Η επαναστατική μάζα, Λεμπόν

ΙΙΙ. Η ΕΠΑΝΑΣΤΑΤΙΚΗ ΜΑΖΑ

1. Το κίνητρο της εξουσίας.

Πέρα από τα τέσσερα κίνητρα πού ήδη αναφέραμε, υπάρχει και ένα πέμπτο. Αυτό τοποθετείται και εξετάζεται χωριστά από τα άλλα, γιατί είναι σημαντικότερο. Διαπερνά όλες τις ηλικίες, όλα τα κοινωνικά στρώματα και όλους τους λαούς. Έχει ιδιαίτερα άμεσες επιπτώσεις στην πολιτική και ακόμη περισσότερο στους επαναστατικούς αγώνες. Είναι το ορμέμφυτο της υπεροχής ή ένστικτο της διακρίσεως ή κίνητρο της εξουσίας.
Πρόκειται για την γενική τάσι του κοινωνικού ατόμου να ξεχωρίση, να διακριθή, να απόκτηση ισχύ και να άσκηση μια κάποια εξουσία. Εκδηλώσεις αυτού του κίνητρου στην καθημερινή ζωή έχουμε πάμπολλες: Τον αυστηρό οικογενειάρχη πού ασκεί δικτατορικές εξουσίες στο σπίτι του. Τον λοχία – φόβητρο στο στρατό. Τον υπάλληλο – σατραπίσκο στην διοίκηση. Τον καταχρώμενο των «εξουσιών» του θυρωρό κ.ο.κ. Ενώ όμως όλοι, λίγο – πολύ, έχουν μέσα τους αυτό το κίνητρο, λίγοι είναι εκείνοι πού το ικανοποιούν. Γιατί, σε κάθε κοινωνία και σε κάθε καθεστώς, λίγοι σχετικά είναι οι «Ιθύνοντες». Αυτό άφορα και τις δημοκρατίες και τις δικτατορίες. Φυσικά υπάρχουν διαφορές. Σε μία δημοκρατία ο κύκλος εκείνων πού ασκούν εξουσία είναι ευρύτερος, ελέγχεται, εναλλάσσεται και κυρίως, ή εξουσία του δεν είναι ούτε απεριόριστη, ούτε ανεξέλεγκτη. Δεσμεύεται από τους νόμους και ελέγχεται από την κοινή γνώμη. Στα ολοκληρωτικά καθεστώτα, όπως το κομμουνιστικό, το στρώμα των ιθυνόντων είναι στενώτερο. Αποτελεί μία μικρή, κλειστή κάστα προνομιούχων πού ασκεί μονίμως, χωρίς εναλλαγή μία απεριόριστη και ανεξέλεγκτη εξουσία. Το γεγονός πάντως είναι ότι παντού, σε κάθε σύστημα, ή εξουσία ασκείται από λίγους. Αυτοί, πολιτικοί, στρατιωτικοί, ανώτεροι υπάλληλοι, τεχνικοί κλπ.) αποκτούν μια ειδική ομαδική ψυχολογία, την «κυριαρχική».
Οι άλλοι, οι πολλοί, μένουν εκτός εξουσίας για λόγους αντικειμενικούς και υποκειμενικούς. Είναι αδύνατο πρακτικώς, να γίνη διαφορετικά. Αλλά, το ανικανοποίητο του «κινήτρου της υπεροχής», δημιουργεί μέσα τους μία ολόκληρη κλίμακα από ιδιάζοντα συναισθήματα πού αρχίζουν από την απλή δυσφορία για τους «κατέχοντας» για να φθάσουν ως το τυφλό μίσος, και την επαναστατική ή και κυριολεκτικά μηδενιστική διάθεσι.
Έχουμε λοιπόν, σε κάθε κοινωνία, δύο σαφώς αντίθετες ψυχολογικές ομάδες. Μία μικρή, πού αναπτύσσει κυριαρχική ψυχολογία. Και μία μεγάλη, την συντριπτική πλειοψηφία, πού μένοντας σταθερά εκτός εξουσίας, αποκτά μία ψυχολογία κοινωνικώς «μειωμένου» και γι’ αυτό ορθώνεται αντίθετη προς το «καθεστώς» υιοθετώντας μία αρνητική στάσι απέναντί του. Αυτή, η δεύτερη ομάδα, αποτελεί την «επαναστατική μάζα».

2. Σύνθεσις της επαναστατικής μάζας.

Η «επαναστατική μάζα» δεν είναι ομοιογενής. Σ’ αυτήν ανήκουν άνθρωποι όλων των επαγγελμάτων, κάθε μορφωτικού ή βιοτικού επιπέδου, ηλικίας ή φύλου. Το μόνο κοινό πού συνδέει όλους αυτούς τους ανθρώπους, είναι η ψυχολογία του «μειωμένου» πού συνεπάγεται μία αρνητική στάσι έναντι του ισχύοντος καθεστώτος και των οιωνδήποτε ιθυνόντων – εκπροσώπων του.
Στην «επαναστατική μάζα» ανήκει: Ο εξαθλιωμένος εργάτης. Ο φτωχός διανοούμενος. Ο ξεπεσμένος αριστοκράτης. Η «παραγνωρισμένη μεγαλοφυία» (πραγματική ή φανταστική). Το παραγκωνισμένο (υπαρκτό ή ανύπαρκτο) ταλέντο. Ο κοινωνικά απροσάρμοστος μποέμ – μπίτνικ.Ό άξεστος νεόπλουτος πού βρίσκει κλειστές τις πόρτες της αριστοκρατίας. Ό νεαρός αστός «υιός του πατέρα του» πού πάσχει από πλέγμα ενοχής για την αδικαιολόγητη ευημερία του.
Γενικά, στην επαναστατική μάζα, ανήκει κάθε άνθρωπος πού αισθάνεται κοινωνικώς παραμερισμένος, μειωμένος ή ατακτοποίητος. Οι λόγοι είναι πολλοί. Κοινωνική θέσις ή προσωπικά ελαττώματα (ασχήμια, αναπηρία κ,λ.π.). Υπερβολική ζωτικότης ή παθολογική δειλία. Ατομικές αποτυχίες και πικρίες ή ψυχολογικά πλέγματα. Η εντύπωσις περί κοινωνικής μειονεκτικότητος πολλές φορές είναι καθαρά υποκειμενική, ψυχολογική. Γι’ αυτό, η ποικιλία των ανθρωπίνων τύπων πού ανήκουν στην «επαναστατική μάζα» είναι απεριόριστη. Γιατί, το φαινόμενο αυτής της μάζας δεν είναι θέμα στενά ταξικό ή οικονομικό: είναι βασικά θέμα ψυχολογικό! Πολλοί άνθρωπος, πού «εξ αντικειμένου» ανήκουν στην ιθύνουσα τάξι, αισθάνονται μειωμένοι, συγκρούονται με την τάξι τους και προσχωρούν στην «επαναστατική μάζα». Τέτοια είναι λ.χ. ή περίπτωσις ενός εύπορου επιστήμονα πού πιστεύει, ότι έπρεπε να κατέχει κάποια πιο υπεύθυνη θέσι. Ενός πλουσίου αλλά αμόρφωτου αστού που δεν γίνεται δεκτός στην «καλή κοινωνία». Ενός γόνου αριστοκρατικής οικογενείας που επττώχευσε. Ενός διανοουμένου που οι ιδέες του δεν γίνονται δεκτές από το «καθεστώς». Μιας πλούσιας αλλά πολύ άσχημης γεροντοκόρης. Ενός φτωχού νέου πού παντρεύθηκε κάποια πλούσια και αισθάνεται «παρείσακτος» στον κύκλο της. Πολλές φορές, ένας άνθρωπος, ανήκει στην «επαναστατική μάζα» μόνο και μόνο επειδή υφίσταται υποτιμητική μεταχείριση από τον προϊστάμενο του πού γι’ αυτόν συμβολίζει το «κατεστημένο», ή επειδή νομίζει ότι αδικείται. Ακόμη, μπορεί να ωθηθεί στην επαναστατική μάζα από κάποιο φυσικό ελάττωμα ή από κάποια έμφυτη δειλία ή από αντικοινωνικότητα και μισανθρωπία. Έχει επίσης διαπιστωθεί ότι προς τα εκεί κλείνουν τα παιδιά των διαλυμένων οικογενειών και οι ψυχονευρωτικοί τύποι.
Πολλές φορές, αντίθετα αίτια, οδηγούν στην επαναστατική μάζα διαφορετικούς ανθρώπους λ.χ. Ή υπερβολή κριτικού πνεύματος ή και ή παντελής έλλειψις κριτηρίων. Ή υπερτροφική τάσις ανεξαρτησίας ή η ανάγκη «μαζοποιήσεως». Ή έντονη, «άβόλευτη» προσωπικότης ή η ατροφία του βουλητικού. Το θέμα είναι βασικά υποκειμενικό.
Αυτό ακριβώς εξηγεί και το ανεξήγητο με τα μαρξικά ταξικά κριτήρια φαινόμενο των ταξικών «αποστατών». Ένας «αντικειμενικά» – ταξικά «αστός», μπορεί σε πείσμα του μαρξισμού να είναι «υποκειμενικά» – ψυχολογικά «προλετάριος» και εχθρός του αστικού καθεστώτος (απόδειξις ο δικηγόρος Μάρξ, ο έμπορος Έγκελς, ο δικηγόρος Λένιν). Αρκεί να μη αισθάνεται «κοινωνικώς άνετα» μέσα στο υφιστάμενο καθεστώς. Και αυτό συμβαίνει όταν, έστω και αν οικονομικώς ευημερεί, αισθάνεται κοινωνικά μειωμένος, ένοχος, αδύνατος, κατώτερος, ανασφαλής, παραμερισμένος ή αδικημένος. Τότε, μη μπορώντας να προσαρμοσθή ψυχολογικά στις απαιτήσεις της κοινωνικής ομάδος του, στρέφεται εναντίον της. Την μισεί. Και την πολεμά. Το ίδιο γίνεται και όταν κάποιος βασανιζόμενος από υπερτροφικό ορμέμφυτο υπεροχής που δεν ικανοποιείται μέσα στα όρια της ομάδος του, προσχωρεί σε άλλην ομάδα για να αναλάβη εκεί εξέχοντα ρόλο (φαινόμενο της συνοδοιπορίας). Ή ακόμη, όταν λόγω της ιδιότυπου συμπεριφοράς του, των τολμηρών ιδεών ή της ανεξάρτητης ιδιοσυγκρασίας του, ή ομάδα του, τον αποκλείει από τους κόλπους της (αναρχικοί).
Και αντίθετα, ένας αντικειμενικά «προλετάριος» μπορεί θαυμάσια να αισθάνεται και να φέρεται σαν «αστός». Αυτό συμβαίνει συχνότατα είτε σε όσους διακρίνονται ατομικά (ηγέται συνδικάτων, βουλευταί εργατικών κομμάτων, εργοδηγοί, μέλη «εργατικής αριστοκρατίας») είτε και σε ολόκληρες τάξεις προλεταρίων
πού τακτοποιούνται κοινωνικώς (Αγγλία, Η.Π.Α., σκανδιναβικά κράτη)*. Ή επαναστατική μάζα λοιπόν είναι ένα ετερογενές φαινόμενο. Τα μέλη της συνδέονται ουσιαστικά μόνο από μία κοινή αρνητική στάσι απέναντι στο «κατεστημένο» και από μία επαναστατική – ανατρεπτική διάθεσι εναντίον του. Αιτία αυτής της στάσεως και αυτής της διαθέσεως είναι ή μη ικανοποίησις του ορμεμφύτου της υπεροχής που στις περισσότερες, άλλα οχι σε όλες τις περιπτώσεις, οφείλεται στην φυσική κατωτερότητα των ατόμων στον αγώνα υπεροχής.

3. Η επαναστατική ομάδα.

«Εκτός εξουσίας», δεν είναι μόνον φυσικώς κατώτερα άτομα. Υπάρχουν και άτομα φυσικώς ζωτικά πού ή ελεύθερη ικανοποίηση του ορμέμφυτου της υπεροχής παρεμποδίζεται από διάφορους αντικειμενικούς ή υποκειμενικούς, φυσικούς ή τεχνητούς λόγους. Οι άνθρωποι αυτοί, πού ή άνοδος των παρεμποδίζεται από την κρατούσα κατάσταση, θέλουν την ανατροπή της. Επιζητούν την αντικατάσταση της από μια «δική τους» κατάσταση. θέλουν ένα νέο καθεστώς, στο όποιο θα ικανοποιήσουν πλήρως το πάθος τους για εξουσία. Αυτοί, οι ικανοί προς άσκησιν εξουσίας άνθρωποι, οι οποίοι για οποιοδήποτε λόγο δεν ασκούν εξουσία, δεν χάνονται μέσα στην «επαναστατική μάζα». Είναι μία κάπως χωριστή, ανώτερη από αυτήν «επαναστατική ομάδα».
Αυτή ή Ομάδα, τίθεται επί κεφαλής της μεγάλης σε όγκο, άλλα ποιοτικώς κατώτερης «επαναστατικής μάζας». Την κάνει να συνειδητοποίηση την αντίθεση της προς τους ιθύνοντας. Επεξεργάζεται μία ομαδική θεωρία – «ιδεολογία» και της την προσφέρει σαν «πίστη», με την μορφή ενός «μύθου» πού ικανοποιεί όλα τα κίνητρα της μάζας. Με αυτόν τον «μύθο» συστηματοποιεί και αξιοποιεί για λογαριασμό της τον έναντι του ισχύοντος καθεστώτος αρνητισμό της μάζας (μία τέτοια θεωρία είναι ο μαρξισμός). Εν ονόματι του «μύθου» ή ομάδα οργανώνει την μάζα σε επαναστατικές κινήσεις πού μπαίνουν κάτω από την καθοδήγηση της ομάδος, (λ.χ. του κομμουνιστικού κόμματος).
Και τότε ή επαναστατική ομάδα χρησιμοποιεί την εκρηκτική δύναμή της επαναστατικής μάζας για να ανατίναξη το ισχύον σύστημα. «Οχι για να το βελτίωση – για να το καταστρέψει.
Έχουμε λοιπόν μια «επαναστατική ομάδα» πού παίζει ρόλο ηγέτη. Και μία «επαναστατική μάζα» πού παίζει ρόλο οπαδού – ουραγού. Ή πρώτη, είναι το επιτελείο της ανατροπής. Ή δεύτερη, ο στρατός της.
Κοινό τους γνώρισμα, συνδετικός κρίκος των, ένα σύνολο αρνητικών συναισθημάτων έναντι του καθεστώτος. Αιτία, ή κοινωνική των μείωσις και ή αδυναμία των για υπεροχή. Διαφορά τους, ότι στην «επαναστατική ομάδα» ή αδυναμία υπεροχής οφείλεται σε αντικειμενικά ή τεχνητά αίτια, ενώ στην «επαναστατική μάζα» τα αίτια είναι υποκειμενικά, πηγάζουν από τη φυσική της ανικανότητα για υπεροχή. Η ανικανότης όμως αυτή, δεν εμποδίζει την ανάπτυξη επιθυμίας για υπεροχή. Και ή επαναστατική Ομάδα εκμεταλλεύεται την επιθυμία για δικό της όφελος.
(*)Από όσα αναφέραμε, συνάγεται και ένα άλλο συμπέρασμα. Ότι τα αίτια των κοινωνικοπολιτικών αγώνων και συγκρούσεων δεν είναι ποτέ αποκλειστικώς «κοινωνικά» με την οικονομική και ταξική έννοια του όρου. Γι αυτό, είναι και εσφαλμένη ή θεωρία ότι δήθεν ο κομμουνισμός αποτελεί «υπόθεση στομαχιού» και ότι εξαφανίζεται αυτόματα απλώς και μόνο με την άσκησι μιας θετικής κοινωνικής πολιτικής. Χωρίς να αρνούμεθα την σημασία και την ανάγκη μιας τέτοιας πολιτικής, οφείλουμε να κατανοήσουμε και να αντιμετωπίσουμε τον κομμουνισμό σαν φαινόμενο σύνθετο – κοινωνικό, ψυχολογικό, ιδεολογικό. Πρέπει να αντιληφθούμε ότι η πλειοψηφία των στελεχών του κομμουνιστικού κινήματος δεν έχει οδηγηθεί εκεί από αίτια οικονομικά, αλλά ψυχολογικά, συναισθηματικά. Η προσχώρησις στον κομμουνισμό είναι μία διέξοδος από ατομικές και ομαδικές νευρώσεις. Είναι μια λύσις για τους αδυνάτους που στον φανατισμό και στην ομαδική υστερία του ανατρεπτικού κινήματος βρίσκουν ένα ψυχολογικό υποκατάστατο της δυνάμεως. Είναι μια «φυγή» για όσους φοβούνται να είναι μόνοι τους ανεξάρτητα άτομα, (μονάδες υπεύθυνες για τις πράξεις τους με συνεχή διλήμματτα εκλογής. Σ’ αυτούς ή προσχώρηση σε μια ανατρεπτική κίνησι, προσφέρει την αυταπάτη της ταυτίσεως με τους πολλούς και δια της αυθυποβολής με την ίδια την «ανθρωπότητα». – Ή προσχώρησις αυτή είναι επίσης, πεδίο δράσεως για τους φιλόδοξους που το ορμέμφυτο της υπεροχής των μένει ανικανοποίητο. Γενικά ή ένταξις στην επανάστασι είναι ένα καταφύγιο για τα κοινωνικώς ατακτοποίτα και απροσάρμοστα άτομα ασχέτως επαγγέλματος και οικονομικής καταστάσεως.
Γι αυτό, ο κομμουνισμός δεν υπόσχεται στο «προλεταριάτο» απλώς την οικονομική, αλλά την γενικώτερη «απελευθέρωσί» του. Προσφέρει το όραμα του «άλματος από τα βασίλειο της ανάγκης στο βασίλειο της ελευθερίας». Προφητεύει την κατάργησι οχι μόνον, της εκμεταλλεύσεως αλλά και των ταξικών και πάσης φύσεως διακρίσεων ακόμη και εκείνων μεταξύ χειρωνακτικής και πνευματικής εργασίας (!), την εξάλειψη των κάθε είδους ανισοτήτων – μια ισοπεδωτική κοινωνία μυρμήγκων. Και ταυτόχρονα, υπόσχεται την κατάργησι και του ίδιου του Κράτους, κάθε νόμου και εξουσίας – την τελική λύτρωσι από το ορμέμφυτο της και από το πλήγμα της κατωτερότητος.

4. Ή επανάστασις.

Κάποτε επέρχεται σύμπτωσις «επαναστατικής ομάδος» και «επαναστα-τικής μάζας». Δηλαδή, ή πρώτη κατορθώνει να μπεί επί κεφαλής της δεύτερης. Την πείθει ότι έχει κάποια επαναστατική «ιστορική αποστολή». Την εφοδιάζει με μία κατάλληλη «ιδεολογία», Και την οργανώνει σε μία ανατρεπτική κίνηση. Τότε, αν υπάρχουν κατάλληλες συνθήκες και καλή εργασία της επαναστατικής ομάδος χωρίς αντίστοιχη ισοδύναμη αντενέργεια της κυριάρχου ομάδος, το αποτέλεσμα είναι ή Επανάστασις. Και αν αυτή πετύχει, έχουμε ανατροπή του καθεστώτος.

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s