Η επαναστατική μάζα, Γουσταύος Λεμπόν

Η ΕΠΑΝΑΣΤΑΤΙΚΗ ΜΑΖΑ

1. Το κίνητρο της εξουσίας.

Πέρα από τα τέσσερα κίνητρα πού ήδη αναφέραµε, υπάρχει και ένα πέµπτο. Αυτό τοποθετείται και εξετάζεται χωριστά από τα άλλα, γιατί είναι σηµαντικότερο. ∆ιαπερνά όλες τις ηλικίες, όλα τα κοινωνικά στρώµατα και όλους τους λαούς. Έχει ιδιαίτερα άµεσες επιπτώσεις στην πολιτική και ακόµη περισσότερο στους επαναστατικούς αγώνες. Είναι το ορµέµφυτο της υπεροχής ή ένστικτο της διακρίσεως ή κίνητρο της εξουσίας. Πρόκειται για την γενική τάσι του κοινωνικού ατόµου να ξεχωρίση, να διακριθή, να απόκτηση ισχύ και να άσκηση µια κάποια εξουσία. Εκδηλώσεις αυτού του κίνητρου στην καθηµερινή ζωή έχουµε πάµπολλες: Τον αυστηρό οικογενειάρχη πού ασκεί δικτατορικές εξουσίες στο σπίτι του. Τον λοχία -φόβητρο στο στρατό. Τον υπάλληλο -σατραπίσκο στην διοίκηση. Τον καταχρώµενο των «εξουσιών» του θυρωρό κ.ο.κ. Ενώ όµως όλοι, λίγο -πολύ, έχουν µέσα τους αυτό το κίνητρο, λίγοι είναι εκείνοι πού το ικανοποιούν. Γιατί, σε κάθε κοινωνία και σε κάθε καθεστώς, λίγοι σχετικά είναι οι «Ιθύνοντες». Αυτό άφορα και τις δηµοκρατίες και τις δικτατορίες. Φυσικά υπάρχουν διαφορές. Σε µία δηµοκρατία ο κύκλος εκείνων πού ασκούν εξουσία είναι ευρύτερος, ελέγχεται, εναλλάσσεται και κυρίως, ή εξουσία του δεν είναι ούτε απεριόριστη, ούτε ανεξέλεγκτη. ∆εσµεύεται από τους νόµους και ελέγχεται από την κοινή γνώµη. Στα ολοκληρωτικά καθεστώτα, όπως το κοµµουνιστικό, το στρώµα των ιθυνόντων είναι στενώτερο. Αποτελεί µία µικρή, κλειστή κάστα προνοµιούχων πού ασκεί µονίµως, χωρίς εναλλαγή µία απεριόριστη και ανεξέλεγκτη εξουσία. Το γεγονός πάντως είναι ότι παντού, σε κάθε σύστηµα, ή εξουσία ασκείται από λίγους. Αυτοί, πολιτικοί, στρατιωτικοί, ανώτεροι υπάλληλοι, τεχνικοί κλπ.) αποκτούν µια ειδική οµαδική ψυχολογία, την «κυριαρχική». Οι άλλοι, οι πολλοί, µένουν εκτός εξουσίας για λόγους αντικειµενικούς και υποκειµενικούς. Είναι αδύνατο πρακτικώς, να γίνη διαφορετικά. Αλλά, το ανικανοποίητο του «κινήτρου της υπεροχής», δηµιουργεί µέσα τους µία ολόκληρη κλίµακα από ιδιάζοντα συναισθήµατα πού αρχίζουν από την απλή δυσφορία για τους «κατέχοντας» για να φθάσουν ως το τυφλό µίσος, και την επαναστατική ή και κυριολεκτικά µηδενιστική διάθεσι. Έχουµε λοιπόν, σε κάθε κοινωνία, δύο σαφώς αντίθετες ψυχολογικές οµάδες. Μία µικρή, πού αναπτύσσει κυριαρχική ψυχολογία. Και µία µεγάλη, την συντριπτική πλειοψηφία, πού µένοντας σταθερά εκτός εξουσίας, αποκτά µία ψυχολογία κοινωνικώς «µειωµένου» και γι’ αυτό ορθώνεται αντίθετη προς το «καθεστώς» υιοθετώντας µία αρνητική στάσι απέναντί του. Αυτή, η δεύτερη οµάδα, αποτελεί την «επαναστατική µάζα».

2. Σύνθεσις της επαναστατικής µάζας.

Στην «επαναστατική µάζα» ανήκει:

  • Ο εξαθλιωµένος εργάτης.
  • Ο φτωχός διανοούµενος
  • Ο ξεπεσµένος αριστοκράτης.
  • Η «παραγνωρισµένη µεγαλοφυία» (πραγµατική ή φανταστική).
  • Το παραγκωνισµένο (υπαρκτό ή ανύπαρκτο) ταλέντο.
  • Ο κοινωνικά απροσάρµοστος µποέµ – µπίτνικ.
  • Ό άξεστος νεόπλουτος πού βρίσκει κλειστές τις πόρτες της αριστοκρατίας.
  • Ό νεαρός αστός «υιός του πατέρα του» πού πάσχει από πλέγµα ενοχής για την αδικαιολόγητη ευηµερία του.

Γενικά, στην επαναστατική µάζα, ανήκει κάθε άνθρωπος πού αισθάνεται κοινωνικώς παραµερισµένος, µειωµένος ή ατακτοποίητος. Οι λόγοι είναι πολλοί. Κοινωνική θέσις ή προσωπικά ελαττώµατα (ασχήµια, αναπηρία κ,λ.π.). Υπερβολική ζωτικότης ή παθολογική δειλία. Ατοµικές αποτυχίες και πικρίες ή ψυχολογικά πλέγµατα. Η εντύπωσις περί κοινωνικής µειονεκτικότητος πολλές φορές είναι καθαρά υποκειµενική, ψυχολογική. Γι’ αυτό, η ποικιλία των ανθρωπίνων τύπων πού ανήκουν στην «επαναστατική µάζα» είναι απεριόριστη.  Γιατί, το φαινόµενο αυτής της µάζας δεν είναι θέµα στενά ταξικό ή οικονοµικό: είναι βασικά θέµα ψυχολογικό! Πολλοί άνθρωπος, πού «εξ αντικειµένου» ανήκουν στην ιθύνουσα τάξι,  αισθάνονται µειωµένοι, συγκρούονται µε την τάξι τους και προσχωρούν στην «επαναστατική µάζα». Τέτοια είναι λ.χ. ή περίπτωσις ενός εύπορου επιστήµονα πού πιστεύει, ότι έπρεπε να κατέχει
κάποια πιο υπεύθυνη θέσι. Ενός πλουσίου αλλά αµόρφωτου αστού που δεν  γίνεται δεκτός στην «καλή κοινωνία». Ενός γόνου αριστοκρατικής οικογενείας που επττώχευσε. Ενός διανοουµένου που οι ιδέες του δεν γίνονται δεκτές από το «καθεστώς». Μιας πλούσιας αλλά  πολύ άσχηµης γεροντοκόρης. Ενός φτωχού νέου πού παντρεύθηκε κάποια πλούσια και αισθάνεται «παρείσακτος» στον κύκλο της. Πολλές φορές, ένας άνθρωπος, ανήκει στην «επαναστατική µάζα» µόνο και µόνο επειδή υφίσταται υποτιµητική µεταχείριση από τον προϊστάµενο του πού γι’ αυτόν συµβολίζει το «κατεστηµένο», ή επειδή νοµίζει ότι αδικείται.
Ακόµη, µπορεί να ωθηθεί στην επαναστατική µάζα από κάποιο φυσικό ελάττωµα  ή από κάποια έµφυτη δειλία ή από αντικοινωνικότητα και µισανθρωπία. Έχει επίσης διαπιστωθεί ότι προς τα εκεί κλείνουν τα παιδιά των διαλυµένων οικογενειών και οι ψυχονευρωτικοί τύποι.
Πολλές φορές, αντίθετα αίτια, οδηγούν στην επαναστατική µάζα διαφορετικούς  ανθρώπους λ.χ. Ή υπερβολή κριτικού πνεύµατος ή και ή παντελής έλλειψις κριτηρίων. Ή υπερτροφική τάσις ανεξαρτησίας ή η ανάγκη «µαζοποιήσεως». Ή έντονη, «άβόλευτη» προσωπικότης ή η ατροφία του βουλητικού. Το θέµα είναι βασικά υποκειµενικό.  Αυτό ακριβώς εξηγεί και το ανεξήγητο µε τα µαρξικά ταξικά κριτήρια φαινόµενο των ταξικών «αποστατών». Ένας «αντικειµενικά» -ταξικά «αστός», µπορεί σε πείσµα του µαρξισµού να είναι «υποκειµενικά» -ψυχολογικά «προλετάριος» και εχθρός του αστικού καθεστώτος (απόδειξις ο δικηγόρος Μάρξ, ο έµπορος Έγκελς, ο δικηγόρος Λένιν). Αρκεί να µη αισθάνεται «κοινωνικώς άνετα» µέσα στο υφιστάµενο καθεστώς. Και αυτό συµβαίνει όταν, έστω και αν οικονοµικώς ευηµερεί, αισθάνεται κοινωνικά µειωµένος, ένοχος, αδύνατος, κατώτερος,  ανασφαλής, παραµερισµένος ή αδικηµένος. Τότε, µη µπορώντας να προσαρµοσθή ψυχολογικά στις απαιτήσεις της κοινωνικής οµάδος του, στρέφεται εναντίον της. Την µισεί.
Και την πολεµά. Το ίδιο γίνεται και όταν κάποιος βασανιζόµενος από υπερτροφικό ορµέµφυτο υπεροχής που δεν ικανοποιείται µέσα στα όρια της οµάδος του, προσχωρεί σε άλλην οµάδα για να αναλάβη εκεί εξέχοντα ρόλο (φαινόµενο της συνοδοιπορίας). Ή ακόµη, όταν λόγω της ιδιότυπου συµπεριφοράς του, των τολµηρών ιδεών ή της ανεξάρτητης ιδιοσυγκρασίας του, ή οµάδα του, τον αποκλείει από τους κόλπους της (αναρχικοί).
Και αντίθετα, ένας αντικειµενικά «προλετάριος» µπορεί θαυµάσια να αισθάνεται και να φέρεται σαν «αστός». Αυτό συµβαίνει συχνότατα είτε σε όσους διακρίνονται ατοµικά (ηγέται συνδικάτων, βουλευταί εργατικών κοµµάτων, εργοδηγοί, µέλη «εργατικής αριστοκρατίας»)  είτε και σε ολόκληρες τάξεις προλεταρίων πού τακτοποιούνται κοινωνικώς (Αγγλία, Η.Π.Α., σκανδιναβικά κράτη)*. Ή επαναστατική µάζα λοιπόν είναι ένα ετερογενές φαινόµενο. Τα µέλη της συνδέονται ουσιαστικά µόνο από µία κοινή αρνητική στάσι απέναντι στο «κατεστηµένο» και από µία επαναστατική – ανατρεπτική διάθεσι εναντίον του. Αιτία αυτής της στάσεως και αυτής της διαθέσεως είναι ή µη ικανοποίησις του ορµεµφύτου της υπεροχής που στις περισσότερες, άλλα οχι σε όλες τις
περιπτώσεις, οφείλεται στην φυσική κατωτερότητα των ατόµων στον αγώνα υπεροχής.

3. Η επαναστατική οµάδα.

«Εκτός εξουσίας», δεν είναι µόνον φυσικώς κατώτερα άτοµα. Υπάρχουν και άτοµα φυσικώς ζωτικά πού ή ελεύθερη ικανοποίηση του ορµέµφυτου της υπεροχής παρεµποδίζεται από διάφορους αντικειµενικούς ή υποκειµενικούς, φυσικούς ή τεχνητούς λόγους. Οι άνθρωποι αυτοί, πού ή άνοδος των παρεµποδίζεται από την κρατούσα κατάστασι, θέλουν την ανατροπή της. Επιζητούν την αντικατάστασί της από µια «δική τους» κατάσταση. θέλουν ένα νέο καθεστώς, στο όποιο θα ικανοποιήσουν πλήρως το πάθος τους για εξουσία. Αυτοί, οι ικανοί προς άσκησιν εξουσίας άνθρωποι, οι οποίοι για οποιοδήποτε λόγο δεν ασκούν εξουσία, δεν χάνονται µέσα στην «επαναστατική µάζα». Είναι µία κάπως χωριστή, ανώτερη από αυτήν «επαναστατική οµάδα». Αυτή ή Οµάδα, τίθεται επί κεφαλής της µεγάλης σε όγκο, άλλα ποιοτικώς κατώτερης «επαναστατικής µάζας». Την κάνει να συνειδητοποίηση την αντίθεση της προς τους ιθύνοντας. Επεξεργάζεται µία οµαδική θεωρία -«ιδεολογία» και της την προσφέρει σαν «πίστη», µε την µορφή ενός «µύθου» πού ικανοποιεί όλα τα κίνητρα της µάζας. Με αυτόν τον «µύθο» συστηµατοποιεί και αξιοποιεί για λογαριασµό της τον έναντι του ισχύοντος καθεστώτος αρνητισµό της µάζας (µία τέτοια θεωρία είναι ο µαρξισµός). Εν ονόµατι του «µύθου» ή οµάδα οργανώνει την µάζα σε επαναστατικές κινήσεις πού µπαίνουν κάτω από την καθοδήγηση της οµάδος, (λ.χ. του κοµµουνιστικού κόµµατος). Και τότε ή επαναστατική οµάδα χρησιµοποιεί την εκρηκτική δύναµή της επαναστατικής µάζας για να ανατίναξη το ισχύον σύστηµα. «Οχι για να το βελτίωση -για να το καταστρέψει. Έχουµε λοιπόν µια «επαναστατική οµάδα» πού παίζει ρόλο ηγέτη. Και µία «επαναστατική µάζα» πού παίζει ρόλο οπαδού -ουραγού. Ή πρώτη, είναι το επιτελείο της ανατροπής. Ή δεύτερη, ο στρατός της. Κοινό τους γνώρισµα, συνδετικός κρίκος των, ένα σύνολο αρνητικών συναισθηµάτων έναντι του καθεστώτος. Αιτία, ή κοινωνική των µείωσις και ή αδυναµία των για υπεροχή. ∆ιαφορά τους, ότι στην «επαναστατική οµάδα» ή αδυναµία υπεροχής οφείλεται σε αντικειµενικά ή τεχνητά αίτια, ενώ στην «επαναστατική µάζα» τα αίτια είναι υποκειµενικά, πηγάζουν από τη φυσική της ανικανότητα για υπεροχή. Η ανικανότης όµως αυτή, δεν εµποδίζει την ανάπτυξι επιθυµίας για υπεροχή. Και ή επαναστατική Οµάδα εκµεταλλεύεται την επιθυµία για δικό της όφελος. (*)Από όσα αναφέραµε, συνάγεται και ένα άλλο συµπέρασµα. Ότι τα αίτια των κοινωνικοπολιτικών αγώνων και συγκρούσεων δεν είναι ποτέ αποκλειστικώς «κοινωνικά» µε την οικονοµική και ταξική έννοια του όρου. Γι αυτό, είναι και εσφαλµένη ή θεωρία ότι δήθεν ο κοµµουνισµός αποτελεί «υπόθεση στοµαχιού» και ότι εξαφανίζεται αυτόµατα απλώς και µόνο µε την άσκησι µιας θετικής κοινωνικής πολιτικής. Χωρίς να αρνούµεθα την σηµασία και την ανάγκη µιας τέτοιας πολιτικής, οφείλουµε να κατανοήσουµε και να αντιµετωπίσουµε τον κοµµουνισµό σαν φαινόµενο σύνθετο -κοινωνικό, ψυχολογικό, ιδεολογικό. Πρέπει να αντιληφθούµε ότι η πλειοψηφία των στελεχών του κοµµουνιστικού κινήµατος δεν έχει οδηγηθεί εκεί από αίτια οικονοµικά, αλλά ψυχολογικά, συναισθηµατικά. Η προσχώρησις στον κοµµουνισµό είναι µία διέξοδος από ατοµικές και οµαδικές νευρώσεις. Είναι µια λύσις για τους αδυνάτους που στον φανατισµό και στην οµαδική υστερία του ανατρεπτικού κινήµατος βρίσκουν ένα ψυχολογικό υποκατάστατο της δυνάµεως. Είναι µια «φυγή» για όσους φοβούνται να είναι µόνοι τους ανεξάρτητα άτοµα, (µονάδες υπεύθυνες για τις πράξεις τους µε συνεχή διλήµµαττα εκλογής. Σ’ αυτούς ή προσχώρηση σε µια ανατρεπτική κίνησι, προσφέρει την αυταπάτη της ταυτίσεως µε τους πολλούς και δια της αυθυποβολής µε την ίδια την «ανθρωπότητα». -Ή προσχώρησις αυτή είναι επίσης, πεδίο δράσεως για τους φιλόδοξους που το ορµέµφυτο της υπεροχής των µένει ανικανοποίητο. Γενικά ή ένταξις στην επανάστασι είναι ένα καταφύγιο για τα κοινωνικώς ατακτοποίτα και απροσάρµοστα άτοµα ασχέτως επαγγέλµατος και οικονοµικής καταστάσεως. Γι αυτό, ο κοµµουνισµός δεν υπόσχεται στο «προλεταριάτο» απλώς την οικονοµική, αλλά την γενικώτερη «απελευθέρωσί» του. Προσφέρει το όραµα του «άλµατος από τα βασίλειο της ανάγκης στο βασίλειο της ελευθερίας». Προφητεύει την κατάργησι οχι µόνον, της εκµεταλλεύσεως αλλά και των ταξικών και πάσης φύσεως διακρίσεων ακόµη και εκείνων µεταξύ χειρωνακτικής και πνευµατικής εργασίας (!), την εξάλειψη των κάθε είδους ανισοτήτων -µια ισοπεδωτική κοινωνία µυρµήγκων. Και ταυτόχρονα, υπόσχεται την κατάργησι και του ίδιου του Κράτους, κάθε νόµου και εξουσίας -την τελική λύτρωσι από το ορµέµφυτο της και από το πλήγµα της κατωτερότητος.

4. Ή επανάστασις.

Κάποτε επέρχεται σύµπτωσις «επαναστατικής οµάδος» και «επαναστατικής µάζας». ∆ηλαδή, ή πρώτη κατορθώνει να µπεί επί κεφαλής της δεύτερης. Την πείθει ότι έχει κάποια επαναστατική «ιστορική αποστολή». Την εφοδιάζει µε µία κατάλληλη «ιδεολογία», Και την οργανώνει σε µία ανατρεπτική κίνηση. Τότε, αν υπάρχουν κατάλληλες συνθήκες και καλή εργασία της επαναστατικής οµάδος χωρίς αντίστοιχη ισοδύναµη αντενέργεια της κυριάρχου οµάδος, το αποτέλεσµα είναι ή Επανάστασις. Και αν αυτή πετύχει, έχουµε ανατροπή του καθεστώτος.

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s