Νέα μαχητικά αεροσκάφη:Καθορίζοντας τους όρους του παιχνιδιού

του Μάνου Ηλιάδη, ΚΟΣΜΟΣ ΤΟΥ ΕΠΕΝΔΥΤΗ 5/4/2008

 Η πρόσφατη έναρξη από την Π.Α. των διαδικασιών για την ενίσχυση και εκσυγχρονισμό του στόλου των αεροσκαφών της, συνοδεύτηκε από μία έντονη φημολογία περί των πιθανών επιλογών και κριτηρίων που αναμένεται να διέπουν το μεγάλο αυτό εξοπλιστικό πρόγραμμα, με αποτέλεσμα το ενδιαφέρον όλων να γίνεται όλο και πιο έντονο.

Οι τελευταίες πληροφορίες για το θέμα αναφέρουν ότι οι προθέσεις της Π.Α. είναι να προμηθευθεί άμεσα 40 καινουργή αεροσκάφη, 20 ακόμη για αναπλήρωση απωλειών και άλλα 80 μετά το 2015 προκειμένου να αντιμετωπισθεί η απειλή που θα θέτουν τότε τα 100 περίπου F-35 (JSF) που αναμένεται να παραλάβει  η Τουρκία   από το 2015 και μετά.  Οι αριθμοί αυτοί είναι περίπου οι ίδιοι με αυτούς που προέβλεπαν οι προ ολίγων ακόμη ετών σχεδιασμοί της Π.Α., σύμφωνα με τους οποίους οι άμεσες ανάγκες της ήταν για 60 αεροσκάφη μέχρι το 2012 και ένας μη καθοριζόμενος τότε αριθμός αεροσκαφών (σ.σ.: αυτά που τώρα καθορίστηκαν σε 80 για μετά το 2015) προς αντιμετώπιση της απειλής των 100 JSF της Τουρκίας.

Υπό ομαλές συνθήκες, στην περίπτωση δηλαδή που η Π.Α. θα επέλεγε  απερίσπαστη το αεροσκάφος που θα εκάλυπτε κατά τον καλύτερο τρόπο τις ανάγκες της, το πρόβλημα της επιλογής αυτής, όσο και πολύπλοκο και αν φαίνεται, θα ήταν  ένα όχι ιδιαίτερα δύσκολο προς επίλυση πρόβλημα, δεδομένου ότι η Π.Α. είναι σε θέση να γνωρίζει καλύτερα παντός άλλου τι της χρειάζεται. Το πρόβλημα, όμως, περιπλέκεται και γίνεται ιδιαίτερα δυσχερές, με προφανείς τους κινδύνους για επιλογές επιζήμιες για την εθνική άμυνα, όταν τα καθαρά επιχειρησιακά κριτήρια και παράμετροι  υποκαθίστανται ή νοθεύονται  από κριτήρια άσχετα με αυτές, όπως οι «υποχρεώσεις», για να μη πούμε δουλείες, ή «ανεξόφλητα γραμμάτια» προς συγκεκριμένες χώρες και παρόμοια κριτήρια που μόνο κατ’ ευφημισμόν μπορούν να αποκληθούν «στρατιωτική διπλωματία». Με άλλα λόγια, η χρήση του όπλου της μεγάλης οικονομικής αξίας τέτοιων προγραμμάτων προς επηρεασμό της πολιτικής μεγάλων χωρών σε θέματα πολιτικής, ζωτικής σημασίας για την χώρα.

Η θέση της στήλης για την συγκεκριμένη λογική είναι γνωστή. Η λογική των πολιτικών ανταλλαγμάτων (προμήθεια οπλικών συστημάτων από μία χώρα έναντι της υποστηρίξεώς της σε θέματα εθνικής πολιτικής), στην πραγματικότητα και με ελάχιστες μόνο εξαιρέσεις, ουδέποτε απέδωσε. Τα παραδείγματα άπειρα αλλά περιοριζόμεθα σε δύο από τα πλέον χαρακτηριστικά από αυτά.

Στον τομέα των αεροπορικών εξοπλισμών, το πλέον χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι οι διαδοχικές αγορές αμερικανικών F-16, 170 συνολικώς (40+40+60+30) από την δεκαετία του ’80 (με την τελευταία αγορά 30 F-16, προ διετίας περίπου), οι οποίες, παρά τα τεράστια κονδύλια που εδόθησαν στην αντίπερα όχθη του Ατλαντικού,  ουδέποτε εξασφάλισαν την αμερικανική υποστήριξη σε θέματα εθνικής πολιτικής. Στον τομέα των ναυτικών εξοπλισμών, υπάρχει το παράδειγμα των πυραυλακάτων Super Vita, τις οποίες αγοράσαμε πανάκριβα από την Αγγλία, με αντάλλαγμα την υποστήριξή της στο Κυπριακό (σ.σ.: την «υποστήριξη αυτή την είδαμε στο περίφημο σχέδιο Ανάν, ελάχιστα χρόνια αργότερα).

Κατά την άποψή μας, το όπλο της μεγάλης οικονομικής αξίας μίας αμυντικής προμήθειας μπορεί να αποβεί  επωφελές για την χώρα, μόνο αν χρησιμοποιηθεί όχι προς εξαγορά υποστηρίξεως, αλλά ως μέσο «τιμωρίας», διά  του αποκλεισμού συγκεκριμένων χωρών -με αρνητική για την Ελλάδα στάση- από μεγάλες αμυντικές προμήθειες. Μία πολιτική, δηλαδή, που  εφαρμόζει με ιδιαίτερη επιτυχία η Τουρκία εδώ και πολλά χρόνια. Οριακώς και μόνο, η λογική της παροχής αμυντικών συμβάσεων σε άλλες χώρες έναντι συγκεκριμένων πολιτικών ανταλλαγμάτων, μπορεί να εφαρμοσθεί επιτυχώς για συστήματα όχι μείζονος αξίας και με περιορισμένη διάρκεια ζωής (πυρομαχικά, αντιαρματικά όπλα, ελαφρά όπλα κ.λπ. Ουδέποτε, όμως, η πολιτική αυτή κρίνεται σκόπιμο να εφαρμοσθεί σε αγορές οπλικών συστημάτων μεγάλης αξίας, μεγάλης σημασίας για την άμυνα της χώρας και επίσης μεγάλο όριο ζωής, όπως, π.χ., πολεμικά πλοία και αεροσκάφη με διάρκεια ζωής 30 και πλέον  ετών. Και τούτο διότι θα ήταν τουλάχιστον  αφελές να πιστέψει κανείς ότι η πολιτική μίας μεγάλης χώρας εξασφαλίζεται (διά της αναθέσεως σε αυτήν ενός μεγάλου αμυντικού συμβολαίου) όχι για ένα τόσο μεγάλο διάστημα, αλλά ακόμη και για πολύ μικρότερο.

Ιδιαίτερα στην περίπτωση προμηθειών αεροσκαφών, με τεράστια, αν όχι και πλήρως καθοριστική, σημασία για την επάρκεια του αμυντικού συστήματος της χώρας, οι οποίες  υλοποιούνται σε μεγάλα χρονικά διαστήματα και το δυσβάστακτο  κόστος τους δεν επιτρέπει την αγορά μεγάλου αριθμού αεροσκαφών, αλλά αντίθετα επιβάλλει την μέγιστη δυνατή προσπάθεια προς εξασφάλιση των μεγαλύτερων δυνατόν επιχειρησιακών πλεονεκτημάτων, η επιλογή με κριτήρια άλλα, εκτός των καθαρά επιχειρησιακών, είναι από ανεύθυνη έως -κυριολεκτικά- εθνικώς επιζήμια.

Στην προκειμένη περίπτωση, με την χώρα προετοιμαζόμενη να προβεί, και δη καθυστερημένα, στην αγορά νέων αεροσκαφών, τα οποία θα παραμείνουν στο ελληνικό οπλοστάσιο για τα προσεχή  30 τουλάχιστον χρόνια και προορίζονται να αντιμετωπίσουν μία σημαντικά υπέρτερη αντίπαλη αεροπορία, οι κυκλοφορούσες φήμες ως προς τα κριτήρια που θα επικρατήσουν στην επιλογή τους, αλλά και  η εμπειρία των προηγούμενων ετών, αποτελούν αιτία έντονου προβληματισμού αν όχι και ανησυχίας.

Και τούτο διότι, τα τελευταία αρκετά χρόνια, υπάρχουν τόσα παραδείγματα λανθασμένων επιλογών εκ μέρους της πολιτικής ηγεσίας που η ανησυχία είναι μάλλον  δικαιολογημένη. Από τον κανόνα αυτό δεν ξέφυγε ούτε η παρούσα κυβέρνηση, κρίνοντας από τις δύο μοναδικές  αποφάσεις που έλαβε σε ανώτατο επίπεδο για ισάριθμα  μείζονα εξοπλιστικά προγράμματα. Η πρώτη απόφαση που αφορούσε την αγορά 30 αεροσκαφών F-16, εν αγνοία της ηγεσίας της  Π.Α., έγινε όχι με βάση τις ανάγκες της τελευταίας, αλλά (αν πιστέψουμε τις υπάρχουσες φήμες) μετά από εισήγηση του τότε ΥΠΕΞ με στόχο την εξασφάλιση μίας επιζητούμενης (επίσημης) επισκέψεως στις ΗΠΑ (σ.σ.: μία υπόθεση που μπορούσε κάλλιστα να διευθετηθεί διά της αναθέσεως ενός ετήσιου συμβολαίου περί τα 10 εκατ. δολάρια σε μία μεγάλη αμερικανική εταιρεία lobby). Το λάθος της επιλογής το είχε σχολιάσει με συγκεκριμένα επιχειρήματα η στήλη (αγορά ενός αεροσκάφους 3ης γενιάς, όπως το F-16, που διανύει ήδη το τελευταίο όριο της τεχνολογικής και σχεδιαστικής του ζωής και είναι σε αποδρομή από την αμερικανική αεροπορία, αντί της απ’ευθείας μεταβάσεως σε αεροσκάφος επόμενης γενιάς, όπως έκανε η Τουρκία).

Το δεύτερο παράδειγμα της παρούσης κυβερνήσεως ήταν η τελευταία απόφαση για την προμήθεια 419 ΒΜΡ-3, αξίας 1,2 δισ. ευρώ, μία απόφαση που ελήφθη και πάλι από τον ίδιο τον πρωθυπουργό κ. Κ. Καραμανλή, με βάση πολιτικά πάλι και όχι επιχειρησιακά κριτήρια. Στην τελευταία περίπτωση, η επιλογή μπορεί να μην είναι επιζήμια, πέραν του μεγάλου κόστους της, παρά μόνο οριακά, διότι τα όποια προβλήματα του οχήματος μπορούν να επιλυθούν σε έναν  βαθμό με κάποιους τρόπους.

Στην περίπτωση των νέων αεροσκαφών όμως (όπου δεν υπάρχει δεύτερη καλύτερη επιλογή παρά μόνο η βέλτιστη) μία απόφαση του πρωθυπουργού με βάση παρόμοια κριτήρια θα είχε τεράστιες αρνητικές επιπτώσεις για την άμυνα της χώρας, η οποία, όπως και κάθε άλλης χώρας, βασίζεται πρωτίστως στην αεροπορία. Και τούτο διότι είναι γνωστό το αξίωμα ότι ο χειρότερος τρόπος να ξοδεύει κανείς τα λεφτά του είναι να επενδύει σε μία αεροπορία κατώτερη αυτής που καλείται να αντιμετωπίσει, δεδομένου ότι στον αεροπορικό πόλεμο δεν υπάρχει θέση για δεύτερο νικητή παρά μόνο για πρώτο (το γνωστό «no second place winner».

Και η καλύτερη αεροπορία κτίζεται γύρω από το καλύτερο αεροσκάφος που επιλέγεται βάσει των απαιτήσεων, επιχειρησιακών κριτηρίων και εν γένει αναγκών που καθορίζει  η ίδια η αεροπορία και όχι η πολιτική ηγεσία. Διότι όσο σωστή είναι η γνωστή ρήση του Κλεμανσώ ότι ο πόλεμος είναι μία πολύ σοβαρή υπόθεση για να τον εμπιστευθούμε στους στρατιωτικούς, άλλο τόσο σωστή είναι η άποψη ότι η επιλογή μειζόνων οπλικών συστημάτων, ιδίως αεροσκαφών,  είναι μία τόσο εξειδικευμένη και πολύπλοκη  υπόθεση που είναι ιδιαίτερα επικίνδυνο να αφήνεται στους πολιτικούς.

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s