Ο Πληθωρισμός

Είναι γνωστό ότι το σχεδόν μόνιμο πρόβλημα των αναπτυγμένων χωρών μετά, τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο είναι το διαρκώς ανερχόμενο επίπεδο των τιμών. Επιπλέον κατά την τελευταία εικοσαετία το φαινόμενο των ανερχόμενων τιμών συνοδεύεται από ανεργία σε ευρεία έκταση. Παρατηρείται, δηλαδή, το φαινόμενο του πληθωρισμού ύφεσης ή στασιμοπληθωρισμού (Stagflation), το οποίο έχει δημιουργήσει δυσεπίλυτα προβλήματα στην οικονομική πολιτική κάθε χώρας.

Ο προσδιορισμός της έννοιας του πληθωρισμού είναι εξαιρετικά δύσκολος, γιατί έχει κανείς να επιλέξει μεταξύ πολλών ορισμών που διατυπώνονται συχνά.

Ο πληθωρισμός ασκεί επιδράσεις πάνω στο σύστημα παραγωγής, διαστρεβλώνει τον μηχανισμό των τιμών, αλλοιώνει με τρόπο ανομοιόμορφο τα εισοδήματα και τελικά μπορεί να οδηγήσει σε κοινωνική ένταση και κρίση.

ΔΙΑΦΟΡΟΙ ΣΧΕΤΙΚΟΙ ΟΡΙΣΜΟΙ

1. Πληθωρισμός

Με τον όρο αυτό νοείται το φαινόμενο εκείνο στο οποίο παρουσιάζεται συνεχής αύξηση των τιμών των διαφόρων αγαθών και υπηρεσιών με ρυθμό μεγαλύτερο από εκείνο ο οποίος θα αποτελούσε κίνητρο επιχειρηματικής δραστηριότητας και οικονομικής ανάπτυξης. Ο πληθωρισμός εκδηλώνεται με τη μείωση της αγοραστικής αξίας του χρήματος. Εκφράζεται με μία γενική και συνεχή άνοδο των τιμών έτσι που με την ίδια ποσότητα χρήματος δεν μπορούμε να αγοράσουμε την ίδια όπως πριν ποσότητα προϊόντων, της ίδιας ποιότητας. «Το χρήμα έχασε την αξία του», για την κοινή γλώσσα σημαίνει πληθωρισμός.

β. Αντιπληθωρισμός

Με τον όρο αυτό νοείται περίοδος γενικής μείωσης τιμών. Ενώ ο πληθωρισμός ευνοεί τους οφειλέτες και αυτούς που αντλούν εισοδήματα από κέρδη σε βάρος των δανειστών και των προσώπων σταθερού εισοδήματος, οι επιδράσεις του αντιπληθωρισμού είναι αντίθετες. Ας υποτεθεί ότι ένας πιστωτής δανείζει σήμερα ένα ποσό το οποίο πρόκειται να του επιστραφεί μετά από ένα έτος. Αν στο μεταξύ οι τιμές έχουν διπλασιαστεί, θα λάβει ποσό το οποίο αντιστοιχεί στο μισό της πραγματικής αγοραστικής δύναμης η οποία έπρεπε να του επιστραφεί.

3. Στασιμοπληθωρισμός (Πληθωρισμός Ύφεσης)

Με τον στασιμοπληθωρισμό συνεχίζεται μεν η ύψωση των τιμών των αγαθών και των αμοιβών των συντελεστών της παραγωγής, αλλά διακόπτεται ή περιορίζεται στο ελάχιστο η αύξηση των άλλων οικονομικών μεγεθών. Ο στασιμοπληθωρισμός είχε σημειωθεί και στο παρελθόν, αλλά απέκτησε μεγάλη σημασία και έγινε αντικείμενο εντατικής μελέτης στο τέλος του 1973 μετά από την εμφάνιση ανεργίας σε μεγάλη έκταση.

4. Συμπιεσμένος Πληθωρισμός

Είναι η περίπτωση εκείνη που οι τιμές παραμένουν σταθερές διότι επεμβαίνει το Κράτος στη διαμόρφωση των τιμών, με σκοπό να συγκρατήσει τις τιμές σε επίπεδο χαμηλότερο από εκείνο στο οποίο θα διαμορφώνονται σύμφωνα με το νόμο προσφοράς και ζήτησης (Αστυνόμευση της Οικονομίας).

5. Έρπων Πληθωρισμός

Είναι μορφή του πληθωρισμού μικρής έντασης που η αύξηση των τιμών δεν είναι μεγαλύτερη από 4,5% το χρόνο.

6. Καλπάζων Πληθωρισμός (Υπερπληθωρισμός)

Είναι ο πληθωρισμός που τον χαρακτηρίζει συνεχής και απότομη αύξηση των τιμών, η οποία αποτελεί το σύνθημα για αύξηση των αμοιβών και του κόστους στην παραγωγή, η οποία πάλι προκαλεί νέα και μεγαλύτερη ύψωση των τιμών. Είναι φαινόμενο που χαρακτηρίζεται από αδιάκοπο κυνηγητό μισθών – τιμών – κερδών και έχει σαν συνέπεια την τέλεια πτώση της αξίας του χρήματος και δημιουργεί την τάση της απαλλαγής από αυτό, με αντάλλαγμα οποιοδήποτε αγαθό. Στην περίπτωση του καλπάζοντος πληθωρισμού, συμβαίνει αποδιοργάνωση της παραγωγής και της κοινωνικής ακόμη τάξης. Με την πτώση της αξίας του χρήματος ο πλούτος μεγάλων ομάδων του πληθυσμού εξαφανίζεται τελείως. Οι οφειλέτες καταδιώκουν τους δανειστές των για την εξόφληση των χρεών των με χρήμα χωρίς αξία. Οι κερδοσκόποι αποκτούν μεγάλα κέρδη. Οι νοικοκυρές τρέχουν να δαπανήσουν τις αποδοχές των συζύγων τους προτού να υψωθούν οι τιμές ακόμη περισσότερο. Όπως χαρακτηριστικά αναφέρεται πριν από τον πληθωρισμό «πηγαίναμε στα καταστήματα με λεφτά στις τσέπες και γυρίζαμε με τρόφιμα στα καλάθια. Τώρα πάμε με λεφτά στα καλάθια και γυρίζουμε με τρόφιμα στις τσέπες».

3. Μορφές και Αίτια Πληθωρισμού

Ο πληθωρισμός παρουσιάζεται με δύο μορφές, τον πληθωρισμό ζητήσεως και τον πληθωρισμό κόστους.

  • Πληθωρισμός Ζητήσεως

Με τον όρο αυτό χαρακτηρίζονται οι μηχανισμοί του πληθωρισμού όταν επενεργούν με συσσωρευτικό τρόπο. Σύμφωνα με την θεωρία του πληθωρισμού ζητήσεως, οι τιμές ανέρχονται, διότι γενικά η ζήτηση είναι μεγαλύτερη από την προσφορά των παραγόμενων αγαθών και των προσφερόμενων υπηρεσιών. Η άνοδος των τιμών παρακινεί τους εργαζόμενους να ζητήσουν αύξηση του μισθού των για να μπορέσουν να αντιμετωπίσουν την ακρίβεια της ζωής. Οι επιχειρηματίες όταν δώσουν αύξηση στους μισθούς των εργαζομένων για να διατηρήσουν η και ν’ αυξήσουν τα κέρδη τους αυξάνουν τις τιμές των προϊόντων τους. Με την αύξηση της τιμής των προϊόντων, αυξάνει και πάλι το κόστος ζωής. Οι εργαζόμενοι ζητούν και πάλι αύξηση των μισθών τους και έτσι ο ίδιος κύκλος τιμές – μισθοί συνεχίζεται και δημιουργείται το πληθωριστικό σπιράλ ή ο υπερπληθωρισμός.  Για να συμβεί το παραπάνω φαινόμενο θα πρέπει να υπάρχουν δύο βασικές προϋποθέσεις:

1) Η ζήτηση να είναι λίγο ή σχεδόν καθόλου ελαστική, δηλαδή να μεταβάλλεται ελάχιστα με την μεταβολή των τιμών. Το φαινόμενο αυτό της ανελαστικής ζήτησης συμβαίνει σε προϊόντα πρώτης ανάγκης, όπου δεν υπάρχουν άλλα να τα αντικαταστήσουν. Σε διαφορετική περίπτωση, αν δηλαδή η αύξηση των τιμών μείωνε την ζήτηση, οι τιμές, σύμφωνα με το νόμο προσφοράς και ζήτησης θα έπεφταν και πάλι για να μπορέσουν να πουληθούν τα προϊόντα.

2) Οι εργαζόμενοι να έχουν την δυνατότητα να κερδίσουν τις αυξήσεις των μισθών που ζητούν, αυξήσεις τέτοιες, που σ’ ένα τουλάχιστον βαθμό, να καλύπτουν την μείωση της αγοραστικής αξίας που προήλθε από την αύξηση των μισθών. Στην πράξη όμως η αύξηση των τιμών είναι πολύ μεγαλύτερη από την αύξηση των μισθών.

  • Πληθωρισμός Κόστους

Όταν λέμε πληθωρισμό κόστους, εννοούμε τον πληθωρισμό εκείνο που δημιουργείται από την αύξηση στο κόστος παραγωγής, των διαφόρων προϊόντων (Ανατίμηση των εισαγόμενων πρώτων υλών, αύξηση του μισθού του εργατικού δυναμικού, επιβολή εμμέσων φόρων κλπ). Η αύξηση του κόστους παραγωγής έχει σαν συνέπεια την αύξηση των τιμών των προϊόντων που παράγονται, δηλαδή αύξηση του κόστους ζωής. Η ύψωση αυτή των τιμών θα παρακινήσει τους εργαζόμενους ν’ απαιτήσουν αύξηση των μισθών τους. Η αύξηση των μισθών δημιουργεί μεγαλύτερο κόστος στην παραγωγή, η οποία με την σειρά της νέα αύξηση στις τιμές και μισθούς και έτσι δημιουργείται «σπειροειδής αύξηση τιμών – μισθών», η οποία κάνει εξαιρετικά δύσκολο να ξεκαθαρίσουμε αν πρόκειται για πληθωρισμό ζητήσεως ή για πληθωρισμό κόστους, ιδιαίτερα όταν και οι δύο μορφές του πληθωρισμού συνυπάρχουν.

Αν η αύξηση των μισθών είναι ανάλογη με την αύξηση της παραγωγής, τότε δεν προκύπτει κανένα σοβαρό πρόβλημα. Αν όμως η αύξηση της αμοιβής της εργασίας είναι μεγαλύτερη από την αύξηση της παραγωγής, τότε το κόστος κατά μονάδα προϊόντος αυξάνει, πράγμα το οποίο θα έχει σαν αποτέλεσμα να δημιουργηθεί το πληθωριστικό σπιράλ στην διαδικασία της συνεχούς αύξησης των μισθών και των τιμών.

Αίτια του Πληθωρισμού

1) Ο πληθωρισμός δημιουργείται όταν η ζήτηση σε σχέση με την προσφορά των παραγόμενων αγαθών και υπηρεσιών είναι μεγαλύτερη. Έτσι τον πληθωρισμό μπορεί να τον προκαλέσει, η υπερβολική αγοραστική δύναμη η οποία διατίθεται για αγορά αγαθών ή υπηρεσιών, χωρίς αυτά από οποιοδήποτε λόγο να προσφέρονται, είτε διότι δεν υπάρχουν αρκετά, είτε διότι οι ιδιοκτήτες των δεν θέλουν να τα πουλήσουν ή προκειμένου περί υπηρεσιών να τις προσφέρουν, είτε διότι εξάγονται στο εξωτερικό, είτε διότι απαγορεύεται η πώληση ορισμένων αγαθών και η προσφορά ορισμένων υπηρεσιών.

2) Σαν αίτιο του πληθωρισμού εκτός των πάρα πάνω αναφερθέντων λόγων, πρέπει να προστεθεί και η πρόβλεψη της ύψωσης των τιμών, διότι οι πωλητές αναβάλλουν τις πωλήσεις των ή τις περιορίζουν στο επίπεδο εκείνο, το οποίο τους επιτρέπει να καλύπτουν τις ληξιπρόθεσμες υποχρεώσεις τους.

3) Μπορούμε σαν βασική αιτία του πληθωρισμού να θεωρήσουμε και το γεγονός ότι μία οικονομία δεν μπορεί να προσαρμόσει την παραγωγή στο ρυθμό της ζήτησης που καθορίζεται από τις αυξανόμενες ανάγκες του πληθυσμού.

4) Άλλες αιτίες που μπορούν να προκαλέσουν τον πληθωρισμό είναι τα μεγάλα δημόσια έξοδα που ξεπερνούν τα έσοδα με τεράστιες δαπάνες, όπως π.χ οι στρατιωτικές δαπάνες που δημιουργούν πρόσθετο «κυκλοφορούν» χρήμα, χωρίς αντίστοιχα εμπορεύματα για κατανάλωση ή υπηρεσίες για τον πληθυσμό.

Εισαγόμενος Πληθωρισμός

Οι αυξομειώσεις του γενικού επιπέδου των τιμών στο εσωτερικό δεν είναι αποτέλεσμα μόνο του συνόλου των επιδράσεων των δυνάμεων της εσωτερικής αγοράς του συγκεκριμένου Κράτους, αλλά δυνατόν να οφείλονται και στις αυξομειώσεις των τιμών των εισαγόμενων προϊόντων και υπηρεσιών. Το μέγεθος δε των επιδράσεων αυτών εξαρτάται από τον βαθμό ευαισθησίας και εξάρτησης της εσωτερικής οικονομίας από τις εξωτερικές αγορές και από το ύψος των εισαγόμενων ποσοτήτων.

Η αύξηση του κόστους των εισαγόμενων προκαλεί αυξητικές επιδράσεις στο επίπεδο των τιμών της εσωτερικής αγοράς και στο επίπεδο κόστους των εγχώρια παραγόμενων αγαθών με τελικό αποτέλεσμα να παρατηρείται αύξηση του γενικού επιπέδου των τιμών της εσωτερικής αγοράς.

Οι αναπτυσσόμενες χώρες στην προσπάθειά τους να μειώσουν τον όγκο των εισαγωγών και συνεπώς να μειώσουν το βαθμό εξάρτησης τους από τις αναπτυγμένες χώρες και να βελτιώσουν έτσι το εμπορικό τους ισοζύγιο και κατ’ επέκταση το ισοζύγιο πληρωμών προβαίνουν σε υποκατάσταση των εισαγωγών με το να παράγουν τα εισαγόμενα αγαθά στο εσωτερικό. Η προσπάθεια αυτή οδηγεί, τελικά, αν όχι σ’ όλες, στις περισσότερες αναπτυσσόμενες χώρες σε αντίθετα αποτελέσματα.

Κι αυτό, γιατί λόγω της μη ύπαρξης στο εσωτερικό επαρκούς ποσότητας, πρώτων υλών και ημικατεργασμένων προϊόντων, η προσπάθεια αύξησης της βιομηχανικής παραγωγής τελικών αγαθών, οδηγεί σε διαρκώς μεγαλύτερη αύξηση των εισαγωγών πρώτων υλών και συνεπώς:

1) Σε μεγαλύτερη εξάρτηση των αναπτυσσομένων χωρών από τις ανεπτυγμένες χώρες και

2) Σε μεγαλύτερη αύξηση των τιμών των προϊόντων της εγχώριας παραγωγής, λόγω αύξησης του κόστους ή και λόγω αύξησης των κερδών. Το τελευταίο, δηλαδή η αύξηση των τιμών λόγω αυξήσεως των κερδών είναι πολύ πιθανό να συμβεί και από το γεγονός ότι οι εγχώριες βιομηχανίες προστατεύονται από δασμολογικά τείχη και άλλους ποσοτικούς περιορισμούς των εισαγωγών.

ΣΥΝΕΠΕΙΕΣ ΚΑΙ ΚΑΤΑΠΟΛΕΜΗΣΗ ΤΟΥ ΠΛΗΘΩΡΙΣΜΟΥ

Συνέπειες Πληθωρισμού

Η σπουδαιότερη συνέπεια του πληθωρισμού είναι η μείωση του πραγματικού εισοδήματος των εργαζομένων και ιδιαίτερα των συνταξιούχων, ενώ αντίθετα με την άνοδο των τιμών αυξάνονται τα κέρδη των επιχειρήσεων, ιδιαίτερα των μονοπωλιακών συγκροτημάτων και ταυτόχρονα μειώνεται το βάρος των χρεών τους.

Στο εσωτερικό ο πληθωρισμός θέτει σε προνομιακή θέση τους χρεώστες σε σχέση με τους πιστωτές, γιατί οι τελευταίοι παίρνουν πίσω χρήματα που έχουν μειωμένη αγοραστική αξία σε σχέση με τη στιγμή που τα δάνεισαν.

Άλλη συνέπεια του πληθωρισμού είναι η μείωση της πραγματικής αξίας των αποταμιεύσεων, όταν το ποσοστό του πληθωρισμού είναι μεγαλύτερο από το επιτόκιο αποταμιεύσεων.

Στον τομέα των επενδύσεων η αύξηση της τιμής των πρώτων υλών και η πιθανή αύξηση των μισθών μπορούν να επιδράσουν ανασταλτικά ενώ οι επενδύσεις σε ακίνητα, μετοχές ή αξίες του εξωτερικού αποφέρουν περισσότερο.

Στον τομέα του εξωτερικού εμπορίου ο πληθωρισμός σε μία χώρα οδηγεί στην αύξηση των πωλήσεων προϊόντων που προέρχονται από χώρες που δεν θίγονται από πληθωρισμό, γιατί τα προϊόντα αυτά στοιχίζουν φθηνότερα από τα εγχώρια, που οι τιμές τους έχουν αυξηθεί. Αυτό έχει επιπτώσεις στο εξωτερικό εμπόριο με αύξηση των εισαγωγών και αντίστοιχη μείωση των εξαγωγών.

Άλλη συνέπεια, την οποία έχει ο πληθωρισμός είναι και η δημιουργία πανικού, ο οποίος οφείλεται στην αμφιβολία για το «αύριο» στην ανασφάλεια που νιώθει μία μεγάλη μερίδα ανθρώπων και στην έλλειψη εμπιστοσύνης προς το Κράτος. Ο φόβος όμως και η αμφιβολία που δημιουργούνται εκτός από τις οικονομικές συνέπειες έχουν και πολιτικές, διότι δίνεται αφορμή και πεδίο δράσης σε δημιουργικά και επαναστατικά συστήματα, να κατευθύνουν τις μάζες, με το πρόσχημα της επίλυσης των οικονομικών τους προβλημάτων, σε ιδιοτελείς σκοπούς. Δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι τα ολοκληρωτικά καθεστώτα επικράτησαν (επαναστατικά ή ειρηνικά), σε περιόδους οικονομικής κρίσης.

Καταπολέμηση Πληθωρισμού

Η πείρα των τελευταίων χρόνων μας κάνει όλους, ειδικούς ή όχι, πιο σκεπτικούς και λιγότερο αισιόδοξους στην ανεύρεση των πηγών του πληθωρισμού και στην λήψη μέτρων για την καταπολέμηση του. Είναι κοινή η διαπίστωση σχεδόν όλων των οικονομολόγων, ότι η χάραξη μίας πορείας αντιπληθωριστικής πολιτικής είναι έργο πολύ δύσκολο. Μεταξύ των οικονομολόγων δεν υπάρχει απόλυτη συμφωνία στις μεθόδους που πρέπει να εφαρμοστούν για την αντιμετώπιση του πληθωρισμού. Έτσι δεν έχει ακόμα διατυπωθεί αποδεκτή αντιπληθωριστική πολιτική, αλλά σκέψεις και απόψεις, των διαφόρων οικονομολόγων, μερικές από τις οποίες είναι και οι παρακάτω:

  • Πληθωρισμός Ζητήσεως

Για την καταπολέμηση του πληθωρισμού ζητήσεως εφαρμόζονται οι παρακάτω μέθοδοι για την μείωση της υπερβολικής ζήτησης. Η επιλογή της μεθόδου που πρέπει να εφαρμοστεί ανήκει στην κυβέρνηση κάθε χώρας, η οποία πρέπει να αποφασίσει σε ποιο οικονομικό φορέα πρέπει να περικόψει την υπερβολική αυτή ζήτηση, επειδή κάθε μέθοδος πλήττει περισσότερο ή λιγότερο τους διάφορους τομείς (Δημόσιο, Νοικοκυριά, Επιχειρήσεις κλπ).

1) Πολιτική Περικοπής των Δημοσίων Δαπανών

Η περικοπή των Δημοσίων δαπανών μειώνει την ποσότητα του κυκλοφορούντος χρήματος και την ζήτηση και συντελεί στον περιορισμό του πληθωρισμού.

2) Φορολογική Πολιτική Αντιπληθωρισμού

Η αύξηση των φόρων, μειώνει το πραγματικό εισόδημα και την αγοραστική δύναμη του καταναλωτή και έτσι συντελεί στον περιορισμό της ενεργούς ζήτησης.

  • Πληθωρισμός Κόστους

Οι μέθοδοι που εφαρμόζονται για την καταπολέμηση του πληθωρισμού ζητήσεως επιδρούν αρνητικά στην καταπολέμηση του πληθωρισμού κόστους και η εφαρμογή τους μπορεί να οδηγήσει, παράλληλα με τον πληθωρισμό και σε στασιμότητα της οικονομικής ανάπτυξης δηλαδή στον στασιμοπληθωρισμό. Για την καταπολέμηση του πληθωρισμού κόστους, θα πρέπει πρώτα να γίνει διάγνωση της αιτίας που τον προκάλεσε και μετά να εφαρμοστούν μέτρα εναντίον της αιτίας αυτής.

Με βάση τις παραπάνω σκέψεις είναι δυνατό να εφαρμοστούν τα παρακάτω μέτρα:

1) Όταν ο πληθωρισμός οφείλεται σε αύξηση μισθών και ημερομισθίων τότε επιχειρείται να αντιμετωπιστεί με το να υποβοηθήσουμε τις δραστηριότητες εκείνες που βοηθάνε στην αύξηση της παραγωγής, έτσι ώστε η αύξηση των μισθών να έχει αντίκρισμα σε αγαθά. Επίσης επιδιώκεται η πολιτική λιτότητας σε παραπέρα αυξήσεις των μισθών και των εισοδημάτων (Πάγωμα μισθών).

2) Όταν ο πληθωρισμός προέρχεται από υπερβολικά κέρδη, τότε επιχειρείται η αντιμετώπιση του με τον έλεγχο τιμών, την ακριβή κοστολόγηση και τον καθορισμό μικρού ποσοστού κέρδους στο εμπόριο των αγαθών.

3) Ο εισαγόμενος πληθωρισμός, που οφείλεται στο μεγάλο κόστος των πρώτων υλών ή των τελικών αγαθών, αντιμετωπίζεται με την προσπάθεια για την ανάπτυξη της εγχώριας παραγωγής, ώστε να παράγονται στο εσωτερικό τα ίδια αγαθά ή υποκατάστατα αυτών με μικρότερο κόστος.

4) Ο πληθωρισμός κόστους, που είναι εισαγόμενος και προέρχεται από αγαθά με ανελαστική ζήτηση (π.χ. το πετρέλαιο) είναι δύσκολο αν όχι αδύνατο να αντιμετωπιστεί.

Όπως γίνεται αντιληπτό, η αντιμετώπιση του πληθωρισμού κόστους είναι πάρα πολύ δύσκολη. Τα μέτρα, που εφαρμόζονται αποβλέπουν στο να πείσουν τους εργάτες και εργοδότες να πάψουν να ανταγωνίζονται στις αυξήσεις των τιμών και των μισθών μεμονωμένα, αλλά σε σχέση με την παραγωγικότητα.

Πέρα όμως από τα παραπάνω μέτρα που αναπτύχθηκαν, κάθε πολίτης έχει την υποχρέωση και την δύναμη να καταπολεμήσει τον πληθωρισμό. Αν όλα τα στρώματα του πληθυσμού, εργάτες, αγρότες και επιχειρηματίες αντιληφθούν ότι η ευημερία τους εξαρτάται τόσο από την αγοραστική δύναμη του χρήματος όσο και υπό τις χρηματικές τους απολαβές, ίσως αυτό τους οδηγήσει στο να μετριάσουν στο μέλλον τις απαιτήσεις τους για μεγαλύτερες τιμές των αγαθών και υψηλότερες χρηματικές αμοιβές.

Η συμπεριφορά αυτή των διαφόρων στρωμάτων του πληθυσμού θα είχε ευνοϊκό αποτέλεσμα στην σταθερότητα, γιατί όλες οι αυξήσεις των τιμών θα διοχετευόντουσαν σε αύξηση της απασχόλησης και του πραγματικού κοινωνικού προϊόντος, παρά σε υψώσεις των τιμών.

Νομισματική Πολιτική για την Αντιμετώπιση του Πληθωρισμού

Για την καταπολέμηση του πληθωρισμού το κράτος μπορεί να χρησιμοποιήσει εκτός από τα μέτρα Δημοσιονομικής πολιτικής και μέτρα Νομισματικής πολιτικής τα οποία βρίσκουν εφαρμογή στην καταπολέμηση των πληθωρισμών ζητήσεως και κόστους.

Τα μέτρα Νομισματικής Πολιτικής μπορούν να εφαρμοσθούν είτε αυτοτελώς είτε σε συνδυασμό με μέτρα Δημοσιονομικής Πολιτικής.

Τα κυριότερα μέτρα Νομισματικής Πολιτικής των οποίων η εφαρμογή χρησιμοποιείται για την ανάσχεση του πληθωρισμού είναι:

1) Η αύξηση του προεξοφλητικού τόκου και των επιτοκίων καταθέσεων. Η αύξηση του τόκου με τον οποίο η Κεντρική Τράπεζα της Ελλάδας δανείζει χρήματα στις εμπορικές τράπεζες (προεξοφλητικός τόκος), αναγκάζει τις τελευταίες να προσφέρουν δάνεια με μεγαλύτερα επιτόκια με αποτέλεσμα η ζήτηση δανειακών κεφαλαίων από τις επιχειρήσεις και τους ιδιώτες να ελαττώνεται. Εξάλλου η αύξηση των επιτοκίων πέραν του ότι αποτελεί μέτρο δικαιοσύνης για τους αποταμιευτές γιατί προσπαθεί να διατηρήσει την αγοραστική αξία των καταθέσεων, σκοπεύει και στην προσέλκυση αποταμιεύσεων σε βάρος της κατανάλωσης.

2) Η αύξηση του ποσοστού υποχρεωτικών διαθεσίμων των εμπορικών τραπεζών. Με την αύξηση αυτή περιορίζεται η δανειοδοτική ικανότητα των εμπορικών τραπεζών και κατ’ επέκταση η κυκλοφορία δανειακών κεφαλαίων στην οικονομία.

3) Η πώληση χρεογράφων από την Κεντρική Τράπεζα. Η πολιτική πώλησης χρεογράφων, η οποία ονομάζεται και πολιτική της ανοικτής αγοράς εκ μέρους της Κεντρικής Τράπεζας, είναι δυνατό να λάβει δεσπόζουσα μορφή όταν το κράτος προβαίνει στην πώληση σε μεγάλη έκταση σημαντικά ελκυστικών χρεωγράφων στο χρηματιστήριο και στις άλλες αγορές χρήματος και απορροφά με τον τρόπο αυτό χρήμα. Έτσι η προσφορά του χρήματος μειώνεται, το επιτόκιο ανεβαίνει και περιορίζεται η ζήτηση χρήματος. Σήμερα στη χώρα μας υπάρχει υποχρέωση των Εμπορικών Τραπεζών να επενδύουν ένα μέρος των πάσης φύσεως καταθέσεων των ιδιωτών σ’ αυτές σε γραμμάτια του δημοσίου ή ομόλογα του Δημοσίου και των ΝΠΔΔ.

4) Η πολιτική πιστωτικών ελέγχων και περιορισμών. Οι νομισματικές αρχές μπορεί να φθάσουν στο σημείο, να καθορίσουν με διοικητικές πράξεις ή με νόμο το ύψος του επιτοκίου στην πιστωτική αγορά και τα όρια των χορηγήσεων των εμπορικών τραπεζών προκειμένου να καταπολεμήσουν τον πληθωρισμό. Η θέσπιση αυστηρών πιστωτικών περιορισμών κυρίως για μη παραγωγικούς κλάδους, όπως το εμπόριο και οι οικοδομές, θεωρείται πολύ αποτελεσματικό μέσο για την καταπολέμηση του πληθωρισμού.

ΔΙΑΦΟΡΑ ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ

Από τα προαναφερθέντα οδηγούμαστε στο συμπέρασμα πως το φαινόμενο αυτό συνδέεται αναπόφευκτα, με το ρόλο του χρήματος μέσα στο οικονομικό σύστημα. Ο πληθωρισμός προκαλεί μία συνεχή και σταθερή πτώση της αξίας του χρήματος και από αυτή την πλευρά μπορεί να χαρακτηριστεί σαν ένα θεμελιώδες νομισματικό φαινόμενο. Το συμπέρασμα αυτό, βέβαια δεν σημαίνει αναγκαστικά πως τα αίτια των πληθωριστικών τάσεων είναι καθαρά νομισματικά, αλλά η διαπίστωση ότι έχουμε μία διαρκή ζήτηση χρήματος, που επαυξάνει την διάρκεια των πληθωριστικών πιέσεων και η διαπίστωση ότι οι πληθωριστικές πιέσεις βρίσκονται σε πλήρη αντιστοιχία με την πλεονάζουσα ζήτηση, οδηγούν στο συμπέρασμα ότι παρατεταμένη αύξηση της προσφοράς χρήματος σε ρυθμό που να υπερβαίνει το ρυθμό αύξησης του πραγματικού εισοδήματος είναι αναγκαία και επαρκής για την ύπαρξη παρατεταμένου πληθωρισμού.

Αν τελικά δεχτούμε πως ο παρατεταμένος πληθωρισμός είναι αποτέλεσμα κατά κύριο λόγο της υπερβολικής προσφοράς χρήματος, τότε η παραδοχή αυτή μας οδηγεί και στη σωστή επιλογή των μέτρων για την αντιμετώπιση του, που είναι ο έλεγχος της προσφοράς χρήματος και ο έλεγχος του επιπέδου των τιμών και των χρηματικών εισοδημάτων. Βέβαια υπάρχουν πάρα πολλές δυσκολίες στην εφαρμογή των πάρα πάνω μέτρων. Μία μικρή ανοιχτή οικονομία είναι δύσκολο να κάνει ανεξάρτητες τις αποφάσεις της σχετικά με την προσφορά του χρήματος ή το επίπεδο των τιμών, αφού στις εξωτερικές συναλλαγές της υπάρχει η σχέση της σταθερής ισοτιμίας συναλλάγματος.

Τέλος η πείρα των τελευταίων χρόνων, μας κάνει όλους λιγότερο αισιόδοξους στην ανεύρεση των αιτίων του πληθωρισμού και στη λήψη μέτρων για την καταπολέμηση του. Ο πληθωρισμός έγινε μόνιμη ασθένεια της οικονομίας της εποχής μας και εκδηλώνεται τόσο σε περίοδο «παχιών αγελάδων» όσο και σε περίοδο «ισχνών αγελάδων». Οι άλλοτε εχθροί: «Πληθωρισμός» και «ανεργία» έγιναν σήμερα φίλοι, όπως ο σκύλος και η γάτα που έμαθαν να βρίσκονται κάτω από την ίδια στέγη. Στις μέρες μας, οι Κυβερνήσεις και οι οικονομολόγοι βρίσκονται σε πάρα πολύ δύσκολη θέση για να διαλέξουν τα μέσα και τις μεθόδους για μία σωστή αντιμετώπιση του προβλήματος του πληθωρισμού. Καταπολέμηση του πληθωρισμού με αύξηση του επιπέδου ανεργίας ή καταπολέμηση της ανεργίας με αύξηση του πληθωρισμού δεν μπορεί σήμερα να εφαρμοστεί σαν μέτρο σωστής και πετυχημένης πολιτικής. Το ύψος των μισθών και ημερομισθίων δεν προσδιορίζεται άμεσα από το ύψος της ανεργίας, όπως και οι τιμές δεν διαμορφώνονται ξεκάθαρα από το νόμο της προσφοράς και της ζήτησης, όπως τον ξέρανε ως τώρα. Δηλαδή όταν η ζήτηση αυξάνεται, δεν ακολουθείται αναγκαστικά, από την αύξηση των τιμών. Η σημερινή αγορά κατά συνέπεια ακολουθεί καινούργιους νόμους και νέοι παράγοντες που καθορίζουν τις τιμές και τα εισοδήματα, επιδρούν στο «μαγείρεμα» της εξέλιξης της οικονομίας.

Οι διαπιστώσεις αυτές μας οδηγούν στο συμπέρασμα πως βρισκόμαστε μπροστά σε μία νέα πραγματικότητα που απαιτεί νέα ρύθμιση στη σχέση των παραγωγικών συντελεστών και μία πιο ρεαλιστική κοινωνική και οικονομική πολιτική, που θα έχει σαν σκοπό την ισόρροπη ανάπτυξη σε παγκόσμια κλίμακα, την πιο δίκαιη κατανομή του παραγωγικού πλούτου και την καλύτερη διανομή του εισοδήματος. Οι σχέσεις των επιχειρήσεων και των εργαζομένων είτε στον χώρο των προϊόντων είτε στον χώρο της εργασίας πρέπει να δώσουν τη θέση τους στις σχέσεις «κατανόηση» για μια αποδοτικότερη συνεργασία στην αντιμετώπιση της «παράδοξης συνύπαρξης» των «όψιμων φίλων» πληθωρισμού και ζήτησης.

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s