Η νεοελληνική φαυλοκρατία

Κωστής Παπαγιώργης, Κόσμος του Επενδυτή, 28 Δεκεμβρίου 2008

ΓΚΡΕΚO-ΓΑΛΛ0Ι

Αφού δεν διαθέτουμε τίποτε άλλο και αδυνατούμε στο βέλτιστο, ας διεθνοποιήσουμε το χείριστο. Αρχής γενομένης από τη Γαλλία. Ο υπουργός Παιδείας Ζαβιέ Νταρκός εξαναγκάστηκε να αποσύρει – μέχρι νεωτέρας- την εκπαιδευτική του μεταρρύθμιση, διότι το «ελληνικό σύνδρομο» παραμονεύει σαν εφιάλτης. Παρά το γεγονός ότι ο πρόεδρος της Γαλλικής Δημοκρατίας Νικολά Σαρκοζί δήλωσε ότι «στη δημοκρατία δεν αποφασίζει ο δρόμος», οι ταραχές του 2005 και τα πρόσφατα γεγονότα της Αθήνας τον ανάγκασαν να κάνει την ανάγκη φιλότιμη πολιτική. Χιλιάδες μαθητές σε πολλές πόλεις παρήλασαν με πλακάτ όπου γραφόταν το κοινό σύνθημα «Ρετρέ ντε λα ρεφόρμ Νταρκός» (=Απόσυρση της μεταρρύθμισης του Νταρκός). Όπως γράφουν οι γαλλικές εφημερίδες, η μεταρρύθμιση δεν προτείνει τίποτα το συγκλονιστικό. Περικοπή διδακτικών ωρών, άρα μείωση εκπαιδευτικών θέσεων, διαίρεση του σχολικού έτους σε δύο εξάμηνα, όπερ σημαίνει ότι αυξάνονται οι εξετάσεις και οι «αποτυχίες». Το τρίτο μέτρο είναι σοβαρότερο: αφορά την «υπερεξειδίκευση» του λυκείου, δηλαδή την υποχρέωση των μαθητών να εκλέγουν την επαγγελματική τους κατεύθυνση ήδη από την πρώτη λυκείου. Βουρ λοιπόν στους δρόμους. Εκτός μαθητικών τάξεων -γνωστό πια- τα παιδιά χαίρονται περισσότερο. Θα προτείναμε μάλιστα να γίνει το «συλλαλητήριο» ειδικό μάθημα στα σχολεία. Όπου αποδίδει η φαντασία, ο νέος νιώθει περισσότερος. Αντίθετα, η τάξη τον μικραίνει.

Στο μόνο που δεν έχουμε παράπονο -μάλιστα η ντόπια απόδοση ξεπερ­νάει πάσα προσδοκία- είναι η πα­ραγωγή θεωρητικών δυσαρεστημένων, φιτιλιασμένων, σχετλιαστικών μέχρι κεραίας, καταγγελτικών εξ επαγγέλματος, κατηγόρων, εκ γενετής σχεδόν θυμωμένων με την πατρίδα τους. Ασφαλώς δεν έχουμε την πατέντα του φαινομένου· κάθε έθνος και εθνάριο που πά­σχισε να στήσει κράτος κατά τον 19ο αιώνα έ­σπειρε διχόνοιες και άσβεστα μίση ανάμεσα στους πολίτες του. Περιέργως πώς, οι φλογεροί φιλοπάτριδες συχνά κατέληξαν αρνησιπάτριδες. Εκ τούτου δεν συνάγεται ότι η φιλοπατρία είναι αρ­νητική δύναμη, ούτε ότι οι τοπικές κοινωνίες α­ποδεικνύονται ανίκανες να συσσωματωθούν σε ευρύτερες καταστατικές τάξεις που αργά ή γρή­γορα αποκαλούνται κράτη.

Απλώς και απολύτως, το κράτος είναι δύσκολη υπόθεση. Η ελληνική περίπτωση απέβη κλασικό παράδειγμα οιονεί α­νέφικτου «κράτους», διότι η ισχύς και η δύναμη σπανίως (για να μην πούμε ποτέ) συνέπραξαν α­ποτελεσματικά με την οργάνωση, την υπακοή και την απαιτούμενη ομοψυχία. Ακριβέστερα, η ε­ξουσία -πολιτική και άλλη- βρήκε κατάλληλο έ­δαφος για να εδραιωθεί. Στα παρ’ ολίγον διακό­σια χρόνια του νεοελληνικού κρατιδίου, ενώ θα ανέμενε κανείς την προοδευτική διαμόρφωση ε­νός κρατικού μηχανισμού που να βοηθά την κοι­νωνία στα έργα της, τελικά βρίσκει το αντίθετο.

Σε ένα βιβλίο που μόλις κυκλοφόρησε (Ευάγ­γελου Κοροβίνη, Η νεοελληνική φαυλοκρατία, Αρμός), ο συγγραφέας αναψηλαφεί σύνολη τη νεοελληνική πορεία του κράτους (από το ’21 ί­σαμε τις μέρες μας), με αμετακίνητο κριτήριο την κατάδειξη ενός διαχρονικού μηχανισμού ο οποί­ος κατέλυε και αποσάθρωνε, αντί να ενισχύει και να ολοκληρώνει. Κι όλα αυτά υπέρ μιας εκλεκτής φατρίας (ταράφια αποκαλούσαν τις φατρίες) που διεκδικούσε τη μονοπώληση του λύειν και του δεσμείν. Είναι γνωστό ότι η Επανάσταση δεν ανέδειξε μια νέα κοινωνική τάξη που θα έθετε το ιστορικό παρόν της χώρας σε νέους όρους. Επιβίωσε το πα­λαιό καθεστώς, απλώς το κενό εξουσίας κατέλα­βαν οι κοτζαμπάσηδες και άλλα πολιτικά ταρά­φια. Εύστοχα λοιπόν θεωρεί τον Κωλέττη εμπνευστή «των φαυλοκρατικών χαρακτηριστικών του ελλη­νικού πολιτικού συστήματος». Ο ιατρός από το Συρράκο ουσιαστικά τελειοποίησε τις μεθόδους που μετερχόταν κατά τη διάρκεια του Αγώνα. Συ­ναλλαγή, τυχοδιωκτισμός, πελατειακό σύστημα, μακιαβελισμός, μπερμπάντικα φερσίματα, πώ­ρωση και ανυποχώρητη εγωπάθεια. Δεν πρόκει­ται για ψυχογραφία, αλλά για ένα καθεστώς φατριασμού, όπου ο κτήτωρ της εξουσίας δεν απο­σκοπεί στη μεταρρύθμιση της κοινωνίας, παρά στην πάση θυσία και απάτη περιφρούρηση των κεκτημένων. Η δίωξη κομματικών αντιπάλων, ο διο­ρισμός ημετέρων, η κατοχύρωση προνομίων, οι εκλογές βίας και νοθείας ήταν στην ημερήσια διά­ταξη. Ακόμη και η ενεργός αλλά αποσιωπούμενη «κοινοβουλευτική δικτατορία» που επιβιώνει μέ­χρι τις μέρες μας δικό του εφεύρημα ήταν.

Θα πρέπει να φτάσουμε στο 1875 ώστε να εμ­φανιστεί πολιτικός που αποφασιστικά θα ακο­λουθήσει άλλη στράτα. Αγγλομαθημένος, ο Τρικούπης το πρώτο που επιδίωξε ήταν ο διαχωρισμός της κρατικής μηχανής από την κοινωνία. Αν για τον Δηλιγιάννη και τους συν αυτώ το κράτος α­ποτελούσε «λάφυρο», για τον Τρικούπη όφειλε να αποβεί εργαλείο για την οικονομική ανάπτυ­ξη. Η αδιευκρίνιστη παρεξήγηση σοβεί και στις μέ­ρες μας: εκάστη κυβέρνηση ασκεί «κατοχή» στο κράτος, ενώ θα όφειλε να ασκεί απλά καθήκοντα εφήμερου διαχειριστή. Η φαυλοκρατία λοιπόν, ως παραδοσιακό ένστικτο, μοιραία θα θριάμβευε-κι αυτή τη φορά εν ονόματι του Δηλιγιάννη και του Βούλγαρη. Από τη μία ο εκσυγχρονισμός, α­πό την άλλη η συμμορία που θεωρούσε τη χώρα τιμάριον. Μόνο στην περίπτωση του Βενιζέλου ο Κοροβίνης θα υποστείλει την παντιέρα της φαυλοκρατίας, για να περιγράψει θετικότερα την πο­λιτεία του. Ορθό αρχικά, αυτό το κριτήριο αφή­νει ένα χάσμα· μήπως στην περίπτωση του Βενιζέλου θα έπρεπε να αναλυθεί δεόντως ένα άλλο παράπλευρο και θανάσιμο κουσούρι της ντόπιας πολιτικής: η τυχοθηρία άνευ ορίων, με άλλοθι βέ­βαια το εθνικό μεγαλείο;

Ο συγγραφέας διεξέρχεται με επάρκεια και ευ­στοχία το Μακεδονικό, τη Μικρασιατική Κατα­στροφή, την Αντίσταση και τον Εμφύλιο (ειδικά αυτόν). Η γνώμη ενός ξένου, του Τζορτζ Χόρτον -σε υποσημείωση- συνοψίζει πειστικά και συμπε­ρασματικά το ποιόν της νεοελληνικής πολιτικής: «Είναι απίστευτο, θα έλεγα αδύνατο, μέχρι πού μπο­ρούν να φτάσουν οι Έλληνες πολιτικοί, προκει- μένου να διατηρήσουν το κόμμα τους στην εξου­σία έστω και μια εβδομάδα παραπάνω: μπορούν να θυσιάσουν την πατρίδα τους…». Το κεφάλαιο για τη Μεταπολίτευση (μαζικοποίηση και εκδη­μοκρατισμός της φαυλοκρατίας) δεν είναι απλή κατακλείδα· συγκρίνοντας τον πάγιο κρατισμό της Αριστεράς με την ανάδειξη του ΠΑΣΟΚ και της Ν.Δ., διαπιστώνει ότι «ο ομφάλιος λώρος που συ­νέδεε το πολιτικό σύστημα με το πελατειακό κρά­τος δεν κόπηκε». Οι αποχρώσεις δεν λείπουν α­πό αυτό το τολμηρό κείμενο, επίσης ούτε οι τεκ­μηριωμένες οικονομικές αναλύσεις που βοηθούν τον αναγνώστη, θα μπορούσαμε πάντως να ζη­τήσουμε και κάποιες συγκρίσεις με γειτονικά κρά­τη -εκτός της Τουρκίας- για να έχουμε μια πλη­ρέστερη εικόνα του θέματος. Η φαύλη διακυβέρ­νηση είναι τελικά μοίρα του τόπου ή τη μοιράζε­ται με τα Βαλκάνια – έστω και αν στη μοιρασιά έ­χει το μέγιστο μερίδιο;

ΚΟΛΑΚΕΣ

Τρομερή παρέλαση κολα­κείας αυτές τις μέρες! Προς τη νεολαία εννοού­με, που την ανήγαγαν ως διά μα­γείας σε ιστορικό μοχλό. Συνά­μα η λέξη «Αλέξης» εγκατέλειψε το μνημόσυνο, προήχθη σε ηθι­κό κωδικό, ο οποίος σάρωσε όλα τα επιφυλακτικά επιχειρήματα. Περιέργως, η ιστορική σημασία των γεγονότων δεν συστοιχεί με τα πρόσωπα. Τα παιδιά αρθρώ­νουν λίγα, αλλά στη δράση τα κατάφεραν καλύτερα. Ό,τι δεν ει­πώθηκε, λοιπόν, ας το αναπλη­ρώσουμε εμείς οι μεγαλύτεροι. Όλη αυτή η θλιβερή φιλολογία, οι ερμηνείες, οι αναγωγές, οι στηλιτεύσεις, οι αποσκορακισμοί και τα αναθέματα, δεν συνιστούν α­πλώς χάλια ατελείωτα, αλλά συ­σκοτίζουν και το ίδιο το φαινό­μενο. Παντού στημένα δόκανα για τη μελλοντική πελατεία.

Η ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΦΑΥΛΟΚΡΑΤΙΑ

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s