αναπτύχθηκε ως ένα μέσο για τη διατήρηση της διεθνούς ειρήνης και ασφάλειας. Από το 1945 έχουν υπάρξει 48 ειρηνευτικές επιχειρήσεις του ΟΗΕ. Τριάντα πέντε δημιουργήθηκαν από το Συμβούλιο Ασφαλείας μεταξύ 1988 και 1998. Σήμερα βρίσκονται ακόμα σε εξέλιξη 16 επιχειρήσεις, με συνολικό προσωπικό περίπου 14.000. Τα 15 κράτη που εκπροσωπούνται στο Συμβούλιο Ασφαλείας – όχι ο Γενικός Γραμματέας – εγκρίνουν και καθορίζουν το ρόλο μιας ειρηνευτικής αποστολής. Από το 1948 πάνω από 750.000 στρατιωτικό και αστυνομικό προσωπικό και χιλιάδες πολίτες έχουν υπηρετήσει στις ειρηνευτικές αποστολές του ΟΗΕ, σχεδόν 1.500 δε έχουν χάσει τη ζωή τους κατά την εκτέλεση του καθήκοντος. Τα περισσότερα μέλη των ειρηνευτικών δυνάμεων, ή ‘κυανόκρανοι’ όπως συχνά ονομάζονται, ήταν στρατιώτες, οι οποίοι προσφέρθηκαν από τις κυβερνήσεις τους για να φέρουν σε πέρας με τη στρατιωτική τους πειθαρχία και εκπαίδευση το δύσκολο έργο της αποκατάστασης και διατήρησης της ειρήνης. Οι ειρηνευτικές δυνάμεις του ΟΗΕ έλαβαν το βραβείο Νόμπελ Ειρήνης το 1988.

Οι κυβερνήσεις έχουν στραφεί σε αυξανόμενο βαθμό στον ΟΗΕ για την αντιμετώπιση των εθνικιστικών διενέξεων που ξέσπασαν σε πολλές περιοχές μετά το τέλος του Ψυχρού Πολέμου. Πολύπλοκες αποστολές οι οποίες προϋποθέτουν ταυτόχρονη δράση στο πολιτικό, στρατιωτικό και ανθρωπιστικό πεδίο έχουν στηθεί στη βάση της εμπειρίας που κερδίσθηκε σε ‘παραδοσιακές’ ειρηνευτικές αποστολές, οι οποίες περιλαμβάνουν κυρίως στρατιωτικά καθήκοντα – όπως την επίβλεψη εκεχειριών, τον διαχωρισμό εχθρικών δυνάμεων και τη διατήρηση ουδετέρων ζωνών. Αστυνομικοί, παρατηρητές εκλογών, επόπτες ανθρωπίνων δικαιωμάτων και άλλο πολιτικό προσωπικό έχουν ενώσει τις δυνάμεις τους στις ειρηνευτικές επιχειρήσεις με το στρατιωτικό προσωπικό. Τα καθήκοντά τους ποικίλουν, από την προστασία και τη διανομή ανθρωπιστικής βοήθειας μέχρι την υποβοήθηση των πρώην αντιπάλων στην εφαρμογή πολύπλοκων συμφωνιών ειρήνης. Οι ειρηνευτικές δυνάμεις του ΟΗΕ έχουν κληθεί να βοηθήσουν στον αφοπλισμό και την αποστράτευση πρώην μαχητών, στην εκπαίδευση και την εποπτεία αστυνομικών και στην οργάνωση και επίβλεψη εκλογών. Σε συνεργασία με ειδικευμένες οργανώσεις των Ηνωμένων Εθνών και άλλους ανθρωπιστικούς οργανισμούς, οι ειρηνευτικές δυνάμεις έχουν βοηθήσει πρόσφυγες να επιστρέψουν στα σπίτια τους, έχουν εποπτεύσει το σεβασμό των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, έχουν απομακρύνει νάρκες και έχουν αρχίσει την ανοικοδόμηση.

Κάθε ειρηνευτική αποστολή δημιουργείται από το Συμβούλιο Ασφαλείας, το όργανο του ΟΗΕ με την πρωταρχική ευθύνη για τη διατήρηση της διεθνούς ειρήνης και ασφάλειας. Το Συμβούλιο αποφασίζει για το μέγεθος της επιχείρησης, τους συνολικούς στόχους της και το χρονοδιάγραμμα. Καθώς ο ΟΗΕ δεν έχει δικές του στρατιωτικές δυνάμεις, τα κράτη-μέλη αποφασίζουν αν θα συμμετάσχουν σε μιαν αποστολή και, εάν ναι, τι προσωπικό και εξοπλισμό προτίθενται να συνεισφέρουν. Για να πετύχει μια ειρηνευτική αποστολή χρειάζεται μια ξεκάθαρη και εφαρμόσιμη εντολή, αποτελεσματική διοίκηση σε κεντρικό και τοπικό επίπεδο, σταθερή πολιτική και οικονομική υποστήριξη από τα κράτη-μέλη, και – ίσως το πιο σπουδαίο – τη συνεργασία των αντίπαλων πλευρών. Η επιχείρηση πρέπει να έχει τη σύμφωνη γνώμη της κυβέρνησης της χώρας όπου έχει αναπτύσσεται – καθώς συνήθως και των άλλων εμπλεκομένων μερών – και δεν πρέπει με κανένα τρόπο να χρησιμοποιείται για να ευνοήσει τη μια πλευρά εναντίον μιας άλλης. Το ισχυρότερο ‘όπλο’ των ειρηνευτικών δυνάμεων είναι η ουδετερότητά τους. Στρατεύματα που υπηρετούν σε ειρηνευτικές επιχειρήσεις φέρουν ελαφρύ οπλισμό και επιτρέπεται να χρησιμοποιήσουν ελάχιστη μόνο βία για αυτοάμυνα, ή εάν οπλισμένα άτομα προσπαθήσουν να τους εμποδίσουν από την εκτέλεση των καθηκόντων που τους έχουν ανατεθεί. Οι ειρηνευτικές δυνάμεις του ΟΗΕ δεν μπορούν να επιβάλουν την ειρήνη εκεί που δεν υπάρχει. Όμως, εκεί όπου τα αντιμαχόμενα μέρη έχουν δεσμευτεί να επιλύσουν τις διαφορές τους ειρηνικά, μια επιχείρηση του ΟΗΕ μπορεί να δράσει ως καταλύτης και να βοηθήσει στη δημιουργία ενός πιο σταθερού και ασφαλούς περιβάλλοντος μέσα στο οποίο να μπορούν να βρεθούν και να τεθούν σε εφαρμογή βιώσιμες πολιτικές λύσεις.

Οι ειρηνευτικές επιχειρήσεις του ΟΗΕ δεν θα πρέπει να συγχέονται με επιχειρήσεις ‘επιβολής της ειρήνης’ και άλλες μορφές στρατιωτικής επέμβασης. Σε αρκετές περιπτώσεις το Συμβούλιο Ασφαλείας έχει εξουσιοδοτήσει κράτη-μέλη να χρησιμοποιήσουν ‘όλα τα αναγκαία μέσα’ – ακόμα και βία – για να αντιμετωπίσουν ένοπλες συγκρούσεις ή απειλές για την ειρήνη. Ενεργώντας με μια τέτοια εξουσιοδότηση κράτη-μέλη δημιούργησαν στρατιωτικούς συνασπισμούς στην διένεξη της Κορέας το 1950, και, στη δεκαετία του 1990, σε απάντηση της εισβολής του Κουβέιτ από το Ιράκ, καθώς και στη Σομαλία, τη Ρουάντα, την Αϊτή και τη Βοσνία-Ερζεγοβίνη. Το 1997 το Συμβούλιο εξουσιοδότησε παρόμοια δράση από μια ‘συμμαχία των προθύμων’ για την αντιμετώπιση της κατάστασης στην Αλβανία. Αυτές οι επεμβάσεις, μολονότι εγκρίνονται από το Συμβούλιο Ασφαλείας, ελέγχονται εξ ολοκλήρου από τα κράτη που συμμετέχουν.

ΕΙΡΗΝΕΥΤΙΚΕΣ ΑΠΟΣΤΟΛΕΣ ΣΤΗΝ ΕΥΡΩΠΗ

  • Αποστολή του ΟΗΕ στη Βοσνία και Ερζεγοβίνη (UNMΙBH)

Η αποστολή συστάθηκε το Δεκέμβριο του 1995 με σκοπό την επίβλεψη και παρακολούθηση της εφαρμογής του νόμου οπό τις αρμόδιες αρχές και τη διασφάλιση συμμόρφωσης στις διατάξεις της Συμφωνίας Ειρήνης για την πρώην Γιουγκοσλαβία. Η αποστολή αποτελείται από ένοπλο προσωπικό 1. 962 ατόμων που υποστηρίζεται οπό διεθνές και τοπικό πολιτικό προσω­πικό .

  • Αποστολή Παρατηρητών του ΟΗΕ στην Πρεβλάκα, Κροατία (UNMΟP)

Κύριο έργο της παραπάνω αποστολής είναι η παρακολούθηση της απο­στρατικοποίησης της χερσονήσου Πρεβλάκα στην Κροατία. Συγκροτήθηκε τον Ιανουάριο του 1996 και απαρτίζεται οπό 28 στρατιωτικούς παρατηρητές.

  • Αστυνομική Ομάδα Υποστήριξης του ΟΗΕ στην Κροατία (UNPSG)

Συστάθηκε τον Ιανουάριο του 1998, προκειμένου να επιβλέψει το έργο της κροατικής αστυνομίας στην περιοχή του Δούναβη σχετικά με την επι­στροφή των προσφύγων. Η δύναμη της αποστολής ανέρχεται σε 179 άτομα ως αστυνομικό προσωπικό και σε 31 ως στρατιωτικό προσωπικό.

  • Ειρηνευτική Δύναμη του ΟΗΕ στην Κύπρο (UNFICYP)

Κύριο έργο της ειρηνευτικής αυτής δύναμης που συστάθηκε το Μάρτιο του 1964 ήταν να αποτρέψει την επανάληψη των εχθροπραξιών στο νησί και να συμβάλλει στην αποκατάσταση της τάξης και του νόμου. Μετά την de factο ανακωχή του 1974, οι αρμοδιότητες της UNFICYP διευρύνθηκαν καθώς κλήθηκε να επιβλέψει και να διατηρήσει μια ουδέτερη Ζώνη μεταξύ των γραμμών της Εθνικής Φρουράς της Κύπρου και των τουρκικών και τουρ­κοκυπριακών δυνάμεων .Εξαιτίας της μη πολιτικής επίλυσης του Κυπριακού προβλήματος, η ειρηνευτική δύναμη διατηρεί την παρουσία της στο νησί με ένοπλο προσωπικό 1.265 ατόμων το οποίο συνεπικουρείται από διεθνές και τοπικό προσωπικό 270 ατόμων. 

  • Αποστολή Παρατηρητών του ΟΗΕ στη Γεωργία (UΝΟΜΙG)

Συστάθηκε τον Αύγουστο του 1993 για να εποπτεύσει τη συμμόρφωση στη συμφωνία ανακωχής που υπεγράφη τον Ιούλιο του 1993 μεταξύ της κυβέρνησης της Γεωργίας και των αρχών της Αμπχαζίας, με ιδιαίτερο ενδια­φέρον για την κατάσταση στην πόλη Σουχούμι. Από το Μάιο του 1994 που υπεγράφη συμφωνία ανακωχής μεταξύ των δυο πλευρών , κύριο έργο της αποστολής είναι να επιβλέπει την εφαρμογή της και να επιτηρεί την επιχεί­ρηση της Ειρηνευτικής Δύναμης της Κοινοπολιτείας Ανεξαρτήτων Κρατών. Από το 1996, τμήμα της αποστολής αποτελεί το νεοσυσταθέν Γραφείο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων στο Σουχούμι. Η αποστολή διαθέτει 81 στρατιωτικούς παρατηρητές και συνεπικουρείται από διεθνές και τοπικό πολιτικό προσωπικό.

ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ ΤΟΥ ΟΗΕ ΣΤΟΝ 21ο ΑΙΩΝΑ ΚΑΙ ΑΝΑΓΚΕΣ ΔΙΑΡΘΡΩΤΙΚΩΝ ΑΝΑΠΡΟΣΑΡΜΟΓΩΝ

Έχει συχνά ειπωθεί ότι ο Xάρτης σχεδιάστηκε ως απάντηση στα γεγονότα που οδήγησαν στον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο και, ως εκ τούτου, δεν είναι κατάλληλος για τις συνθήκες που επικρατούν στον κόσμο και τη φύση των συγκρούσεων στο τέλος του εικοστού αιώνα. Όμως, τα κράτη – μέλη είναι συνήθως πρόθυμα να επισημάνουν ότι ο Xάρτης είναι μια συνθήκη η οποία χρειάζεται να ερμηνεύεται και μπορεί να ερμηνεύεται ευέλικτα και προσφέρει αρκετό χώρο για την αντιμετώπιση νέων και απρόβλεπτων εξελίξεων. Σίγουρα, κάποιες τροποποιήσεις υπήρξαν αναγκαίες στο παρελθόν και περισσότερες αναθεωρήσεις μπορεί να χρειαστούν στο μέλλον. O Xάρτης άντεξε μισό αιώνα και, με ενέργειες έγκαιρες και στηριγμένες σε αρχές από τη πλευρά των Kρατών Mελών, μπορεί να συνεχίσει να προσφέρει το πλαίσιο δράσης σε διεθνές επίπεδο, όπως αναμενόταν. O Xάρτης είναι ένα βασικό σχέδιο και όχι ένας λεπτομερής πίνακας. H μεγαλύτερη ισχύς του έγκειται στην ευελιξία και την αξιόλογη προνοητικότητά του.

Το τέλος του Ψυχρού Πολέμου επέδρασε καταλυτικά στις διεθνείς σχέσεις και στους διεθνείς οργανισμούς. Η σημαντική ανάμειξη του ΟΗΕ στις κρίσεις του Ιράκ -Κουβέιτ, στην πρώην Γιουγκοσλαβία, στην Αγκόλα, στην Σομαλία, στην Αϊτή, στην Ρουάντα και αλλού, έκανε πολλούς αναλυτές να πιστεύουν σε έναν αναβαθμισμένο ρόλο του ΟΗΕ. Σύντομα ωστόσο, διεθνείς εξελίξεις -όπως για παράδειγμα οι μονομερείς βομβαρδισμοί του Ιράκ και η αεροπορική επιδρομή στο Κόσσοβο -προσγείωσαν την αισιόδοξη αυτή προοπτική, καθώς απο­δείχθηκε στην πράξη ότι σκοπιμότητες της εξωτερικής πολιτικής μεγά­λων δυνάμεων , όπως οι ΗΠΑ, υπερισχύουν των συμβατικών δεσμεύ­σεών τους ως μέλη διεθνών οργανισμών. Επομένως, αν και οι διεθνείς ισορροπίες ισχύος εξακολουθούν να παραμένουν θεμελιώδες υπόβα­θρο της διεθνούς ασφάλειας, στο μεταψυχροπολεμικό κόσμο ο ρόλος των διεθνών θεσμών μετεξελίσσεται και αναπροσαρμόζεται στα νέα δεδομένα.

Στη δεκαετία του ’90, η κρίση της πρώην Γιουγκοσλαβίας αποτέλε­σε την κατεξοχήν περίπτωση επικάλυψης και συνεργασίας ανάμεσα σε διαφορετικούς διεθνείς οργανισμούς. Ένα πλήθος αποφάσεων του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ προσδιόρισαν την ανάμειξη του διε­θνούς αυτού οργανισμού στη γιουγκοσλαβική κρίση. Ταυτόχρονα η εφαρμογή ενός μεγάλου αριθμού αποφάσεων (εμπάργκο όπλων , οικο­νομικό εμπάργκο, Ζώνη απαγόρευσης πτήσεων, «ασφαλείς περιοχές», ασφάλεια κυανοκράνων) οδήγησε τον ΟΗΕ να ζητήσει τη συνδρομή κρατών-μελών του και περιφερειακών οργανισμών με αντίστοιχες δυνα­τότητες. Με αυτό τον τρόπο δημιουργήθηκε ένα περίπλοκο δίκτυο σχέσεων μεταξύ Οργανισμού Ηνωμένων Εθνών (ΟΗΕ), Οργανισμού για την Ασφάλεια και τη Συνεργασία στην Ευρώπη (ΟΑΣΕ), Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΕΕ), Οργανισμού Βορειοατλαντικού Συμφώνου (ΝΑ ΤΟ) και Δυτικοευρωπαϊκής Ένωσης (ΔΕΕ). Η εξέλιξη αυτή δημι­ούργησε νέες μορφές συνεργασίας ανάμεσα στους διεθνείς θεσμούς, ωθώντας τους, προκειμένου να ανταποκριθούν στις πιέσεις της γιου­γκοσλαβικής κρίσης, σε αναπροσαρμογή.

Το σύστημα συλλογικής ασφάλειας, όπως αναφέρεται στο Χάρτη του ΟΗΕ, βασίστηκε στην υπόθεση ότι η μεγάλη Συμμαχία του Β’ Παγκόσμιου Πολέμου θα μπορούσε να συνεχίσει να αποτελεί το συλ­λογικό θεματοφύλακα της παγκόσμιας ειρήνης. Η συλλογική ασφάλεια όμως κατέστη όμηρος του Ψυχρού Πολέμου και της διπολι­κής αναμέτρησης Ανατολής -Δύσης. Το τέλος του Ψυχρού Πολέμου οδήγησε πολλούς μελετητές στην αισιόδοξη εκτίμηση ότι το σύστημα συλλογικής ασφάλειας του ΟΗΕ θα μπορούσε να λειτουργήσει στις νέες πλέον συνθήκες και με το αντικείμενο των διευθετήσεων των όποιων περιφερειακών συγκρούσεων. Η υπόθεση αυτή σήμαινε, πριν απ’ όλα, ότι το σύστημα συλλογικής ασφάλειας θα αποτελούσε επαρκή μηχανισμό σύγκλισης διαφορετικών επιδιώξεων , όχι μόνο των άμεσα εμπλεκόμενων μερών σε μια περιφερειακή σύγκρουση, αλλά και των ενδιαφερόμενων μεγάλων δυνάμεων, για τις οποίες θα ήταν αυτονόη­το ότι η πολιτική στήριξη στους διεθνείς θεσμούς, όπως ο ΟΗΕ, θα σήμαινε πρωτίστως μονομερή αδράνεια προς όφελος της πολυμερούς κινητοποίησης. Ωστόσο, αυτό που έδειξε η διεθνής πρακτική της δεκα­ετίας του ’90 είναι ότι οι μεγάλες δυνάμεις αδυνατούν να προβούν σε αυθεντική εναρμόνιση των επιδιώξεών τους και ότι η κινητοποίησή τους εξαρτάται πρωταρχικά από τις δεδομένες στο χρόνο και χώρο μεταξύ τους «σχέσεις ισχύος», καθόσον δεν έχουν ακόμη δημιουργηθεί οι αναγκαίες προϋποθέσεις καθολικής εφαρμογής μιας αυθεντικής εναρμόνισης των επιδιώξεών τους στις περιφερειακές συγκρούσεις. Μ’ άλλα λόγια, στο μεταψυχροπολεμικό κόσμο, η ροπή προς συνεργασία είναι ακόμη εξαιρετικά ασθενής απέναντι στη ροπή προς ανταγωνισμό. Επομένως, ο συσχετισμός ισχύος εξακολουθεί να παρα­μένει ως βάση της διεθνούς ασφάλειας.

Είναι επομένως φανερή και αναγκαία η αναπροσαρμογή του ρόλου του ΟΗΕ, και του βασικού συντονιστικού του οργάνου, του Συμβουλίου Ασφαλείας, στην νέες διεθνείς πραγματικότητες που εξελίσσονται και δύναται να εξελιχθούν στον 21ο αιώνα. Είναι αλήθεια, ότι το Συμβούλιο Ασφαλείας του Οργανισμού, το κυρίαρχο όργανο του ΟΗΕ, φαίνεται να αναπαράγει εκείνες τις εσωτερικές ισορ­ροπίες που λειτουργούν προς όφελος του μοναδικού επικυρίαρχου στο μεταψυχροπολεμικό διεθνές σύστημα, δηλαδή των ΗΠΑ. Συνεπώς, η ικανό­τητα του Συμβουλίου Ασφαλείας να μην καταστεί εργαλείο στα χέρια της κυρίαρχης υπερδύναμης, επιτυγχάνοντας παράλληλα την ενίσχυση του ρόλου του, θα σημαίνει και την ουσιαστική αναβάθμιση του ίδιου του Οργα­νισμού των Ηνωμένων Εθνών. Βασικές προϋποθέσεις για την ενίσχυση της αποτελεσματικότητας του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ είναι η «νέα» μεταψυχροπολεμική ανά­γνωση του Καταστατικού Χάρτη του Οργανισμού, δηλαδή μία νέα συμφω­νία κανονιστικού περιεχομένου η οποία θα επανακαθορίζει τους στόχους, την αρμοδιότητα καθώς και τον τρόπο παρέμβασης του Συμβουλίου στις διεθνείς διενέξεις, κρίσεις και συγκρούσεις καθώς και η αναδιάρθρωση του. Η αναδιάρθρωση του Συμβουλίου Ασφαλείας αποτελεί απαραίτητη προϋπόθεση για την ομαλή και αποτελεσματική ένταξη του εκτελεστικού οργάνου του ΟΗΕ στο συνεχώς μεταβαλλόμενο διεθνές περιβάλλον. Η ανά­γκη της αναδιάρθρωσης προκύπτει από μια σειρά παράγοντες. Πρώτον, από την εξελικτική πορεία της διαδικασίας από-αποικιοποίη­σης και τη διάλυση του ανατολικού συνασπισμού, δηλαδή από δύο πραγματικότητες­ οι οποίες οδήγησαν στην ανάδειξη νέων κρατών-μελών στον Οργανισμό των Ηνωμένων Εθνών και εξελικτικά στην έλλειψη αντιπροσω­πευτικότητας, χαρακτηριστικό ενός Συμβουλίου Ασφαλείας που δεν προ­σαρμόσθηκε στη νέα πραγματικότητα της αύξησης του αριθμού των κρα­τών-μελών του Οργανισμού. Δεύτερον, από την εκτίμηση, στην οποία φαίνεται να συγκλίνει η πλειοψηφία των κρατών – μελών του ΟΗΕ, ότι η σημερινή –παραμένουσα αμετάβλητη- σύνθεση του Συμβουλίου Ασφαλείας δεν αντανακλά στην σύγχρονη πολιτική πραγματικότητα και κυρίως τη νέα κατανομή ισχύος όπως αυτή διαμορφώθηκε μέσω μίας σειράς κοσμοϊστορικών εξελίξεων και αλλαγών ήδη από τα μέσα της δεκαετίας του 1980.

Mία ομάδα εργασίας του OHE αποτελούμενη από όλα τα κράτη – μέλη, εξετάζει τις πιθανές αλλαγές. Yπάρχει συμφωνία ότι η σημερινή σύνθεση του Συμβουλίου δεν αντανακλά επακριβώς τις οικονομικές και πολιτικές πραγματικότητες μεταξύ των μελών του OHE γενικότερα. Tα κράτη – μέλη έχουν λοιπόν ζητήσει αλλαγές στη σύνθεση του Συμβουλίου, καθώς και αλλαγές στον τρόπο που το Συμβούλιο επιτελεί τις υποχρεώσεις του. H ομάδα εργασίας εξετάζει θέματα όπως την αύξηση των μονίμων και μη-μονίμων μελών, την εκ περιτροπής εκπροσώπηση, την ισχύ του «βέτο», και τη σχέση μεταξύ του Συμβουλίου Aσφαλείας, της Γενικής Συνέλευσης και των άλλων οργάνων του OHE. Oι χώρες έχουν συμφωνήσει ότι πρέπει να αυξηθεί η σύνθεση του Συμβουλίου, και έχουν υποβάλλει αρκετές προτάσεις. Mία τέτοια πρόταση είναι να προστεθούν σαν μόνιμα μέλη δύο βιομηχανοποιημένες και τρεις αναπτυσσόμενες χώρες – μία από την Αφρική, μία από την Aσία και μία από τη Λατινική Aμερική. Mία άλλη πρόταση είναι να ανατεθούν μόνιμες θέσεις σε διάφορες περιφέρειες του κόσμου, οι οποίες να καλύπτουν τα κράτη των περιφερειών αυτών εκ περιτροπής. Έχει επίσης προταθεί να προστεθούν νέα μη-μόνιμα μέλη, με περιοδική επανεκλογή των κρατών και με τη βάση της προσφοράς τους στις ειρηνευτικές και αναπτυξιακές δραστηριότητες του OHE. Aν και καμμία από αυτές τις προτάσεις δεν έχει εξασφαλίσει τα δύο τρίτα των ψήφων που είναι απαραίτητα, η ομάδα εργασίας συνεχίζει τις προσπάθειές της για να καταλήξει σε μία συμφωνία.

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s