Η πιο πρώιμη μορφή διεθνών σχέσεων αν και σε περιορισμένη γεωγραφική κλίμακα θα μπορούσε να σκιαγραφηθεί στην αρχαία Ελλάδα του 6ου αιώνα π.χ. Αναμφίβολα η επικρατούσα ιδέα της αυτονομίας των πόλεων-κρατών της συγκεκριμένης εποχής ήταν ιδιαίτερα ισχυρή αλλά εξίσου ισχυρή ήταν και η ανάγκη για οργάνωση της ανταλλαγής των αγαθών και για κατοχύρωση της εδαφικής ασφάλειας. Οι ανάγκες αυτές θα στρέψουν τις πόλεις – κράτη στην σύναψη των πρώτων διακρατικών θεσμών, των «συμμαχιών» προκειμένου να εξασφαλιστεί τόσο η καταπολέμηση της αναρχίας όσο και η διεύρυνση των επικοινωνιών στο πεδίο της διεθνούς ζωής.

Η ανάγκη για την κατοχύρωση της ασφάλειας και την αποδοτικότερη οργάνωση της οικονομίας, θα οδηγήσει τις πόλεις στην αναζήτηση μορφών συνεργασίας που εξικνούνται από τον συμμαχικό συνασπισμό ως την ομοσπονδιακή ένωση. Απεικόνιση αυτού του φαινομένου μπορούν να θεωρηθούν η Ιωνική Συμμαχία, το Βοιωτικό Κοινόν, η Πελοποννησιακή Συμμαχία και η Αθηναϊκή Συμμαχία. Πρόδρομη μορφή αλλά και αιώνιο πρότυπο για κάθε διεθνή οργάνωση υπήρξαν οι Αμφικτυονίες. Το Συμβούλιο των Αμφικτυονιών λειτουργούσε και σαν Διεθνές Δικαστήριο και μπορούσε να αναλάβει μετά από πρωτοβουλία των ενδιαφερομένων μερών καθήκοντα Διαιτησίας. Σε περιπτώσεις καταδικαστικής απόφασης εξασφαλίζονταν οι προϋποθέσεις για την επιβολή των κυρώσεων σε βάρος μεμονωμένων ατόμων ή πόλεων και με την διάθεση στρατιωτικών αγημάτων από τα μέλη της Αμφικτυονίας.[1]Από τότε ως σήμερα έχουν γίνει πολλές προσπάθειες για την οργάνωση της διεθνούς κοινωνίας και την παγίωση της παγκόσμιας ειρήνης. Παράλληλα έχουν διεξαχθεί και δύο παγκόσμιοι πόλεμοι που μέσα από τα αποτελέσματά τους δίδαξαν την ανθρωπότητα για την ανάγκη ορθολογικής οργάνωσης της διεθνούς κοινωνίας προκειμένου να αποφευχθούν στο μέλλον παρόμοια φαινόμενα.

ΑΠΟΤΥΧΙΑ ΤΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΑΣ ΤΩΝ ΕΘΝΩΝ ΝΑ ΑΠΟΤΡΕΨΕΙ ΤΟΝ ΔΕΥΤΕΡΟ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟ ΠΟΛΕΜΟ.

Ο δεύτερος παγκόσμιος πόλεμος αποτέλεσε ένα καταλυτικό φαινόμενο για την εξέλιξη των διεθνών σχέσεων και της διεθνούς ζωής γενικότερα. Η αποτυχία της Κοινωνίας των Εθνών (Κ.Τ.Ε.) να αποτρέψει την παγκόσμια σύρραξη αφύπνισε τους ηγέτες του κόσμου, οι οποίοι την επαύριον της ειρήνης, αποφάσιζαν την αναδόμηση της διεθνούς κοινωνίας στηριζόμενοι πλέον σε πιο ορθολογικές βάσεις.  Το σύμφωνο της Γενεύης (Κ.Τ.Ε.) ήταν προσανατολισμένο ενάντια σε μια παγκόσμια σύρραξη, αλλά υπήρχαν καταστατικές ανεπάρκειες οι οποίες δρούσαν ανασταλτικά για την αποδοτική λειτουργία του. Η Κ.Τ.Ε.  δημιουργήθηκε με την λήξη του πρώτου παγκοσμίου πολέμου με πρωτοβουλία του αμερικανού προέδρου Γούντρω Ουίλσον

Η κύρια προσπάθειά της ήταν να επεκτείνει την δημοκρατική αρχή στις διεθνείς σχέσεις και παράλληλα να άρει τις αιτίες και να διασφαλίσει τις προϋποθέσεις για την παγίωση της ειρήνης με βάση το σύστημα της συλλογικής ασφάλειας. Η αδυναμία της όμως να επιβάλλει τις αποφάσεις της σε συνδυασμό με την αρνητική στάση των ΄΄αναθεωρητικών κρατών΄΄[2] καθώς και τις αντιζηλίες μεταξύ των προασπιστών του συστήματος της συλλογικής ασφάλειας θα οδηγήσουν στην αποτυχία της. Μετά την λήξη του δευτέρου παγκοσμίου πολέμου θα γίνει νέα προσπάθεια για την δημιουργία νέου διεθνή οργανισμού. Οι αντιλήψεις πάνω στις οποίες στηρίχθηκε ο νέος οργανισμός ήταν περισσότερο ρεαλιστικές. Η αντίληψη μιας « λέσχης» ισότιμων κυρίαρχων κρατών που αποφασίζουν ομόφωνα (ΚΤΕ), αντικαταστάθηκε από την δημιουργία ενός κεντρικού Διευθυντηρίου αποτελούμενο από τα ισχυρά κράτη της εποχής. Η διαφοροποίηση του νέου παγκόσμιου οργανισμού σε σχέση με τον προηγούμενο, εντοπίζεται αφενός στην έμφαση που δόθηκε πλέον στον οικουμενικό και όχι ευρωπαϊκό χαρακτήρα και αφετέρου στην επέκταση του πεδίου δράσης προς πολλαπλές κατευθύνσεις (πολιτικές, οικονομικές κοινωνικές ) με την δημιουργία βοηθητικών οργάνων.

ΙΔΡΥΣΗ ΤΟΥ Ο.Η.Ε

Πρόδρομος του νέου οργανισμού,  μπορεί να θεωρηθεί ο Χάρτης του Ατλαντικού. Πρόκειται για ένα κείμενο που συνέταξαν ο πρωθυπουργός της Μ. Βρετανίας Ουίνστον Τσώρτσιλ με τον αμερικανό πρόεδρο Φρανκλίνο  Ρούσβελτ στις 26 Αυγούστου 1941, το οποίο προέβλεπε «την ελευθερία των λαών να διαλέγουν την κυβέρνηση της αρεσκείας του, την καταδίκη εδαφικών αλλαγών που θα γίνονταν με τη χρήση βίας, την ίδρυση μεταπολεμικά ενός συστήματος γενικής ασφάλειας πάνω σε ευρύτερες βάσεις». Οι δύο αγγλοσάξονες ηγέτες εγκαινίασαν τις διεργασίες που κατέληξαν στη σύσταση του Ο.Η.Ε., σε αντικατάσταση της Κ.Τ.Ε. την 1η Ιανουαρίου του 1942. Τα εμπόλεμα λοιπόν συμμαχικά κράτη υιοθέτησαν τις αρχές του Χάρτη του Ατλαντικού και ανέλαβαν να εκπονήσουν ένα νέο σύστημα ειρήνης και ασφάλειας μετά το τέλος του πολέμου.

Η τελική επεξεργασία των αρχών του νέου παγκόσμιου οργανισμού έγινε στην διάρκεια δύο διαδοχικών συνόδων. Η πρώτη από τον Σεπτέμβριο έως τον Οκτώβριο του 1944 στο Dumbarton Oaks των Ηνωμένων Πολιτειών και η δεύτερη τον Φεβρουάριο του 1945 στην Γιάλτα. Η έγκριση και η σύσταση του Οργανισμού των Ηνωμένων Εθνών πραγματοποιήθηκε στις 26 Ιουνίου 1945 στην Διάσκεψη του Σαν Φραντζίσκο. Ημέρα ίδρυσης του θεωρείται η 24η Οκτωβρίου του1945, την οποία τέθηκε σε ισχύ ο Χάρτης του Ο.Η.Ε. Στην ιδρυτική διάσκεψη μετείχαν αντιπρόσωποι πενήντα κρατών που μάχονταν τον άξονα, μεταξύ των οποίων και η Ελλάδα. Τα πρώτα πενήντα ένα ιδρυτικά μέλη, θα αυξηθούν και μέχρι το 1967 θα προστεθούν αλλά εβδομήντα ένα κράτη, σε αυτά προστέθηκαν μέχρι σήμερα άλλα εξήντα έξι ενεργά μέλη. Επίσης ένα  μεγάλος αριθμός κρατών εκπροσωπούνται στον οργανισμό με το καθεστώς του παρατηρητή. Χαρακτηριστικό είναι το απόσπασμα από την 21η και τελευταία συνέλευση της  Κ.Τ.Ε. << Συγκεντρωθήκαμε όχι για να σημάνουμε το τέλος των δραστηριοτήτων που έχουν ακόμα εδώ το επίκεντρό τους, αλλά για να μεταβιβάσουμε σε ένα νέο οργανισμό όλες τις σταθερές αξίες μας υλικές και ηθικές…….>> Ο καταστατικός χάρτης του Ο.Η.Ε. βασίζεται στην αρχή της κυρίαρχης ισότητας των κρατών και αποκηρύσσει ρητά τη χρήση βίας, αποτέλεσε ως τις μέρες μας το σημαντικότερο κείμενο Διεθνούς Δικαίου.

Γενικότερα οι αρχές που διέπουν την λειτουργία του είναι οι εξής

  1. Η κυρίαρχη ισότητα των κρατών μελών του
  2. Η αποχή των κρατών από την απειλή ή την χρήση βίας κατά της εδαφικής ακεραιότητας ή της πολιτικής ανεξαρτησίας οποιουδήποτε κράτους.
  3. Η διευθέτηση των διεθνών διαφορών μεταξύ των κρατών μελών με ειρηνικά μέσα.
  4. Η υποχρέωση των κρατών μελών να υποστηρίζουν τις εξαναγκαστικές ενέργειες του οργανισμού.
  5. Η εξασφάλιση από τον οργανισμό της συμμόρφωσης των μη κρατών μελών με τις αρχές του καταστατικού χάρτη.
  6. Η υποχρέωση των κρατών μελών για καλόπιστη εκπλήρωση όλων των καταστατικών τους δεσμεύσεων.
  7.  Η μη επέμβαση του οργανισμού σε ζητήματα που ανήκουν στην εσωτερική δικαιοδοσία οποιουδήποτε κράτους.

ΣΚΟΠΟΙ ΚΑΙ ΔΙΑΡΘΡΩΣΗ ΤΟΥ  ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΥ ΗΝΩΜΕΝΩΝ ΕΘΝΩΝ.

Κύριοι σκοποί του Ο.Η.Ε. είναι,

  • η παγίωση της διεθνούς ειρήνης και ασφάλειας,
  • η προστασία των δικαιωμάτων του ανθρώπου,
  • ο σεβασμός της ανθρώπινης αξιοπρέπειας,
  • η διασφάλιση της ισότητας μεταξύ μεγάλων και μικρών κρατών, όπως και μεταξύ των δύο φύλων,
  • η αναγνώριση του δικαιώματος των λαών για αυτοδιάθεση και
  • η οικονομική ανάπτυξη και κοινωνική πρόοδος.

Η οργανωτική διάρθρωση είναι τριμερής αποτελείται από το Συμβούλιο την Συνέλευση και την Γραμματεία.

Κύριο όργανο είναι το συμβούλιο ασφαλείας το οποίο περιλαμβάνει 15 μέλη εκ των οποίων τα πέντε μόνιμα (ως το 1966 συνολικά έντεκα), ουσιαστικά δηλαδή οι μεγάλες δυνάμεις της εποχής, Η.Π.Α. – Ε.Σ.Σ.Δ. -Μ. Βρετανία – Γαλλία – Κίνα. Είναι επιφορτισμένο με την έκδοση αποφάσεων που αφορούν μείζονα προβλήματα ειρήνης και ασφάλειας. Οι αποφάσεις αυτές πρέπει να λαμβάνονται ομόφωνα από τα πέντε μόνιμα μέλη, που σημαίνει ότι κάθε μία από αυτές τις πέντε χώρες έχει το δικαίωμα της αρνησικυρίας (βέτο). Οι εξουσίες του συμβουλίου ενισχύθηκαν και οι αποφάσεις του έγιναν δεσμευτικές για όλα τα κράτη μέλη προκειμένου να αποφευχθούν οι αδυναμίες που είχαν οδηγήσει στην αποτυχία της Κ.Τ.Ε.

Η Γενική Συνέλευση συντίθεται από αντιπροσώπους όλων των κρατών – μελών, είναι επιφορτισμένη με την έγκριση της εισδοχής των κρατών – μελών και την επιλογή των μη μόνιμων μελών του συμβουλίου ασφαλείας καθώς επίσης και με το διορισμό του Γενικού Γραμματέα. Έχει την δυνατότητα να διατυπώνει συστάσεις με απόφαση κατά πλειοψηφία των 2/3.

Η Γραμματεία είναι ένα από τα κύρια όργανα του ΟΗΕ ( Άρθρο 7 του καταστατικού Χάρτη), και έχει αναλάβει το έργο της διοικητικής υποστήριξης της λειτουργίας του διεθνούς οργανισμού. Τα μέλη της Γραμματείας είναι περίπου 15000 άτομα και φέρουν την ιδιότητα των διεθνών υπαλλήλων. Επικεφαλής της Γραμματείας είναι ο Γενικός Γραμματέας ο οποίος επηρεάζει σε μεγάλο βαθμό τον ρόλο και τον χαρακτήρα της Γραμματείας.

Ο Γενικός Γραμματέας είναι προϊστάμενος των διοικητικών υπηρεσιών και γενικότερα συντονίζει τις δραστηριότητες του Οργανισμού και φροντίζει για την υλοποίηση των αποφάσεων του, ουσιαστικά είναι ο κυριότερος εκπρόσωπος του οργανισμού. Η θητεία του είναι πενταετής και υπάρχει η δυνατότητα ανανέωσης. Ο διορισμός του μπορεί να γίνεται από την γενική συνέλευση, αλλά θα πρέπει πρώτα να υπάρξει η συγκατάθεση των πέντε μόνιμων μελών του συμβουλίου ασφαλείας ως προς το πρόσωπό του.

Μέσα στο πλαίσιο λειτουργίας των Ηνωμένων Εθνών εντάσσονται το οικονομικό και κοινωνικό συμβούλιο, το συμβούλιο κηδεμονίας και το Διεθνές Δικαστήριο της Χάγης. Το οικονομικό και κοινωνικό συμβούλιο, συντονίζει το οικονομικό και κοινωνικό έργο του οργανισμού και πρωτοστατεί στην σύσταση ειδικευμένων οργανώσεων υπό την αιγίδα του Ο.Η.Ε. Το συμβούλιο κηδεμονίας ουσιαστικά μετά το 1994, έχει σταματήσει την λειτουργία του. Τέλος το διεθνές δικαστήριο στην Χάγη, αρμόδιο για την επίλυση των κρατικών διαφορών σύμφωνα με το ισχύον διεθνές δίκαιο.

Τα μέσα που χρησιμοποιούνται για την εξασφάλιση και διατήρηση της διεθνούς ειρήνης και ασφάλειας, είναι η ειρηνική διευθέτηση των διεθνών διαφορών μέσω των διαπραγματεύσεων, αλλά και η χρήση κατάλληλων μέτρων πίεσης κυρίως οικονομικών όπως και η χρήση των ειρηνευτικών αποστολών. Οι ειρηνευτικές αποστολές συγκροτούνται από τα κράτη μέλη σε εθελοντική βάση και μπορούν να έχουν την μορφή είτε ειρηνευτικών δυνάμεων είτε παρατηρητών. Οι ειρηνευτικές δυνάμεις αρχικά χρησιμοποιήθηκαν για την εποπτεία των εκεχειριών και τον έλεγχο των ουδέτερων ζωνών, αργότερα όμως προσέφεραν σημαντικό έργο όσο αναφορά την παροχή ανθρωπιστικής βοήθειας, την προστασία των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και την προαγωγή της δημοκρατίας. Ο θεσμός των ειρηνευτικών αποστολών αποτέλεσε μία καινοτομία για την λειτουργία του Ο.Η.Ε. καθώς δεν ανήκε στις παραδοσιακές ειρηνευτικές διαδικασίες που προέβλεπε ο καταστατικός χάρτης. Οι «κυανόκρανοι» χρησιμοποιούν όσο το δυνατό λιγότερη βία και η παρουσία τους προϋποθέτει την σύμφωνη γνώμη των εμπλεκομένων μερών. Το 1998 οι ειρηνευτικές δυνάμεις τιμήθηκαν με το βραβείο Νόμπελ ειρήνης στην Νέα Υόρκη για την προσφορά τους στην διατήρηση της διεθνούς ειρήνης.

Το 1992 θα υποβληθεί από τον Γενικό Γραμματέα[4] μία έκθεση για την βελτίωση αλλά και την δημιουργία νέων μέτρων δράσης του οργανισμού προκειμένου να εναρμονιστεί με τα νέα δεδομένα. Ο «οδηγός για την ειρήνη»  όπως ονομάστηκε ήταν μία δέσμη μέτρων η οποία αποτέλεσε την βάση του διαλόγου για τον εκσυγχρονισμό του συστήματος λειτουργίας του Διεθνή Οργανισμού και την μεγιστοποίηση της ικανότητας του να υπηρετεί αποτελεσματικά και αντικειμενικά την Ειρήνη. Το ενδιαφέρον του ΟΗΕ θα έπρεπε να εστιασθεί σε τέσσερις τομείς δραστηριότητας, που αφορούσαν

  • στην προληπτική διπλωματία,
  • στην αποκατάσταση της ειρήνης,
  • την διατήρηση της ειρήνης,
  • την εδραίωση της ειρήνης ή οικοδόμηση της ειρήνης,

Τέλος πρωταγωνιστικός ήταν ο ρόλος του στην  ίδρυση ειδικευμένων υπηρεσιών αλλά και στην σύσταση διεθνών οργανισμών που συνέβαλαν στην οικονομική πρόοδο, την κοινωνική εξέλιξη και την πολιτισμική ανάπτυξη.

ΕΠΙΛΟΓΟΣ

Η ορθολογική οργάνωση της διεθνούς ζωής αναμφίβολά υπήρξε ατελής κατά την διάρκεια του 20ου αιώνα αλλά κανείς δεν μπορεί να αρνηθεί ότι έγιναν σημαντικά βήματα με την σύσταση αρχικά της Κοινωνίας των Εθνών και στην συνέχεια με την σύσταση των Ηνωμένων Εθνών. Οι δύο διεθνείς οργανισμοί μπορεί να μην ανταποκρίθηκαν πλήρως στις προκλήσεις της εποχής τους, αλλά έδωσαν στην ανθρωπότητα κατάλληλες εμπειρίες για την ειρηνική οργάνωση και συνεργασία της παγκόσμιας κοινωνίας, καθώς και την προαγωγή πολλαπλών μορφών διεθνούς επικοινωνίας.

Η ανθρωπότητα καλείται να αντιμετωπίσει σοβαρές απειλές για την ίδια της την ύπαρξη, όπως η πυρηνική ενέργεια, η καταστροφή του περιβάλλοντος, η δημογραφική έκρηξη και η εξάντληση των φυσικών πόρων. Είναι εμφανής η έλλειψη και ταυτόχρονα η ανάγκη για την ύπαρξη διεθνών οργάνων που θα μπορούν να επιβάλλουν τη λήψη κατάλληλων μέτρων γενικής εφαρμογής σε όλο τον πλανήτη. Η τάση όμως για την εκχώρηση εθνικών αρμοδιοτήτων σε ευρύτερα θεσμικά σύνολα εξακολουθεί να προσκρούει σε πλήθος αντιδράσεων.

Θα πρέπει όμως να γίνει κατανοητό από όλους ότι ο μόνος τρόπος για την αντιμετώπιση των κινδύνων που απειλούν την ανθρωπότητα είναι η δημιουργία ανεξάρτητων διεθνών οργανισμών που θα μπορούν να επιβάλλουν την εφαρμογή δραστικών μέτρων οικουμενικής εμβέλειας. Μέτρα τα οποία θα θέσουν σε εφαρμογή αρχές κανόνες και θεσμούς που θα συμβάλλουν στην προαγωγή του πνεύματος κατανόησης και συνεργασίας ανάμεσα στα κράτη, τα άτομα και τους λαούς, με απώτερο σκοπό τη προσέγγιση ενός ιδεατού σχήματος ικανού να διασφαλίσει την αλληλεγγύη και την ειρήνη σε παγκόσμια κλίμακα.

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ

[2] Τα κράτη που είχαν ταχθεί κατά των συνθηκών  ειρήνης του1919

[4] Γενικός Γραμματέας ήταν ο Μπούτρος Γκάλι

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s